Daarmee zouden de partijen afscheid nemen van de openbare lijsttrekkersverkiezingen die vaak tot tweespalt leidden in eigen gelederen. Concurrerende kandidaten moesten zich volgens die oude methode presenteren aan de leden, waarna ze hun onderlinge verschillen publiekelijk uitvergrootten.
Bij het CDA richtte een dergelijke openbare sollicitatieprocedure in de zomer van 2020 grote schade aan. Hugo de Jonge won de strijd om het partijleiderschap destijds nipt van Pieter Omtzigt. Twijfel over de stemprocedure bleef de partij echter verdelen, mede omdat de echtgenote van Omtzigt na het uitbrengen van haar stem een e-mail kreeg met de mededeling: ‘Bedankt voor uw stem op Hugo de Jonge.’
Daarmee was het leed nog niet geleden. Nadat De Jonge een paar maanden later alsnog de handdoek in de ring had gegooid omdat hij het partijleiderschap niet kon combineren met zijn werk als zorgminister tijdens de coronapandemie, ging het leiderschapsstokje niet alsnog naar Omtzigt, maar naar Wopke Hoekstra. Ook deze gang van zaken zaaide tweedracht in de partij.
Een dergelijk drama hopen ze ditmaal hij het CDA te voorkomen door een vertrouwelijke sollicitatieprocedure. Het CDA-bestuur maakt deze week een profielschets bekend van de ideale kandidaat, waarna geïnteresseerde CDA-leden discreet kunnen solliciteren. Het bestuur kiest vervolgens een voorkeurskandidaat, van wie de naam in augustus bekend wordt gemaakt. In september mogen de CDA-leden dan op een congres hun oordeel vellen.
Onder de namen die rondgaan als mogelijke opvolger van Hoekstra zijn die van de huidige CDA-Kamerleden Derk Boswijk en Henri Bontenbal, maar ook voormalig Kamerlid Mirjam Sterk en oud-staatssecretaris Mona Keijzer worden genoemd. Met een van die twee laatsten zou het CDA voor het eerst een vrouwelijke partijleider krijgen.
Theoretisch is het mogelijk dat een CDA-lid het niet eens is met de voorkeurskandidaat van het bestuur, waarna hij of zij zichzelf in augustus alsnog kandidaat stelt. In dat geval moeten de leden toch nog stemmen over het leiderschap.
Ook PvdA en GroenLinks hebben hebben geleerd van lijsttrekkertrauma’s uit het verleden. Eind 2016 resulteerde de strijd om het leiderschap tussen partijleider Diederik Samsom en uitdager Lodewijk Asscher in pijnlijke taferelen van twee partijlievelingen die elkaar publiekelijk bekritiseerden. De uitkomst was 55 tegen 45 in het voordeel van Asscher, waarna Samsom geëmotioneerd de politiek verliet.
De besturen van de twee linkse partijen maken waarschijnlijk maandag een sollicitatieprocedure bekend die een beschadigende strijd moet voorkomen. In principe is het mogelijk dat elk van de besturen een eigen voorkeurskandidaat naar voren schuift en dat de leden vervolgens bepalen wie de gezamenlijke lijsttrekker wordt. Dit zou de kans op een moddergevecht vergroten, iets waar geen van beide partijen op zit te wachten.
Het meest plausibel is dus dat ook PvdA en GroenLinks voor een vertrouwelijke sollicitatieprocedure kiezen en daarna met een gezamenlijke voorkeurskandidaat komen. De partijleden mogen vervolgens op een congres aangeven of ze al dan niet instemmen met de kandidatuur.
Namen die circuleren voor het gemeenschappelijk leiderschap op links zijn onder meer die van GroenLinks-leider Jesse Klaver, PvdA-Eurocommissaris Frans Timmermans en de Amsterdamse PvdA-wethouder Marjolein Moorman.
Aan alle kandidaten zitten plus- en minpunten. Een bezwaar tegen Timmermans zou zijn leeftijd kunnen zijn (62), en tegen Klaver het feit dat hij al een zittend partijleider is. Maar ook aan een outsider kleven nadelen: zo iemand zou in nog geen half jaar tijd zowel naamsbekendheid als debatvaardigheden moeten opbouwen.
Een combinatie is ook nog mogelijk: Klaver op plek 1, een PvdA-nieuweling op plaats 2, en Timmermans als kandidaat voor het premierschap.
De zoektocht naar geschikte hoofdrolspelers bij de volgende verkiezingen is in een stroomversnelling geraakt sinds VVD-leider Mark Rutte maandag tot ieders verbazing aankondigde de politiek na de verkiezingen te verlaten.
Een opvolger is nog niet aangewezen. Binnen 24 uur na Ruttes aankondiging hebben twee vaak genoemde kandidaten laten weten dat ze niet beschikbaar zijn voor het VVD-lijsttrekkerschap: zowel Edith Schippers als Klaas Dijkhoff heeft bedankt. Veel ogen zijn nu gericht op Dilan Yesilgöz, de talentvolle justitieminister van de VVD.
Op de vraag of zij het lijsttrekkerschap ambieert, zei Yesilgöz dinsdag dat ze het ‘eervol’ vindt dat haar naam vaak wordt genoemd, maar dat ze nog geen uitsluitsel kan geven of ze een gooi gaat doen: ‘Het zijn grote stappen, daar moet je goed over nadenken.’ Later deze week maakt de VVD haar voorkeurskandidaat bekend.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden