Behalve Turkije moet ook Hongarije de Zweedse toetreding nog ratificeren, maar algemeen wordt verwacht dat na Ankara ook Boedapest zal ratificeren. De ontknoping kwam aan het einde van een dag waarop Erdogan de inzet voor Zweeds lidmaatschap nog leek te verhogen. De Turkse president Erdogan verbaasde maandag zijn gehoor door, voordat hij op het vliegtuig naar Vilnius stapte, opeens op de proppen kwam met iets wat klonk als een nieuwe eis. ‘Ik richt me tot diegenen die Turkije al vijftig jaar bij de deur van de Europese Unie laten wachten’, zei Erdogan. ‘Laten zij de weg vrijmaken voor Turkije en dan zullen wij de weg vrijmaken voor Zweden.’
Europese en Amerikaanse functionarissen lieten al snel weten dat de twee onderwerpen niet verbonden zijn, maar achter de schermen werd er ook rekening mee gehouden dat deze ‘verdubbeling van de inzet’ door Erdogan een staaltje blufpoker was, dat niet per se hoefde te betekenen dat er niet alsnog een compromis kon worden bereikt in Vilnius. Volgens een expert in Ankara kon Erdogans uitlating ook betekenen dat hij weer een meer pro-westerse koers wil gaan varen.
Maandagmiddag en -avond was er urenlang overleg tussen Erdogan, Stoltenberg en de Zweedse premier Ulf Kristersson. Tussendoor ontmoette Erdogan ook nog Charles Michel, de voorzitter van de Europese Raad. Volgens Michel was het een ‘goed gesprek’ en is afgesproken dat de relatie tussen de EU en Turkije nieuw leven wordt ingeblazen. Daarna was er opnieuw een gesprek tussen Erdogan, Stoltenberg en Kristersson waarna Stoltenberg uiteindelijk in een persconferentie bekendmaakte dat Erdogan de Zweedse toetreding ‘zo snel mogelijk’ zal voorleggen aan het Turkse parlement.
Stoltenberg verklaarde Erdogans instemming door er op te wijzen dat Zweden had voldaan aan alle eisen die Turkije had gesteld. Overeenstemming over die eisen leidde vorig jaar op de Navo-top van Madrid tot een trilaterale overeenkomst tussen Turkije, Finland en Zweden. Dat maakte toen op het laatste moment de weg vrij om beide landen formeel uit te nodigen voor toetreding. Stoltenberg wees er ook op dat Zweden als EU-lidstaat aan Turkije heeft beloofd de toetreding van Turkije tot de EU te zullen steunen.
Aan de vooravond van de Navotop in Vilnius lijken de bondgenoten ook overeenstemming te hebben bereikt over een compromis in de discussie over Oekraïne en de Navo. Zoals eerder het geval was met Finland en Zweden zou het land niet het formele pad naar toetreding, het Membership Action Plan, hoeven af te leggen.
De compromisformule, die al enige tijd circuleerde, betekent dat op het moment dat onder de bondgenoten consensus wordt bereikt dat Oekraïne lid kan worden, het land vrij snel zal kunnen toetreden. Vijftien jaar geleden besloot de Navo dat al, maar onthield het Kyiv van datzelfde Membership Action Plan (MAP) – en maakte daarmee dat besluit feitelijk tot een lege huls. Ditmaal wordt, onder totaal gewijzigde omstandigheden, het laten vallen van die MAP uitgelegd als een stap richting lidmaatschap voor Oekraïne.
De Oekraïense minister van Buitenlandse Zaken Dmytro Kuleba meldde maandag op Twitter dat de MAP niet langer als eis geldt en toonde zich tevreden over dit besluit dat ‘ons pad naar lidmaatschap verkort’. Hij noemde de top in Vilnius ook een ‘goed moment’ om duidelijkheid te bieden over ‘de uitnodiging aan Oekraïne om lid te worden’.
Het ziet er echter naar uit dat Oekraïne desondanks achter het net zal vissen. Feitelijk verandert er niet heel veel: bondgenoten kunnen nog steeds eisen stellen als zo’n besluit genomen moet worden, bijvoorbeeld omtrent de stand van de democratie of de militaire eisen waaraan een kandidaat-lidstaat moet voldoen. De Amerikaanse president Biden noemde die twee voorbeelden dit weekend in een interview. ‘Zelfs zonder MAP zal Oekraïne nog steeds hervormingen moeten afronden voordat het kan toetreden’, zei een anonieme westerse diplomaat daarover.
Daarmee blijft Oekraïense toetreding wat het was: een politiek besluit, te nemen op een niet-gedefinieerd later tijdstip, op een moment dat alle grote bondgenoten, de Verenigde Staten en Duitsland voorop, hun volle steun aan zo’n besluit willen geven. Ondertussen zal de Navo zich inspannen, zegt secretaris-generaal Stoltenberg, om door middel van steeds intensievere samenwerking Oekraïne feitelijk dichter bij het lidmaatschap te brengen.
Daarnaast werken de VS, het Verenigd Koninkrijk, Duitsland en Frankrijk aan een verklaring van langdurige (materiële) steun aan Oekraïne, waaraan ook de EU zal deelnemen en mogelijk de hele G7. Onder deze overkoepelende verklaring kunnen deze landen, maar ook andere landen, individuele toezeggingen doen over langdurige steun aan het land. Het is echter nog onduidelijk of deze overkoepelende ‘waarborgen’ voor Oekraïne al tijdens de top bekend zullen worden gemaakt, of vlak daarna. Volgens de Duitse bondskanselier Scholz wordt er nog over de inhoud onderhandeld.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden