Het dreigt een pop-albumjaar van de betere verrassingen te worden. We zijn halverwege en bespeuren al een trend. De platen van onze keuze doen er opvallend vaak het zwijgen toe. Ze lijken te peinzen over het leven op onze geplaagde planeet bij muzikale en woordloze meditaties. Wat moet je verder ook nog zeggen? Doen woorden er nog wel toe of zijn we gewoon een keer uitgewauweld?
In de eerste helft van 2023 werden we gegrepen door soms verkillende, soms hartverwarmende instrumentale muziek; van diepe ambient tot de verstilde piano van een grote componist die zijn testament op muziek zette. En door een waanzinnige jazzplaat die zich al improviserend een weg naar je ziel baant. En dan hebben we nog die steengoede Ierse folkband die zeer antieke en verontrustende volksmuziek uitvoert alsof we weer middenin de middeleeuwen staan.
Niet al te vrolijk, soms. Wel prachtig, troostrijk en zelfs zingevend. Dat belooft wat voor die eindejaarslijst.
Het album The Livelong Day (2019) van de Ierse folkrevivalisten Lankum was zó goed – hoe kom je daar nog overheen? False Lankum is een dappere poging, om niet te zeggen een nóg indrukwekkender plaat. Want lieve hemel, wat trekken de gonzende harmoniums en de stem van Radie Peat weer diepe sporen door je binnenwereld. De Dublinners groeven een stel eeuwenoude volksliederen op en gaven er een loodzware, hedendaagse lading aan, alleen al door het werk pijnlijk diep en intens uit te voeren. Laat alles uit uw handen vallen en luister naar het sinistere rouwlied Go Dig my Grave. Verder zeggen we niets.
Het dichterlijke oeuvre van de Amerikaanse kunstrockband Pere Ubu, dat al vijftig jaar wordt gedragen door de schrijver en voordrachtskunstenaar David Thomas, straalde vooral bij de eerste worp albums, van The Modern Dance (1978) tot Song of the Bailing Man (1982). Maar hoor nu dit Trouble on Big Street toch eens aan. Een makkelijk popplaatje is het niet – daarmee zou Pere Ubu ons ook teleurstellen. Maar wat een smerig groovende moerasblues horen we in Moss Covered Boondoggie en wat krast de stem van Thomas weer gemeen in de oren, met teksten die er ook nog toe doen.
Over de auteur
Robert van Gijssel is sinds 2012 muziekredacteur bij de Volkskrant, met speciale interesse voor elektronische muziek en dance en de hardere muziekgenres.
De mooiste Nederlandse popverrassing tot nu toe komt van zangeres en liedschrijver Pitou, die al een leven lang bezig was in de muziek, maar er nu toch maar eens een plaat van wereldklasse uitknalde. Vanaf het openingsnummer Big Tear maak je als overbelaste luisteraar pas op de plaats. Je hoort iets nieuws, maar weet niet precies wat. Popmuziek die zo knap gearrangeerd is dat je de klassieke achtergrond van Pitou er vanzelf uitpikt, dat in ieder geval. Een opmerkelijk gelaagde vocale productie ook, die haar album boven de middelmaat uittilt. En beeldschone liedjes als Dancer, die door harpen en weldadige koortjes worden aangeblazen en je dromen binnenvliegen.
De Britse en Nieuw-Zeelandse band The Veils zingt al twintig jaar op vrij dramatische toon over leven en liefdes en dood en religie, met de plechtige schoonzanger Finn Andrews als hoofdrolspeler. Toch knap, dat je na al die jaren en vijf volwaardige albums ineens met je beste werk komt. Natuurlijk, Andrews staat in de schaduw van Nick Cave, die altijd achter zijn zangstukken schemert. Maar de manier waarop The Veils hun diepste emoties met ons delen, is oprecht en gewoon puur prachtig. ‘When viewed from a distance, we must come and go without a trace.’ Amen.
Leukste échte popalbum van 2023 tot nu toe? Miley Cyrus deed met Endless Summer Vacation een gooi naar de kroon, maar nieuwkomer Caroline Polachek smeet zich er net nog even voor. Alles op Desire, I Want to Turn into You ademt levenslol, van de ironische zomervakantiekraker Welcome to my Island tot de onweerstaanbare indiepophit Bunny is a Rider. De arrangementen zijn puntgaaf, steeds hoor je nieuwe, subtiele accentjes en instrumenten opduiken, en de sierlijke stem van Polachek steelt de show. De nieuwe Kate Bush? Dat mogen we niet meer zeggen van Polachek zelf (en van Kate Bush). Dus dat doen we dan maar niet.
Sommige albums worden twee keer zo goed als de afzender het nieuwe werk even van een podium blaast. Het Schotse collectief verpletterde eerst Paradiso en daarna festival Best Kept Secret. Wat een zeggingskracht en noodzaak ging uit van het politieke én poëtische liedwerk van deze band, die maar niet lijkt te kunnen kiezen uit hiphop, soul, rock en stuiterende dance om er de boodschap mee in te hameren. Luisteren we met terugwerkende kracht nog eens naar het mystieke gospel- en kinderkoor-anthem I Saw, dan mogen we toch wel stellen dat dit een van de meest intrigerende tracks van het jaar is.
Hij maakt bouwwerken van geluid, staat bekend als een van de grootste muziekarchitecten van de afgelopen decennia. Maar de constructies op het album No Highs zijn niet ondoordringbaar of massief, eerder transparant. Je zweeft er soms doorheen, zoals in het verbluffend mooie stuk In Your Mind, waar de klaterende saxofoon van Colin Stetson het gevoel van tijd- en gewichtloosheid nog versterkt. Tim Hecker maakt al jaren doortimmerde ambient- en elektronische kunstmuziekalbums, maar dit No Highs is van een buitenaardse schoonheid. Een plaat om een uur lang op weg te trippen, let wel: met een verplichte koptelefoon op de oren.
Is het toeval dat in deze lijst drie instrumentale albums staan die tot bezinning dwingen? Wij denken van niet. Het zijn rare tijden. Ontsnap eraan zo vaak je kunt. Het weergaloze album Travel van het Australische jazztrio The Necks is razend spannend en rustgevend tegelijk. De ruim een kwartier durende track Forming bijvoorbeeld klinkt als een naderend onweer dat maar niet dichterbij komt. In het op een prachtig contrabas-riffje wandelende Signal hoor je bijna minimale techno, maar dan met de schitterende, verhalende piano van Chris Abrahams erachter. Knappe band die nog over deze klapper heen gaat dit jaar.
We geven het ruiterlijk toe: was Ryuichi Sakamoto dit jaar niet overleden, dan was zijn muzikale testament 12 misschien niet in deze voorlopige toplijst beland. Maar nu dus wel. Want de troostrijke en meditatieve klanken op Sakamoto’s rustpiano- en ambientplaat nemen op majestueuze wijze afscheid van de grote componist, die zoveel menselijke en stille emotie in zijn werk wist te leggen, of dat nu was voor zijn eigen solowerk of de vele onvergetelijke soundtracks die hij schreef. Sakamoto stierf in maart, na een jarenlang ziekbed, en begon aan de terugreis, door een universum van geluid. Wij reizen met hem mee.
Rapper Danny Brown heeft in producer en rapper Barrington DeVaughn Hendricks, beter bekend als Jpegmafia, een perfecte muzikale vriend gevonden. Op de heerlijke plaat U Know What I’m Sayin? uit 2019 werkten de twee al samen, en Scaring the Hoes is een minstens zo vrolijk duo-project. De twee stampen hun tracks ramvol ideeën, die reiken tot ver buiten de gebaande paden van de beats en de bassen. In het titelnummer murmelt een sax naast rafelige drumsamples, en dat nasale, soms gekmakende stemgeluid van Danny Brown is net zo irritant als razend aanstekelijk en gewoon enorm geestig. Beste hiphopalbum van 2023? Dat valt natuurlijk nog te bezien.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden