Heerma begint net als veel sprekers voor hem met lof aan het adres van premier Rutte. ‘De aankondiging van de premier is het einde van een tijdperk, hij verdient respect.’ De CDA’er, die zelf na de verkiezingen ook de politiek verlaat, prijst het optreden van Rutte na de MH17-ramp. ‘Op een dag van nationale rouw vertolkte hij de gevoelens die wij allemaal hadden.’ Maar Heerma heeft kritiek op het gebrek aan visie van Rutte. ‘Het is mijn diepe, diepe overtuiging dat we in deze tijd juist politiek met visie nodig hebben.’
De val van het kabinet was in de ogen van Heerma ‘zonde en onnodig’, omdat de onderhandelende coalitiepartijen heel dicht bij een akkoord waren en volgens hem het al eens waren over een ‘ongekend’ pakket migratiemaatregelen. Voor Heerma reden te somberen over de staat van de Nederlandse politiek. ‘De val van Rutte iV is meer dan een verschil van inzicht op het punt van migratie. Het is een teken des tijds, een kanarie in de kolenmijn. Een pijnlijk inkijkje in de zorgelijke staat waarin onze parlementaire traditie van samenwerking, consensus en het nemen van bestuurlijke verantwoordelijkheid. Over partijgrenzen heen, in dienst van het algemeen belang.’
‘Dit kabinet stond voor de opdracht om scheidslijnen in de samenleving te overbruggen en een oplossing te vinden voor een groot aantal crises. Wie lef heeft, zoekt door en zoekt niet de uitgang. Rutte Vier was geen droomcoalitie, maar het was wel een coalitie van vier verantwoordelijke middenpartijen in een totaal verdeeld land in een steeds guurder politiek klimaat. De marges in het midden zijn zo smal, dat het vinden van consensus steeds moeilijker wordt. Ieder besluit wordt op voorhand verdacht gemaakt en ‘een ramp voor het land’ genoemd. Elk debat loopt uit op een potje straatvechten, inclusief verbale beledigingen en zelfs bedreigingen.’
Yvonne Hofs
Het eindoordeel over het tijdperk-Rutte zal mede afhangen van hoe het de komende jaren verder gaat met de versnipperde, tot op het bot gepolariseerde Nederlandse politiek.
Lees hier de rest van het Volkskrant commentaar over het vertrek van premier Rutte
Mark Rutte heeft VVD-partijvoorzitter Eric Wetzels naar eigen zeggen pas zondagmiddag ingelicht over zijn besluit zich niet meer verkiesbaar te stellen voor de VVD, maar de partij heeft in de coulissen blijkbaar al een vervanger klaar staan. Wetzels kondigt op de VVD-website aan dat het partijbestuur nog deze week een kandidaat-lijsttrekker presenteert.
Die snelle doorschakeling voedt mogelijk de geruchten dat de VVD het kabinet opzettelijk heeft laten vallen, dus dat de grootste regeringspartij dit allemaal gepland heeft. Een aantijging die Rutte, Sophie Hermans en andere partijkopstukken overigens bij hoog en laag ontkennen.
Yvonne Hofs
SP-leider Lilian Marijnissen is blij met de val van het kabinet en wil dat er snel verkiezingen komen. ‘Het is geen geheim dat we vonden dat Rutte IV er nooit had moeten zijn’, zegt ze. ‘Wij geloven gewoon niet dat de mensen die verantwoordelijk zijn voor grote problemen, die problemen ook zouden kunnen oplossen.’
Wel wil ze voorkomen dat Nederland onder het demissionaire kabinet blijft stilstaan. ‘Daarom is de Tweede Kamer aan zet’, zegt ze. ‘Wij vinden ook dat de honderdvijftig gekozen volksvertegenwoordigers hun verantwoordelijkheid moeten nemen.’ Daarom komt ze later vandaag samen met BBB-leider Van der Plas met een voorstel om maatregelen te nemen tegen toenemende armoede in Nederland.
Daarnaast doet Marijnissen een oproep aan de rest van de Kamer. ‘We gaan allemaal de verkiezingscampagnes in. Wij vinden het belangrijk om van die campagnes een ideeënstrijd te maken’, zegt ze. De SP-leider wil een ‘geveinsde tweestrijd’ voorkomen. ‘Laten we ervoor zorgen dat er iets te kiezen valt. Die politieke ruimte is er nu.’
Kamervoorzitter Bergkamp schorst het debat tot kwart over twee voor de lunchpauze.
Hessel von Piekartz
Kees van der Staaij is bang dat de Tweede Kamer zich te veel door partijpolitieke belangen laat leiden bij de belangrijke besluiten die het parlement voor de verkiezingen moet nemen. Dat gebeurde namelijk ook bij de vorige formatie. De SGP is er nooit gelukkig mee geweest dat de rol van de koning – een neutraal persoon – bij de formatie geschrapt is.
Van der Staaij wijst op het recente evaluatierapport over de kabinetsformatie van 2020. ‘Geen van de geïnterviewden had een goed woord te zeggen over dat proces, behalve premier Rutte, wat getuigt van zijn onverwoestbare optimisme.’ Hij stelt de Tweede Kamer voor nu al een verkenner aan te stellen, die alle partijwensen kan inventariseren en hopelijk kan voorkomen dat er de komende tijd in grote chaos besluiten worden genomen over de verkiezingsdatum en het in stemming brengen van wetsvoorstellen.
JA21-leider Joost Eerdmans hekelt in zijn bijdrage vooral het asielbeleid in het tijdperk-Rutte. ‘Dat is helemaal in de soep gelopen.’ Volgens Eerdmans lijdt Nederland al tien jaar aan ‘overmigratie’. ‘Al vanaf het begin van dit kabinet draaide de coalitie op dit onderwerp om de hete brij heen en bogen VVD en CDA toch steeds weer naar links. Dat dan toch een keer de grens bereikt zou worden voor de VVD is mooi, maar het gebeurt wel tien jaar te laat.’
Yvonne Hofs
ChristenUnie-leider Mirjam Bikker zegt dat een val van het kabinet voorkomen had kunnen worden als de coalitiepartijen meer hadden willen doen aan het inperken van arbeidsmigratie. ‘Het had anders gekund’, zegt ze.
‘Er is meer grip nodig. Om er juist te zijn voor de mensen die het hardste bescherming nodig hebben. En om oog te hebben voor wijken en dorpen waar het kraakt’, aldus Bikker. ‘Dan moeten we eerst kijken naar de grootste stroom, dat is arbeidsmigratie.’ Volgens Bikker kan iedereen straks in de stukken over de onderhandelingen lezen dat de ChristenUnie vorige week ‘maximaal heeft gestretcht’ om tot een akkoord te komen.
PvdD-leider Ouwehand wil van Bikker weten hoe de gesprekken zijn gegaan en of de VVD wel daadwerkelijk alles eraan heeft gedaan, zoals VVD-leider Hermans eerder beweerde. Maar de ChristenUnie-leider wil daar niet te veel over kwijt. ‘Er is een gesprek gevoerd met vier partijen en ik had een serieuzer pakket verwacht op arbeidsmigratie. Laat ik het zo zeggen.’
Bikker betreurt de val van het kabinet. ‘Nederland is niet gebaat bij een lange tijd van politieke sluimerstand. Wat baal ik ervan dat we daar nu wel in gaan’.
Hessel von Piekartz
De drie M’s werden ze genoemd: Merkel, Macron en Mark. Het was de kurk waarop de EU dreef in woelige tijden. Maar Merkel vertrok twee jaar geleden al, Emmanuel Macron ligt thuis zwaar onder vuur en nu haakt ook Mark Rutte af. ‘Niet goed voor de EU’, concludeert een hoge ambtenaar.
Lees hier het hele artikel van onze EU-correspondent Marc Peeperkorn
SP-leider Lilian Marijnissen valt Hermans hard aan op het falende migratiebeleid. Ze noemt het ‘hypocriet’ dat de VVD met een verwijzing naar de hoge woningnood niet wil dat oorlogsvluchtelingen hun kinderen naar Nederland halen, maar niets wil doen aan de veel grotere instroom van arbeidsmigranten.
Jesse Klaver werpt Hermans ‘cynische politiek’ voor de voeten, omdat de VVD het kabinet laat vallen op gezinshereniging voor oorlogsvluchtelingen. Hij wijst erop dat de VVD blijkbaar minder problemen had met het snoeiharde onderzoeksrapport van de parlementaire enquêtecommissie over de gaswinning in Groningen en de sabotage van het afgesproken stikstofbeleid door het CDA.
Vervolgens somt D66’er Jan Paternotte een hele lijst op met concessies over het asielbeleid waarmee de andere drie coalitiepartijen akkoord wilden gaan om een val van het kabinet te voorkomen, waaronder het verlagen van de maximumleeftijd voor gezinshereniging van 25 naar 18 jaar. ‘Ik snap nog steeds niet waarom dit nóg niet genoeg was voor de VVD, waar dat hem nou precies in zat.’ Hermans antwoordt alleen dat de VVD ‘in het landsbelang’ nu echt anti-immigratiemaatregelen wil die effect hebben, en dat het maximaal haalbare compromis daarvoor onvoldoende was.
Yvonne Hofs
Na een kort dankwoord aan Rutte gaat VVD-fractievoorzitter Sophie Hermans direct in op het asielvraagstuk. Ze brengt nog eens de buitenslapers in aanmeldcentrum Ter Apel in herinnering en spreekt over het terugdringen van asielzoekers waarna ze wordt onderbroken door een uiterst felle PvdD-leider Esther Ouwehand.
‘De term roekeloze politiek is passend’, zegt ze refererend aan de val van het kabinet om vervolgens te vragen of de VVD-fractie ‘ten volle deze politieke strategie steunt die in het torentje is uitgespeeld?’
‘Ik neem stellig afstand van de insinuatie van Ouwehand dat dit een campagnetrucje zou zijn’, reageert Hermans daarop. ‘De VVD-fractie heeft opvattingen, heeft idealen en vindt dingen. Wij steunen ten volle de afweging die onze bewindspersonen in het kabinet hebben gemaakt.’
Ouwehand zegt niks te geloven van ‘deze verbolgen verontwaardiging’. Volgens h Source: Volkskrant