Met dertien jaar premierschap is Rutte een van de langst zittende deelnemers aan de Europese vergadertafel. Alleen de Hongaarse premier Viktor Orbán loopt er iets langer rond, maar die speelt in Brussel alleen de rol van remblok. Rutte daarentegen wordt alom gewaardeerd door zijn EU-collega’s wat hem, en daarmee Nederland, een grotere invloed geeft binnen de EU dan de omvang van de Nederlandse bevolking en het bruto binnenlands product rechtvaardigen. Het gat dat Rutte achterlaat in de EU wordt niet makkelijk gevuld.
Afgelopen maanden was het Rutte die het voortouw nam om de impasse op Europees niveau over het migratiebeleid te doorbreken. Tijdens de EU-top in februari stapte hij - ‘ik heb zin in espresso’- op zijn Italiaanse collega Giorgia Meloni af, wetende dat zonder de hulp van Italië het in Ter Apel nooit goed komt.
Welbegrepen eigenbelang, het typeert het optreden van de premier in de EU. Steevast verklaarde Rutte bovenal het Nederlands belang in Brussel na te streven, en als het even kon ook het VVD-belang. De manier waarop hij dat deed - constructief en met grote creativiteit, de ‘geitenpaadjes’- werd echter zeer op prijs gesteld. Doofde zijn ster in Nederland langzaam maar zeker uit, internationaal straalde die nog volop.
Oproep
Is met het vertrek van Mark Rutte en ook Wopke Hoekstra de weg eindelijk vrijgemaakt voor het ‘nieuwe leiderschap’ in de politiek? Stuur uw reactie naar brieven@volkskrant.nl
Rutte wordt, samen met Macron en bondskanselier Olaf Scholz, altijd als eerste geïnformeerd over plannen van EU-president Charles Michel en Commissievoorzitter Ursula von der Leyen. ‘Hij zit in alle zeer vertrouwelijke mailgroepen’, zegt een betrokkene.
Rutte belt, appt en sms’t zelf ook met zijn EU-collega’s of bezoekt ze in hun eigen hoofdstad. Het geeft hem een spilpositie. Daarmee krijgt hij veel voor elkaar, voor Nederland maar ook voor de EU als geheel. Rutte wordt regelmatig gevraagd door Von der Leyen en Michel te bemiddelen als Scholz of Macron weer eens dwars lag of twijfelde. Vorige maand stond hij met Meloni en Von der Leyen in Tunis om een migratiepact met Tunesië te sluiten.
Tekenend voor Rutte’s optreden in Brussel waren de onderhandelingen in 2020 over een nieuwe Europese meerjarenbegroting en een Europees Herstelfonds. Alles bij elkaar ging het om circa 2000 miljard euro, voor Rutte moeilijk te slikken. Alle ogen waren dan ook op hem gericht. Uiteindelijk smeedde hij het akkoord door de EU-subsidies aan striktere voorwaarden te verbinden - inclusief een goed functionerende rechtsstaat - een aloude Nederlandse en VVD-wens. Als gevolg daarvan is de Europese subsidiekraan naar Warschau en Boedapest momenteel deels dichtgedraaid.
Bij de start van zijn premierschap in 2010, was Rutte ronduit kritisch over de EU. Het Europees Parlement was volgens hem ‘een feestcommissie op zoek naar een feest’ en samen met toenmalig minister van Buitenlandse Zaken Frans Timmermans zocht hij naar wegen om Brusselse macht terug te halen naar Den Haag.
Het keerpunt voor Rutte kwam in 2016. De eerste zes maanden van dat jaar was Nederland EU-voorzitter en hij greep die kans om samen met Merkel de toestroom van vluchtelingen te stoppen via een akkoord met Turkije. In hetzelfde jaar besloot het Verenigd Koninkrijk uit de EU te treden. Voor Rutte was de uitslag van het Britse referendum een wake-up call dat zoiets ook in Nederland kon gebeuren als hij doorging op de eurosceptische tour.
In 2016 stemde Nederland ook tegen een handelsverdrag met Oekraïne, hetgeen Rutte deed beseffen dat soms Europese geopolitieke belangen boven het nationale gekibbel gaan. Rutte regelde een verder niet relevant ‘inlegvel’ waarna Nederland uiteindelijk toch instemde met het verdrag.
‘Rutte is een Europeaan geworden’, zegt een EU-ambtenaar. Niet iemand die van de Unie als politiek ideaal houdt, daar gruwt hij nog steeds van. Maar hij raakte wel doordrongen van het belang van de EU, ook voor Nederland. Onder zijn leiding koos Nederland na de Brexit voor een zwaardere rol in Brussel.
Rutte blijft naar verwachting nog bijna een jaar - tot de nieuwe regering er is - Nederland vertegenwoordigen in Brussel. Bij de grote Brusselse banencarrousel volgend jaar - nieuwe Commissie, NAVO-baas, EU-president - zal zijn naam ongetwijfeld weer vaak opduiken. Rutte heeft steeds gezegd geen Brusselse ambities te hebben.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden