PvdA en Groenlinks zullen aandringen op het vertrek van Rutte en willen dat een ‘onafhankelijk persoon van buiten’ hem gaat vervangen. Die ‘zakenpremier’ zou op zoek moeten naar draagvlak in de Tweede Kamer, zodat niet al het beleid de komende maanden vastloopt. ‘We hebben een leider van het kabinet nodig die boven de partijen kan staan. Anders komt alles stil te liggen.’
Volgens GroenLinks-leider Jesse Klaver, die niet wil zeggen welke zakenpremier hij op het oog heeft, is een vertrek van Rutte onvermijdelijk, omdat de VVD-leider ‘het ambt van premier onwaardig’ is geworden. De premier heeft volgens Klaver zijn eigen belang boven het landsbelang laten gaan bij de discussie over het asielbeleid. PvdA-fractievoorzitter Attje Kuiken zei bij Nieuwsuur dat Rutte ‘onbetrouwbaar’ is en ‘een sta-in-de-weg'.
PVV-leider Geert Wilders heeft ook al aangekondigd dat hij een motie van wantrouwen wil indienen tegen Rutte. ‘Hij moet meteen opstappen’, aldus Wilders op twitter. ‘Ik zal de Kamer morgen voorstellen hem direct weg te sturen.’
Het debat over de val van Rutte IV kan zo parallellen gaan vertonen met het debat over de ‘functie elders’-affaire in april 2021. Als demissionair premier dreigde Rutte toen ook al weggestuurd te worden, omdat hij ten onrechte had beweerd nooit te hebben gesproken over de positie van het Kamerlid Pieter Omtzigt.
Uiteindelijk bleef Rutte ternauwernood overeind. De coalitiepartijen van het demissionaire kabinet, D66, CDA en ChristenUnie, stemden uiteindelijk tegen een motie van wantrouwen. De vraag is of partijen als CDA, D66 en ChristenUnie maandag opnieuw bereid zijn om Rutte te steunen. Ook de coalitie toonde zich de afgelopen dagen zeer kritisch over de rol van de premier in de dagen voorafgaand aan de kabinetsval.
Volgens D66-fractievoorzitter Jan Paternotte legde premier Mark Rutte vorige week opeens een extra eis over de inperking van de gezinshereniging van vluchtelingen op tafel waardoor de discussie over het asielbeleid ontspoorde. Paternotte bij het tv-programma Op1: ‘Rutte was een premier die altijd op zoek was naar oplossingen. Niet iemand die zei: ‘My way or the highway'. Maar dat is dit keer wel gebeurd.’
CDA-fractievoorzitter Pieter Heerma noemde de houding van Rutte de afgelopen week ‘onverantwoord hard, bijna roekeloos’. Volgens CDA-minister Hugo de Jonge escaleerde Rutte tijdens de asieldiscussie ‘van de kelder naar de zolder'.
Het is desondanks de vraag of de coalitiepartijen bereid zijn een motie van wantrouwen tegen de premier te steunen. De kans is groot dat ook andere VVD-bewindspersonen dan opstappen, waardoor meerdere ministeries zonder leiding komen te zitten.
Een vertrek van Rutte heeft ook consequenties voor de positie van Nederland in het buitenland. Zeker rond de oorlog in Oekraïne en bij de discussies over migratiedeals speelt premier Rutte met zijn contacten en ervaring een prominente rol. Bij een noodgedwongen vertrek zal iemand anders die spilfunctie moeten overnemen.
Beluister de extra aflevering van onze politieke podcast over de val van het kabinet.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden