Twee asielzoekers uit Laos laten in supermarkt Omar hun blik kritisch langs het schap met instant-noodles gaan. ‘Indomie’, zegt de jongen achter de kassa, het merk van de noodles. ‘Very good.’
In de toko aan de Hoofdstraat in Ter Apel is de Haagse politiek deze zaterdagmiddag ver weg. De ogen van de jongen achter de kassa worden groot als hij hoort dat de avond ervoor het kabinet is gevallen. Zijn broer Omar, eigenaar van de winkel, komt net binnen. Ook hij trekt vanachter zijn zonnebril de wenkbrauwen op. ‘Serieus?’
De 22-jarige runt de winkel sinds eind december. Hij groeide op in Emmen, twintig minuutjes verderop. Maar hij kent Ter Apel goed, omdat zijn vader, van Egyptische komaf, er een restaurant had. De asielzoekers die in het aanmeldcentrum en azc verblijven, weten de toko te vinden. ‘Ze komen hier voor de eerste- en tweede levensbehoeften’, zegt Omar. ‘Eten, slippers, kooltjes voor de waterpijp.’
De winkel heeft nog een andere functie. ‘Die mensen zijn vaak al maanden onderweg in Europa, vervolgens komen ze hier aan in Ter Apel. Dan zijn ze blij om andere Arabische mensen te zien.’ De medewerkers maken altijd een praatje, vragen waar de asielzoekers vandaan komen. ‘Soms helpen we ze ook, als ze iets willen weten over Nederland of het aanmeldproces. Of om dingen te vertalen.’
Maar de politiek? Nee, die volgt Omar niet echt.
Daarin staat hij niet alleen deze zaterdagmiddag. De zon knalt tegen de stenen in het centrum van het dorp, een man rust met een volle Lidl-tas uit in de schaduw, voordat hij zijn auto kan bereiken die dertig meter verderop staat. Twee beveiligers nemen plaats onder de luifel van cafetaria De Promenade, voor een gehaktbal en softijsje.
Zo koortsachtig als de sfeer in Den Haag was afgelopen week; zo gelaten reageren de mensen op de plek waar de asielproblemen het meest voelbaar zijn. Hier geen discussies op de vierkante centimeter over gezinshereniging-ja-of-nee, over quota, over een tweestatusstelsel.
In Ter Apel willen ze gewoon dat er iets gedaan wordt aan de overlast. Iedereen hier kent de verhalen uit de supermarkten. Over de diefstallen, de intimidatie, het spugen. Maar, vermelden de meesten er meteen bij, het gaat maar om een klein groepje.
‘Raddraaiers’, zegt Henk Eikens (61) over de jonge mannen uit veilige landen als Tunesië en Marokko die in Europa asielaanvraag aan asielaanvraag rijgen. ‘Vorige week werd iemand in de Jumbo betrapt op diefstal en een paar uur later stond hij alweer in de Hema. Eigenlijk levert de politie een soort taxiservice.’
Er is ook een andere kant, weet Eikens. Ter Apel heeft veel te danken aan het azc. Er is meer werkgelegenheid, het voorzieningenniveau is omhoog gegaan. ‘Er zijn nu veel meer winkels. Dat wordt nog weleens vergeten.’ De val van Rutte IV doet hem verder weinig. ‘Nieuw kabinet, meer van hetzelfde.’
Voor de etalage van een kledingzaak zit de Iraniër Mohsem Etemadi (65) in een scootmobiel. Hij heeft trombose en somt in moeiteloos Nederlands nog een trits fysieke aandoeningen op. Negen jaar is hij hier inmiddels en nog altijd weet hij niet of hij mag blijven. De laatste keer is beloofd dat hij binnen twee weken duidelijkheid zou krijgen. Dat is nu elf maanden geleden.
‘Er zijn hier veel problemen’, zegt hij. ‘Vooral met diefstal. Heel druk is het in Nederland, het is vol genoeg.’
In Ter Apel betrekt niemand de val van het kabinet op zichzelf. Ook niet de jonge mannen die rondstruinen voor het aanmeldcentrum aan de N366. De 23-jarige Dhiya uit Tunesië moet lachen als hij hoort over de Nederlandse regering. Eerder woonde hij al in Parijs, Luik en Maastricht. ‘Gaan ze dit hier weghalen dan?’, zegt hij. ‘Goed idee.’
Op diezelfde provinciale weg vond zaterdagochtend een ernstig incident plaats. Een asielzoeker stormde het asfalt op en ging onder een wit doek liggen. De vrachtwagenchauffeur die voor de demonstrant moest remmen, filmde het voorval en plaatste de video op Facebook. ‘Onderweg naar de training in Ter Apel’, schreef de man die het racecircuit als bestemming had. ‘Gaat er weer zo’n kansenparel voor de vrachtwagen liggen.’
Op Facebook geen gelatenheid. In 24 uur is de video al ruim 800 keer gedeeld, meer dan honderdduizend keer bekeken.
‘En gasssss’, schrijft iemand.
‘Volgende keer eroverheen, scheelt Nederland weer geld en een huis minder voor mensen die willen huren’, oppert een ander.
‘Jammer dat je remmen het deden.’
Op het terras van lunchroom Enjoy in het centrum van Ter Apel gaat het ook al over het filmpje. ‘Heb je het gezien?’, vraagt een jongen in roze polo. ‘Wat een mongool.’
Het is drie uur in de middag. De vijf mannen hakken in rap tempo bier en de wodka-gin-tequila-triple sec-rum-cocktail Long Island Iced Tea weg in afwachting van de kwalificatie van Max Verstappen. Niet allemaal weten ze dat het kabinet de avond ervoor gevallen is. ‘Maar nu je het zegt: proost op Mark Rutte, fijn dat hij weg is.’
Ze kennen elkaar van hun werk als installatiemonteur en stucadoor. Op de armen zijn sleeves getatoeëerd, in de oren blinkt een knopje. De oudste – ‘ze noemen mij opa’ – wil graag vertellen wat er mis is in Ter Apel. ‘Dit ga je toch niet allemaal opschrijven, hè’, roept een ander.
‘We willen minder overlast, minder diefstal’, steekt de 57-jarige Peter Tieben van wal. ‘Gisteren nog zag ik zo’n gast in de Jumbo een fles Spa Rood opendraaien, een slok nemen en terugzetten. Waar ben jij mee bezig kerel, zeg ik dan. In mijn auto is meerdere keren ingebroken. Ons huis is inmiddels 80 duizend euro minder waard geworden.’
Hij organiseerde meerdere demonstraties tegen de overlast. ‘Met Oekraïners en Syriërs is niets mis, die zou ik zo in huis nemen. Het gaat me om de anderen.’
‘Ik snap niet waarom ze er niet een hoog hek omheen zetten’, zegt een van de jongere mannen. ‘Supermarktje erbij, kunnen ze lekker hun eigen ding doen.’
‘Je mag mensen in Nederland niet zomaar opsluiten, man’, reageert Tieben.
‘Kijk, daar loopt weer zo’n zwarte’, wijst een ander.
‘Weet je,’ zegt de jongen in de roze polo, ‘ik heb twintig jaar in de buurt van het aanmeldcentrum gewoond. En nooit geen last gehad. Dat is echt iets van de laatste jaren.’
Maar nee, stemmen doen ze niet. ‘Waarom zouden we? Er gebeurt toch niets mee.’
Jaap Velema (D66), burgemeester van Westerwolde, de gemeente waar Ter Apel onder valt, herkent het: Den Haag is hier ver weg. Hij deelt het sentiment niet, maar begrijpt wel waar het vandaan komt. ‘Nederland verkeert in een impasse. Vooral op dossiers als landbouw, de aardbevingsschade en asiel. Nou, dat is in Groningen dus drie keer raak. En dan kijk je vanuit hier naar het Haagse toneel en denk je: ze komen er gewoon niet uit.’
Wat hij dan zegt tegen zijn inwoners? ‘Dat een democratie zo zijn bijzonderheden heeft. En dat we gewoon onverminderd doorgaan.’
Donderdag, een dag voordat het kabinet viel, werd in Ter Apel een zogenoemde Procesbeschikbaarheidslocatie (PBL) geopend: een opvang waar asielzoekers uit veilige landen een versnelde procedure doorlopen en 24 uur per dag op de locatie aanwezig moeten zijn. Het dorp stak de hand op voor een pilot, in de hoop van de overlast af te zijn.
Het moet een succes worden, zegt Velema, kabinetsval of niet. ‘Die jongens worden nu heel Europa doorgejaagd. Ze horen zeker niet in Ter Apel. Soms lijkt het hier meer op een banlieue dan een gemoedelijk Gronings dorp. Ze zijn verwilderd, verslaafd.’ Wat het probleem is, volgens de burgemeester: ‘We hebben alleen een stok, geen wortel. Ze hebben geen perspectief, alleen een bestaan in de illegaliteit. We moeten erachter komen hoe we toch perspectief kunnen bieden, dat ze naar hun land kunnen terugkeren zonder gezichtsverlies.’
Verbaasd over de val van het kabinet was hij niet. ‘Maar ik ben er blij mee dat Eric van der Burg meteen publiekelijk heeft gezegd dat hij alle afspraken met ons blijft nakomen. Daar heb ik respect en bewondering voor.’
Ook in de tuin van Marco Visscher, fractievoorzitter van Gemeentebelangen Westerwolde, de grootste partij in de raad, klinkt lof voor de demissionaire staatssecretaris. ‘Die man is zo fanatiek. Als je hem om twee uur ’s nachts appt, krijg je antwoord, als je hem om vijf uur ’s nachts appt óók. Hij is hier in de winkels geweest, heeft de inwoners gesproken. Dat heb ik de vorige staatssecretaris Ankie Broekers-Knol niet zien doen, en Mark Harbers daarvoor ook niet.’
Visscher maakt zich wel zorgen. ‘Als Van der Burg weer gemeenten gaat bellen voor opvangplekken, kunnen die nu makkelijker zeggen: wie ben jij dan? Jij bent demissionair. Maar ik ben ervan overtuigd dat hij maandagochtend weer gewoon op het ministerie zit.’
Het einde van Rutte IV betekent nog een jaar langer stilstand op het asieldossier, vreest hij. ‘Maar qua langetermijnoplossingen was er in de afgelopen jaren toch al niet zoveel gebeurd.’
Hij heeft zijn hoop gevestigd op de vrouw die hier vorige week nog op de rieten tuinstoel zat: BBB-voorvrouw Caroline van der Plas. Geregeld hebben ze contact. ‘Vorig jaar bezocht ze het coa-complex. Daarna belde ze me met de vraag of ze langs mocht komen voor een kop koffie. Ik was aan het verbouwen, zat onder het cement. ‘Prima’, zei ik, ‘maar ik zie er niet uit.’ Daarop antwoordde zij dat ze er meestal ook niet uitziet.’ Visscher lacht: ‘Dan is het ijs gebroken, hè.’
De sleutelrol ligt bij Pieter Omtzigt, denkt Source: Volkskrant