Zondag, aan het eind van de middag, fietsen Jonas Vingegaard en Tadej Pogacar naar de hemel. Ze hebben dan nog 2 kilometer te gaan voor de finish van de negende etappe, het pronkstuk van deze Tour de France. Voor het eerst in 35 jaar gaat het wielercircus over de weg die in een opwaartse spiraal leidt naar de top van een uitgedoofde vulkaan, de Puy de Dôme.
De iconische klim is, op één dag per jaar na, gesloten voor fietsers. Een slagboom moet ze tegenhouden, vanaf die hindernis is het nog 4 kilometer met een stijgingspercentage van bijna 12 procent naar het hoogste punt van het Unesco-Werelderfgoed.
Zondag mag er na de slagboom absoluut geen publiek op de vulkaan. Daar is trouwens ook geen plek voor sinds een spoorlijn de helft van de oorspronkelijke weg bezet. De renners gaan in relatieve stilte klimmen. Eerst 2 kilometer langs de bomen, daarna blijven ze omhoog draaien totdat ze opeens een scherp oplopende asfaltweg zien die als een trap eindigt in de lucht. Het wielerequivalent van een Stairway to Heaven.
Bovenaan, waar de finish ligt, is het uitzicht onvergetelijk, want de Puy de Dôme is de hoogste lavakoepel van een 40 kilometer lange keten van circa tachtig voormalige vulkanen in het Centraal Massief van Frankrijk. Minder mooi is het enorme meteorologisch observatorium op de hoogste puy – ‘afgeronde top’ in plaatselijk dialect. Naast het gedrocht liggen de resten van een forse Gallo-Romeinse tempel die in tweede eeuw mogelijk 60 bij 60 meter groot was.
Over de auteur
Robert Giebels schrijft voor de Volkskrant over wielrennen en Formule 1. Hij was correspondent in Azië, schreef over economie en won als politiek verslaggever journalistiekprijs De Tegel.
Er komen jaarlijks een half miljoen toeristen. Vooral het tandradtreintje naar boven is een melkkoe – bijna 15 euro voor een enkeltje. Paragliders vertrekken massaal van de afgeronde top en schoolkinderen van alle leeftijden krijgen boven, terwijl ze uitkijken over het unieke landschap, van hun onderwijzers uitleg over het ontstaan van het beschermde vulkanische gebied.
De Puy de Dôme is voor de vijftiende keer opgenomen in het Tourparcours (vier keer als tijdrit). Voor het eerst gebeurde dat in 1952, het jaar waarin tv zijn Tourintrede deed. Toen zat de klim in twee etappes: eerst een rit in lijn die de legendarische Fausto Coppi won en daarmee zijn Tourzege veiligstelde. Een dag later voerde een 63 kilometer lange tijdrit over de puist.
In 1975 was de Puy de Dôme ogenschijnlijk het toneel van wielerhooliganisme toen een toeschouwer de omhoog zwoegende geletruidrager Eddy Merckx hard in de maag stompte. Per ongeluk, beweerde de dader over het incident dat Merckx mogelijk zijn zesde Tourzege kostte.
Tourhistorici beschouwen de klim in 1964 als een van de hoogtepunten van de Ronde van Frankrijk. De gebeeldhouwde geletruidrager Jacques Anquetil was op de flanken van de Puy de Dôme in gevecht met plompe boerenzoon Raymond Poulidor. Het ging om niets minder dan de Tourzege van dat jaar.
Op tv-beelden fietsen de twee Fransen keurig zij-aan-zij, maar de foto van het duel werd een populaire ansichtkaart en daarop lijken ze met elkaar al schouderduwend in verhit gevecht. Poulidor wachtte tot 900 meter van de finish om Anquetil achter zich te laten, maar dat bleek te laat om ‘Monsieur Chrono’ te passeren in het algemeen klassement.
Zeker omdat een paar dagen later de Tour met een tijdrit zou worden afgesloten. Op de top van de Puy de Dôme accepteerde Poupou zijn verlies met twee kussen op de wangen van tijdritspecialist Anquetil, die een paar dagen later zijn vijfde en laatste Tour won.
Poulidor, de opa van Mathieu van der Poel, woonde in Saint-Léonard-de-Noblat, zondag de startplaats van de etappe. Eén renner zal daar met bovengemiddeld veel adrenaline wachten totdat koersdirecteur Christian Prudhomme bij het passeren van een grote ‘0’ met zijn vlag zwaait en de negende etappe officieel begint: Romain Bardet, een kind van de streek, net als de grootvader van Van der Poel.
Elke ochtend dat de kleine Romain de gordijnen van zijn jongenskamer opende, grijnsde de Puy de Dôme hem toe. ‘Dat was niet zo moeilijk’, zegt Bardet nu, ‘in een straal van minstens 50 kilometer kun je hem niet missen. Soms zag ik heel vroeg fietsers omhoog klimmen.’ De 32-jarige kopman van het Nederlandse DSM-Firmenich, zesde in de afgelopen Tour, tweede in 2016, derde een jaar later en bergkoning in 2019, was intens tevreden toen in oktober vorig jaar het Tourparcours werd bekendgemaakt.
Niet alleen krijgt de klimmer pur sang uitzonderlijk weinig tijdritkilometers voorgeschoteld (22,4), maar het bleek opeens ook mogelijk de vulkaan van zijn jeugd in wedstrijdverband te beklimmen. In de Tour nog wel. ‘Ik had nooit gedacht dat nog een keer mee te maken in mijn carrière.’
Bardet moest nog geboren worden toen de Tour in 1988 voor het laatst over de Puy de Dôme ging. ‘Dit is een iconische berg, maar je mag er officieel maar eens per jaar op. Voor mij is dit heel, heel erg speciaal. Het wordt magisch. Iedereen in mijn regio is blij en opgewonden dat de Tour terugkomt.’
Bardet op het podium in Parijs is het doel waaraan zijn ploeg de rest van het seizoen ondergeschikt heeft gemaakt. De lichte, lange Fransman stond vrijdagochtend in het algemeen klassement achtste op bijna 5 minuten. Op zijn geboortegrond in de Auvergne wil hij opstomen naar de top-5.
Hij maakt zeker kans, blijkt uit fietsapp Strava. Bardet is met grote afstand de snelste op de laatste 4 kilometer na de slagboom: iets meer dan een kwartier had hij op 26 juni, vlak voor de Tour begon, nodig om boven te komen.
Bij die prestatie past wel een kanttekening. Doordat alleen wandelaars de klim mogen betreden, is Bardet de beste van slechts 1.300 voornamelijk recreatieve fietsers. Sommigen waren uitverkoren mee te doen aan de jaarlijkse klim, de meesten zijn bij zonsopgang onder de slagboom door gekropen en naar boven gefietst.
Die andere berg die net als de Puy de Dôme op eenzame hoogte in het landschap ligt, de Mont Ventoux, is alleen al van de moeilijkste Bedoin-zijde door ruim 100 duizend Strava-abonnees beklommen. De Ventoux draagt dan ook niet het Unesco-predicaat waar de natuurbeschermers van de Puy de Dôme elf jaar over hebben gedaan om het te verwerven.
Al dat moois, afgezien van die dikke antenne op bijna 1.500 meter hoogte, roept de vraag op of het wel zo’n goed idee is om op deze Grand Site de France het grootste wielerevenement van de wereld te laten neerstrijken.
De Puy de Dôme is privébezit van een groot aantal eigenaren, die na bijna een jaar onderhandelen afspraken maakten met Tourorganisatie ASO, vertelt Cécile Olive-Garcia, de drijvende kracht achter het bemachtigen van het Unesco-predikaat in 2018. ‘De kwetsbare delen van het natuurgebied worden volledig afgesloten, publiek mag niet de berg op en tv-helikopters mogen niet over kuddes vee vliegen.’
Tegenover de zoveel mogelijk beperkte nadelen staat in de ogen van de regio de internationale bekendheid die de plek krijgt. ‘Het is een subtiele balans’, zegt Olive-Garcia, ‘dit mag geen pretpark zijn, maar ook niet een voor mensen verboden gebied. Iedereen hier hoopt op een succes: voor de natuur, de toeschouwers en de Tour.’
De machinist van de volledig in Toursferen beplakte trein noemt de komst van het peloton ‘heel gunstig voor onze zaken’. Hij kan de klim van zondag dromen. Net als Bardet was ook hij nog niet geboren toen de Tour in 1988 de Puy de Dôme voor het laatst aandeed.
‘Sceptici heb je altijd als je zoiets groots doet, in elke omgeving’, antwoordt Bardet op de vraag of de Tour niet beter weg kan blijven van de klim van zijn jeugd. Denk aan de helikoptershots, zegt hij, wat voor een impuls dat zal geven voor het toerisme. ‘De klim zelf is zo zwaar; ik weet zeker dat beelden daarvan in de Netflix-serie over de Tour terecht zullen komen.’
En de natuur? ‘Vorig jaar gingen we in de Tour ook door beschermd gebied, op de Col du Granon’, zegt Bardet. ‘Volgens Tourbaas Prudhomme was het daar om half elf ’s avonds alweer rustig. Alsof de Tour nooit was langsgekomen.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden