De provincie Zuid-Holland is de komende vier jaar vast van plan zich aan de wet te houden. De nieuwe coalitie van BBB, VVD, GroenLinks, PvdA en CDA belooft in haar akkoord ‘de wettelijke doelen centraal te stellen en deze te gaan realiseren’. Dat een provinciebestuur de wet eerbiedigt zou vanzelfsprekend moeten zijn, maar dat is het blijkbaar niet. Anders zou het niet zwart op wit gesteld hoeven worden in het coalitieakkoord. Ook het Limburgse provinciebestuur belooft expliciet de wet na te leven: ‘Wij vervullen onze wettelijke taken op het gebied van soortenbescherming’.
Naar welke wettelijke doelen het Zuid-Hollandse coalitieakkoord verwijst laat het document in het midden. In de tien provinciale coalitieakkoorden die inmiddels openbaar zijn, wemelt het van de nietszeggende uitspraken, clichés en open deuren. De inwoners van Gelderland kunnen opgelucht ademhalen, want hun nieuwe Gedeputeerde Staten verklaren dat ‘realiteitszin onze drijfveer is’. De coalitiegenoten beloven daarnaast ‘respectvol met elkaar om te gaan en zich op de inhoud te richten’.
De op schrift gestelde coalitieafspraken gaan heldere politieke keuzes veelal uit de weg. Ze beperken zich op cruciale punten tot het formuleren van beleidsvoornemens waar eigenlijk niemand tegen kan zijn. Limburg zet bijvoorbeeld in op een ‘haalbaar en betaalbaar perspectief voor het platteland’. Welk perspectief? Wat is haalbaar en betaalbaar? Welke criteria gelden daarvoor? De lezer moet ernaar raden, want de coalitie van BBB, VVD, CDA, PvdA en SP geeft in haar coalitieakkoord geen nadere toelichting. Dit terwijl de VVD zich waarschijnlijk iets anders voorstelt bij ‘haalbaar en betaalbaar’ dan de SP. En opnieuw: is het niet vanzelfsprekend dat politiek beleid haalbaar moet zijn?
De alomtegenwoordige beleidsinhoudelijke vaagheid verklaart hoe het kan dat de VVD in Limburg met de SP gaat besturen, de ChristenUnie in Flevoland met de PVV en boerenbelangenpartij BBB in drie provincies met natuur- en milieupartij GroenLinks. In de Tweede Kamer zijn BBB en GroenLinks elkaars tegenpolen als het gaat over landbouw-, natuur-, water- en klimaatbeleid. BBB verzet zich op vrijwel alle fronten tegen het stikstof- en natuurbeleid van het kabinet, omdat dit de gangbare landbouw onder druk zet. GroenLinks steunt de plannen om de intensieve veehouderij terug te dringen juist van harte.
Een groot deel van de uitvoering van dat stikstof- en natuurbeleid ligt bij de provincies. Dat BBB en GroenLinks in Overijssel, Noord- en Zuid-Holland het pluche gaan delen is daarom opmerkelijk. Het Overijsselse coalitieakkoord verzoent ogenschijnlijk onverenigbare standpunten door in te zetten op ‘balansherstel’: ‘Het herstel van de balans tussen het natuurlijk systeem (natuur, water, klimaat) en onze voedselproductie is niet alleen noodzakelijk, dat willen wij ook.’ Cruciaal is natuurlijk de vraag waar de nagestreefde balans tussen natuur- en landbouwbelang zich dan bevindt. GroenLinks heeft daar een heel andere kijk op dan BBB, maar het Overijsselse coalitieakkoord bedekt dat verschil van inzicht met de mantel der liefde.
Ook Noord-Holland verschuilt zich achter het nietszeggende woord ‘balans’. ‘Wij zetten ons in voor een vitaal en leefbaar landelijk gebied met economisch toekomstperspectief, waarin natuur en landbouw met elkaar in balans zijn.’ Limburg streeft bij het verbeteren van de waterkwaliteit naar ‘een gezonde balans tussen hydrologie en ecologie’. Flevoland weegt ‘de belangen van de natuur af tegen andere belangen, op zoek naar een balans tussen ecologie en economie’.
De Drentse formulering van dit politieke dilemma riekt het meest naar de aloude politieke reflex om de kool en de geit te sparen. Het Drentse College (BBB, VVD, CDA, PvdA) ‘zoekt een balans tussen enerzijds het onderhouden van en zorgen voor onze natuur en biodiversiteit en anderzijds een bloeiende landbouw en een leefbaar Drenthe’. Een insteek die doet denken aan het ministerie van Verkeer, dat decennialang volhield dat een flinke groei van het aantal vluchten op Schiphol prima gepaard kan gaan met het verminderen van de geluidshinder voor omwonenden.
De onversneden rechtse coalitie in Zeeland (BBB, VVD, CDA, SGP) lijkt bij dat balansdenken de realiteit enigszins uit het oog te verliezen. Het nieuwe provinciebestuur kiest ‘voor een betere balans tussen landbouw en natuur, waarbij we niet gegijzeld worden door stikstof’. De provincie gaat eraan voorbij dat die ‘stikstofgijzeling’ het gevolg is van rechterlijke uitspraken. Rechters dwingen de Nederlandse overheid de landelijke stikstofuitstoot te verminderen en daar moet elke provincie bij helpen. Ook het Zeeuwse provinciebestuur is aan die vonnissen gebonden, maar lijkt dat niet te erkennen.
De stikstofsceptische, pro-landbouwagenda van BBB drukt een duidelijk stempel op de coalitieakkoorden. In negen van de tien provincies die klaar zijn met formeren is BBB de grootste coalitiepartner. Alleen in Utrecht doet BBB niet mee. Voor de Provinciale Statenverkiezingen formuleerde BBB twee breekpunten voor de formatiebesprekingen: geen gedwongen uitkoop van boeren en geen halvering van de landelijke stikstofuitstoot vóór 2030. BBB houdt vast aan het jaartal 2035, dat nu nog in de wet staat. Deze ‘rode lijnen’ zijn in alle coalitieakkoorden met BBB opgenomen.
Alleen Noord-Holland laat een minuscule opening voor gedwongen onteigening, waarschijnlijk onder invloed van coalitiepartners GroenLinks en PvdA. ‘Deze coalitie spant zich tot het uiterste in om onteigening te voorkomen.’ Gelderland suggereert daarentegen dat zelfs het wettelijke doeljaar 2035 niet heilig is; de nieuwe coalitie kwalificeert dit namelijk als een ‘streefdatum’: ‘We werken mee aan oplossingen voor stikstof met als streefdatum 2035.’
Utrecht, de enige provincie waar BBB niet in het College zit, is de enige die geen afstand neemt van gedwongen onteigening als mogelijk beleidsinstrument. De Utrechtse coalitie is bovendien de enige die ‘naar minder dieren per hectare’ streeft. Utrecht zet ten slotte ook als enige in op een klimaatneutrale energievoorziening in 2040. Alle andere provincies willen niet sneller gaan dan het landelijke doeljaar 2050.
De BBB-akkoorden laten vooral tussen de regels doorschemeren dat deze coalities niet warmlopen voor de ingrijpende transitie van de Nederlandse landbouw die het kabinet voorstaat. Ze staan vol met typische BBB-teksten als ‘wij zijn trots op onze boeren’ (Overijssel) en ‘een focus die alleen gericht is op stikstof werkt verlammend en belemmert ontwikkelingen in vrijwel alle sectoren’ (Drenthe). Alle BBB-provincies verklaren de vereiste verlaging van de stikstofuitstoot vooral te willen bereiken met technische innovaties, waarbij de boer zoveel mogelijk zijn eigen werkwijze mag bepalen.
Ook het in twijfel trekken van wetenschappelijke kennis komt aan de orde. BBB herhaalt vaak dat er veel meer stikstofmetingen gedaan moeten worden voordat bewezen is dat de landbouw echt zo schadelijk is voor de natuur als het kabinet aanneemt. Groningen schrijft bijvoorbeeld: ‘De uitdaging is om de doelstellingen te behalen met een realistische blik, gezond verstand en betrouwbare metingen.’ Dit insinueert dat de huidige stikstofmetingen onbetrouwbaar zijn.
Een aantal BBB-provincies committeert zich met lange tanden aan het aanleggen van extra natuur (volgens afspraken met het Rijk zijn ze daartoe verplicht). Gelderland zoekt bijvoorbeeld de grenzen op wat betreft de verplichting extra hectaren bos aan te leggen. Het doel daarvan is het versterken van de natuur, maar Gelderland wil aan de doelstelling voldoen door soortenarme productiebossen aan te leggen en bomen te planten in woonwijken. ‘Bos dat we op die manier aanleggen, krijgt geen natuurstatus.’ Bijna alle BBB-akkoorden stellen dat ‘vruchtbare landbouwgrond’ bij voorkeur een landbouwbestemming moet behouden.
In alle provincies waar BBB aan het roer zit, gaat een BBB-gedeputeerde over het stikstofbeleid en in vrijwel alle gevallen ook over het landbouw- en natuurbeleid. In Utrecht is de portefeuillehouder stikstof lid van het CDA, de partij die al voor de opkomst van BBB het boerenbelang vertegenwoordigde.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden