Advocaat Bişar Çiçek deelde vorige week een merkwaardig bericht dat hij kreeg van een burgemeester. Wat eraan voorafging: in het huis van een cliënt van Çiçek was 149,4 gram hasj gevonden, waarop de burgemeester in kwestie meldde dat hij het pand wilde sluiten omdat er 149,4 kilogram hasj was aangetroffen. Çiçek had vriendelijk gereageerd dat het niet om kilogrammen ging en dat dit vast een verschrijving was, kon gebeuren. Maar de burgemeester ontkende dat er sprake was van een foutje: ‘Voorts is in mijn schrijven […] geen sprake van verschrijving. Uit de bestuurlijke rapportage blijkt dat er 1 plak hasj met een gewicht van 86,27 gram in de woonkamer en 1 plak hasj met een gewicht van 63,13 gram in de koelkast is aangetroffen, wat maakt dat in de woning 149,4 kilogram aan hasj is aangetroffen.’
Kijk, dat het in Amerika vaak misgaat met eenheden, is met hun hun bizarre maatsysteem nog wel te begrijpen. Een berucht voorbeeld van hoe onhandig het werkt, is het omrekenen van een gallon in kubieke inches (waarbij je nog even moet opletten dat je de juiste soort gallon hebt). De imperial gallon is gedefinieerd als 4,54609 liter, het volume van 10 pond water van 62 graden Fahrenheit – een héél voor de hand liggende definitie. Dat kun je omrekenen naar kubieke centimeters (dat gaat makkelijk, want 1 liter is duizend kubieke centimeter) en omdat 1 inch gelijk is aan 2,54 centimeter kom je uiteindelijk op het prachtige antwoord van 277,42 kubieke inches (afgerond op twee decimalen).
Het is ook goed voor te stellen dat er dingen mis kunnen gaan als je tussen twee maatsystemen inzit. Dat gebeurde ooit bij Nasa, waar het ene team werkte in het metriek stelsel en het andere met ponden en inches. Doordat ze dit vergaten om te rekenen sneuvelde de Mars Climate Orbiter.
Toevallig las ik deze week Project Hail Mary van Andy Weir. In deze sciencefictionroman ontwaakt een astronaut uit een coma, helemaal alleen in een ruimteschip én met geheugenverlies. Stapje voor stapje probeert hij uit te puzzelen wie hij is en wat hij moet doen. Verzwakt vraagt hij zich af hoe hij een ‘10-foot-ladder’ kan opkomen. Dan wordt hij enthousiast, want hij beseft dat hij de lengte van de ladder inschat in voet en niet in meters (10 voet is overigens iets meer dan 3 meter). Dan is hij waarschijnlijk Amerikaans, of Brits, of misschien wel Canadees (want die gebruiken voet en inches voor kleine afstanden).
Om het verder uit te puzzelen vraagt hij zichzelf af hoever het is van Los Angeles naar New York. Zijn eerste gok: 3.000 mijl. Dan valt Canada dus af, want een Canadees zou kilometers gebruikt hebben. Mmm…hij kan ook uit Liberia komen, bedenkt hij dan. Als hij even later rekent aan snelheden (een van de heerlijke aspecten van Weirs boek is dat de hoofdpersoon een totale nerd is die de hele tijd van alles uitrekent), dan werkt hij automatisch in meter per seconde – omdat hij een wetenschapper is en die zijn getraind met het metriek stelsel. De rest van het boek verbaast hij zich er geregeld over dat hij soms in het ene stelsel werkt en soms in het andere.
Katinka Polderman zou er een mooie beslisboom van kunnen maken. Denk je bij afstanden automatisch in mijlen, maar bij wetenschappelijke berekeningen in meters, dan ben je een wetenschapper uit Amerika, Engeland, Liberia, of een van de andere landen die níét het metriek stelsel gebruiken. En denk je dat 86,27 gram plus 63,13 gram bij elkaar 149,4 kilogram is, dan ben je waarschijnlijk een Nederlandse burgemeester.
Vanaf volgende week verschijnt hier de adviesrubriek Lieve Ionica. U kunt nog persoonlijke dilemma’s insturen via ionica@volkskrant.nl.
Over de auteur
Ionica Smeets is hoogleraar wetenschapscommunicatie aan de Universiteit Leiden. Ze is wiskundige en schrijft sinds 2009 columns voor de Volkskrant.