Ze klinken lang na in de Japanse politiek, de twee schoten die zaterdag een jaar geleden een einde maakte aan het leven van Shinzo Abe. Met een zelf geknutseld pistool schoot Tetsuya Yamagami (42) op 8 juli 2022 de oud-premier in de rug. Het was zijn persoonlijke wraak op de Verenigingskerk, die zijn moeder voor bijna 700.000 euro aan ‘donaties’ had afgetroggeld en waarmee Abe warme banden onderhield.
De 70-jarige vrouw, die het moeilijk had met de suïcides van haar echtgenoot en oudste zoon, was volledig in de ban van de kerk. Dat veroorzaakte zoveel ellende dat zoon Yamagami ook zelfmoord overwoog. Toen hij echter Abe zag optreden in een jubileumfilmpje van de Verenigingskerk, besloot hij zijn frustratie op hem te koelen. Die moord maakte niet alleen een einde aan het leven van Abe, maar leidde er ook toe dat de overheid de positie van de Verenigingskerk onder de loep nam.
De meeste mensen kennen de Familie Federatie voor Wereldvrede en Vereniging, de officiële naam van de kerk, als de Moon-sekte. Oprichter Sun Myung Moon, die zichzelf in 1954 in Zuid-Korea tot de nieuwe messias uitriep, doordrenkte volgelingen met aartsconservatief christendom, gecombineerd met anticommunisme en sjamanisme. Wie Moon volgde, kon zijn voorouders uit de hel verlossen, was de belofte.
In 1959 haalde de (anticommunistische) grootvader van Abe de sekte naar Japan, waar de Verenigingskerk uitgroeide tot een spiritueel en zakelijk imperium. Tegenwoordig zijn naar schatting 60 duizend Japanners lid, al zegt de Verenigingskerk tien keer groter te zijn. Abe was zelf overigens geen Moonie: net als zijn grootvader en vader, eveneens twee invloedrijke politici, had hij slechts warme banden met de Verenigingskerk.
Over de auteur
Marije Vlaskamp schrijft voor de Volkskrant over de positie van China in de wereld. Ook volgt ze de ontwikkelingen elders in Azië. Ze was 18 jaar correspondent in Beijing.
Door patronage van de Abe-dynastie heeft de Verenigingskerk op steelse wijze decennialang invloed verworven, vooral via Abes Liberaal-Democratische Partij (LDP). Zo duiken Moonies vandaag de dag op bij informatieavonden van gemeenten over lhbti-beleid. Ze mobiliseren ‘hun’ LDP-politici om zulke ‘duivelse’ initiatieven te torpederen, vaak met succes.
Conservatieve politici sluiten graag een verbond met de Moon-sekte op basis van gedeelde behoudende waarden. Ook is de gratis campagnehulp van een loyaal legertje Moonies zeer welkom.
De Verenigingskerk staat door de moord op Abe in het middelpunt van belangstelling, maar ook andere religieuze groeperingen zijn op dezelfde manier verstrengeld met politieke partijen, aldus Japanse religie-expert Levi McLaughlin van de State University van North Carolina. Het probleem met de Verenigingskerk is echter dat die Japanse gelovigen als melkkoe gebruikt. Sinds de jaren tachtig worden leden gemanipuleerd gigantische bedragen te ‘doneren’ voor vazen, minitempeltjes en andere prullen die onrustige zielen van overleden geliefden zouden kalmeren. De klachten van ruim 34.500 gedupeerden van deze ‘spirituele verkoop’ werden tientallen jaren genegeerd, terwijl de Verenigingskerk zijn connecties met machtige politici versterkte.
Niet alleen Abe gaf de Moon-sekte een stempel van officiële goedkeuring. Bijna de helft van de LPD-volksvertegenwoordigers heeft er banden mee en ook in het kabinet van de huidige premier Fumio Kishida wemelde het tot voort kort van de Moon-sympathisanten.
De grondwet voorziet in een scheiding tussen kerk en staat. Dat is een van de redenen waarom Japanse politici huiverig zijn om openlijk over religie te praten. Ook de gemiddelde Japanner vindt godsdienst een ongemakkelijk onderwerp, aldus McLaughlin, vooral sinds de Aum Shinrikyo-sekte in 1995 een dodelijke aanslag met gifgas in de metro van Tokio pleegde. ‘Sindsdien wordt godsdienst met geweld en angst geassocieerd. De gemiddelde Japanner kijkt er liever van weg.’ Met als gevolg dat bijvoorbeeld projecten om universiteitsstudenten voor te lichten over slinkse rekruteringsmethodes van sektes ook nauwelijks van de grond kwamen.
Met horten en stoten. Kishida staat onder druk om schoon schip te maken, zonder dat de ultraconservatieve vleugel van zijn partij leegloopt, waar de meeste vrienden van de Moon-sekte zitten. Omdat Kishida’s oproep afstand van de sekte te houden niet afdoende was, is er nu een regelrecht verbod voor LDP’ers op banden met de Verenigingskerk. Dat heeft menig partijprominent de kop gekost.
De overheid heeft ook nieuwe wetgeving gemaakt die terugvordering van op dubieuze wijze verkregen donaties aan religieuze groeperingen mogelijk maakt. De 2.300 gedupeerden die zich al bij een speciaal steunpunt hebben gemeld, hebben daar echter weinig aan: de wet werkt niet met terugwerkende kracht.
Onderzoek naar de financiële handel en wandel van de Verenigingskerk is in volle gang. Bij wangedrag kan de regering de Japanse tak van de Verenigingskerk ontbinden. Dan blijft de kerk bestaan, maar zonder de status van religieuze organisatie met de bijbehorende belastingvoordelen.
Scherper toezicht op de Verenigingskerk komt te laat voor Yamagami, die binnenkort terechtstaat. Hij kan levenslang of zelfs de doodstraf krijgen. Een eerste hoorzitting voor het proces echter werd stilgelegd omdat de rechtbank een verdacht pakketje kreeg. Loos alarm: volgens de Japanse omroep NHK was het een doos met 13 duizend verzoekschriften om clementie bij de rechtbank voor Yamagami.
Het waren niet de enige steunbetuigingen die hij kreeg: op zijn verjaardag werd hij nog overladen met cadeautjes en geld.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden