N.B. Het kan zijn dat elementen ontbreken aan deze printversie.
Ervaar ik prestatiedruk bij het schrijven van deze column? Zeker. Die druk komt van de deadline, maar ook uit mezelf. De column moet aan mijn standaarden voldoen, en als dat niet lukt is dat, op zijn eigen bescheiden manier, een rampje.
Is het erg dat ik prestatiedruk ervaar? Ik vind van niet. Als je tegen mij zegt ‘kijk maar even of het lukt’, dan doe ik simpelweg niks. Als ik denk ‘ik flans wat in elkaar’, dan heb ik geen plezier in het schrijven. Zonder prestatiedruk zou ik mijn werk niet kunnen doen.
Toch heeft prestatiedruk de laatste tijd een slechte pers. Dat bleek weer toen half juni een rapport van het Trimbos-instituut verscheen waarvoor 32 studenten en 29 onderwijsexperts waren geïnterviewd. „Prestatiedruk nekt studenten”, kopte Trouw. „Studenten worden opgejut en overvraagd”, zei onderzoeker Jolien Dopmeijer in NRC. Hun levens zijn te vol, en dat leidt tot stress.
Een ander voorbeeld was het artikel vorig weekend over Ali Niknam, de baas van digitale bank bunq. „Wie hier niet presteert, kan maar beter gaan”, zei Niknam tegen NRC. Hij stelt hoge eisen aan zijn werknemers, wat bij sommigen leidt tot huilbuien op de werkvloer, of buikpijn van de stress. Op sociale media werd met afschuw gereageerd. „Onveilig”, „ziekelijk”, „moderne slavernij”, aldus enkele twitteraars.
In beide gevallen was presteren zélf iets negatiefs geworden, en stress het bewijs van grensoverschrijding.
Twaalf jaar geleden nog maar was het land in rep en roer door het boek Strijdlied van de tijgermoeder van de Chinees-Amerikaanse Amy Chua, die westerse ouders slappe opvoeders noemde. Zelf dwong ze haar kinderen tot excellentie door te dreigen bij tegenvallende resultaten hun knuffels te verbranden. In Nederlandse media klonken zenuwen: moesten ‘wij’ onze kinderen ook zo opvoeden? Waren we te slap en dreigden we zo de wedloop met China te verliezen? „Hoezeer westerse ouders ook tobben over en begaan zijn met het geluk van hun kinderen, het hoofdstuk ‘eisen stellen’ figureert nauwelijks in hun denken”, schreef Beatrijs Ritsema in NRC.
Inmiddels is die angst voor slapheid verdwenen: de jongeren, en trouwens ook de niet-jongeren, zijn nu slachtoffers van de prestatiemaatschappij. Zoek je in krantenarchief LexisNexis op ‘prestatiedruk’, dan zie je vanaf 2016 ineens veel meer artikelen erover.
Hoe komt dat? Het lijkt mij sterk dat in onze samenleving plotseling veel hogere eisen worden gesteld; aan de prestaties is dat niet te zien. En veel van de genoemde oorzaken, zoals keuzestress, volle levens of ‘de meritocratie’, gaan al wat langer mee.
Ik denk dat twee factoren een rol spelen. Het eerste is een cliché, maar daarom niet minder waar: digitale technologie heeft ons leven compleet veranderd. De combinatie van smartphone, sociale media en de cijfercultus, waarin alles wordt gemeten en gerangschikt, is een gigantisch sociaal experiment. Ineens staan we elk moment van de dag ‘aan’, en ook nog in verbinding met zowel de concurrentie als het publiek.
Tegelijk is onze tolerantie voor ongemak sterk afgenomen. Nog maar kort geleden, toen Generatie X de dienst uitmaakte, was het cool om tegen een stootje te kunnen. Die harde benadering is uit, mede door de opkomst van een generatie die graag haar kwetsbaarheid toont. Je bent niet meer een watje als je zegt te lijden onder werk- of studiedruk; nee, je bent dan goed in naar je lichaam luisteren en je grenzen aangeven. Stress an sich wordt als iets slechts gezien.
Vervolgens zitten mensen klem tussen beide factoren. Ze zijn constant overprikkeld, en denken tegelijk dat een stressloos leven de norm is.
De neiging is dan om de lat lager te leggen: om het bindend studieadvies minder streng te maken, om te zeggen dat ‘hoger niet beter is’. Dit lijkt mij niet de goede reflex. Met (proberen te) presteren op zichzelf is weinig mis. Het is leuk om jezelf of anderen te overtreffen, en te genieten van het resultaat. Het wordt problematisch als het ‘moeten presteren’ zich uitbreidt naar alle domeinen van het leven: als prestaties voortdurend worden gemeten en vergeleken, als falen iets zegt over jou als persoon. Ja, dán wordt prestatiedruk ongezond: geen rampje meer, maar een ramp.
Interessant genoeg waarschuwde het Trimbos-instituut zelf ook voor „negatieve framing” van prestatiedruk en stress: de geïnterviewde studenten bleken de berichtgeving erover „niet helpend” te vinden. Het instituut riep op tot „het normaliseren van (het gesprek over) prestatiedruk en stress”. Van dat gesprek is nog weinig terechtgekomen.
NieuwsbriefNRC Slim Leven
Stukken die je helpen om je leven fijner en je carrière beter te maken
U kunt ons via dit formulier informeren over taalfouten of feitelijke onjuistheden, dat stellen wij zeer op prijs. Berichten over andere zaken worden niet gelezen.
Source: NRC