Of ze nou achter het beleid stonden of niet; veel partijen, ook buiten de coalitie, zullen de afgelopen week toch de stiekeme hoop hebben gehad dat het kabinet er nog uit zou komen. De val van Rutte IV betekent namelijk dat er binnen enkele maanden al verkiezingen moeten worden gehouden, naar verwachting in november. Noodgedwongen moeten ze nu in de campagnemodus, en daar zijn velen nog lang niet klaar voor.
Binnen D66 is al maanden twijfel of Sigrid Kaag nog wel op wil voor een nieuwe ronde als partijleider. In een uitzending van College Tour eind mei twijfelde Kaag openlijk aan haar politieke toekomst in Nederland, vooral vanwege de bedreigingen aan haar adres. Als partijleider was ze de vorige verkiezingen de belangrijkste factor in de flinke winst van de partij. Mocht Kaag weggaan, dan is haar opvolging nog ongewis, al staat klimaatminister Rob Jetten te boek als de belangrijkste kandidaat.
Over de auteur
Hessel von Piekartz is politiek verslaggever voor de Volkskrant en schrijft over de volksgezondheid, pensioenen en sociale zekerheid. Hij werd in 2022 genomineerd voor de journalistieke prijs De Tegel.
Ook voor GroenLinks en de PvdA breekt een uiterst onzekere tijd aan. In de Eerste Kamer vormen de twee partijen inmiddels een gezamenlijke fractie, een experiment om te zien of er ook een eventuele verbintenis bij de Tweede Kamerverkiezingen in zit. GroenLinks-leider Jesse Klaver liet vrijdag al wel weten dat de partijen wat hem betreft als één partij de verkiezingen ingaan. Maar een besluit daarover is door de leden van de partijen nog altijd niet genomen.
En zelfs als het besluit eenmaal daar is gezamenlijk de verkiezingen in te gaan, blijft de vraag wie als lijsttrekker gaat optreden. Vaak is gespeculeerd over de terugkeer van PvdA-coryfee Frans Timmermans naar Den Haag. Maar als Eurocommissaris zit hij in principe nog tot volgend jaar in Brussel. Een onvoorbereide terugkeer is bovendien op zichzelf al risicovol.
Voor coalitiepartij CDA komen de verkiezingen al helemaal op een dramatisch moment. Binnen de partij is veel gemor over de koers van de partijtop en over het aanblijven van Wopke Hoekstra als partijleider. Er zou zelfs al zijn gesproken over zijn positie, maar er zijn geen signalen dat hij van plan is het veld te ruimen.
De onvrede heeft vooral te maken met de staat van de partij; tijdens de vorige Tweede Kamerverkiezingen werden al flinke verliezen geleden en tijdens de recente Provinciale Statenverkiezingen in maart is die trend alleen maar verder doorgezet. Volgens partijleden is het profiel van het CDA onder Hoekstra niet duidelijk en heerst er veel onvrede over de aanpak van de stikstofcrisis.
De BBB lijkt hoe dan ook garen te spinnen bij nieuwe verkiezingen. De partij, nu nog een eenmansfractie in het parlement, zal naar verwachting een flink aantal zetels winnen. Toch blijft de vraag hoe goed partijleider Caroline van der Plas nu is voorbereid op snelle verkiezingen.
Als de Provinciale Statenverkiezingen gelden als generale repetitie lijkt dat goed te komen: toen lukte het de partij om met kandidatenlijsten te komen voor zowel de provincies als de senaat. Bovendien heeft Van der Plas er de afgelopen tijd geen geheim van gemaakt dat ze een vroegtijdig vertrek van Rutte IV verwachtte.
Pieter Omtzigt, een andere speler die de verhoudingen in de Kamer flink kan opschudden, liet de afgelopen tijd daarentegen nauwelijks iets los over toekomstige plannen. De oud-CDA’er, die sinds de afsplitsing in de Kamer zit als eenmansfractie, wil naar verwachting doorgaan in de Kamer, maar daarvoor moet hij wel verkiesbaar zijn.
Een partij heeft Omtzigt nog niet om zich heen gevormd, laat staan een lijst met geschikte kandidaten. De vraag is of hij dat in amper vier maanden tijd nog kan doen, al zal de druk vanuit zijn potentiële electoraat waarschijnlijk flink toenemen. ‘Binnen een aantal weken zal ik een besluit nemen over mijn eigen toekomst', liet Omtzigt vrijdagavond weten.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden