De formatie duurde langer dan ooit, maar dat bleek allerminst een garantie voor een langdurig bestaan van Rutte IV. In januari 2022 stond de ploeg van VVD, D66, CDA en ChristenUnie op het bordes, in juli 2023 kan premier Mark Rutte al weer naar de koning om zijn ontslag in te dienen. Daarmee wordt Rutte IV zijn kortst zittende ploeg.
Het betekent een roemloos einde voor een kabinet dat nooit enige geestdrift wist op te wekken. D66-leider Kaag moest in 2022 tegen heug en meug weer in zee met de ChristenUnie, terwijl ze zo lang hoopte op een samenwerking met GroenLinks en/of PvdA. CDA-leider Wopke Hoekstra zette de hakken in het zand en kreeg de steun van premier Rutte. De onderlinge verhoudingen bleven daarna op z'n best zakelijk.
In ruil voor het afgedwongen huwelijk met de ChristenUnie wist Kaag grote inhoudelijke concessies af te dwingen. Rutte IV zou een zeer ambitieus klimaat- en stikstofbeleid gaan voeren. Geld was geen probleem. Alleen bleek al snel dat de innerlijke overtuiging binnen het kabinet ontbrak. Toen de boerenprotesten tegen het stikstofbeleid eenmaal op gang kwamen, begon het CDA al weer snel afstand te nemen van het regeerakkoord. Sindsdien ettert de onenigheid en het chagrijn door. Een coherent stikstofbeleid, inclusief landbouwakkoord, is er nooit gekomen.
Ook het grote publiek bleef sceptisch over de doorstart van Rutte III. Hoe kan een coalitie die aftrad vanwege het toeslagenschandaal, nu weer verantwoordelijkheid nemen voor de afwikkeling bij het toeslagenschandaal? Het bleek teveel gevraagd. Rutte IV gooide er miljarden tegenaan om de slachtoffers tegemoet te komen, maar de uitvoering liep opnieuw vast in een bureaucratisch moeras.
Ook bij de afhandeling van de schade door de gaswinning in Groningen aasde Rutte IV op eerherstel, maar dat bleek eveneens te veel gevraagd. De herstelwerkzaamheden willen nog steeds niet op gang komen.
Op clementie van de oppositie hoefde Rutte IV niet te rekenen. De ene motie van wantrouwen volgde op de andere. In het verleden wist premier Mark Rutte nog vriend en vijand voor zich in te nemen, maar zeker na zijn rol in de ‘functie elders'-affaire was die magie uitgewerkt.
Er waren nog wel enkele successen. De nieuwe Pensioenwet kwam door de Kamers. De studiebeurs wordt dankzij dit kabinet opnieuw ingevoerd. Tijdens de energiecrisis slaagde het kabinet er na lang twijfelen in om een prijsplafond in te voeren en zo de ergste pijn voor de consumenten te verzachten.
Rutte IV wist de scherpste randen van het bijstandsregime te halen. Daarnaast werd de verhuurdersheffing afgeschaft. Ook wist het kabinet overeenstemming te bereiken over het aanbieden van excuses voor het slavernijverleden.
Veel andere plannen wachten nog op uitvoering, maar daar zal een volgend kabinet nu over moeten beslissen. Rutte IV heeft zo kort gezeten dat veel ministers amper afgerekend kunnen worden op hun daden.
Ruzies en achterdocht lagen altijd op de loer in het verstandshuwelijk tussen VVD, D66, CDA en ChristenUnie. Veel problemen konden nog worden opgelost, doordat er voldoende geld beschikbaar was om de pijn te verzachten, maar ook die aanpak stuitte langzaam op z'n grenzen. Rutte IV moest gaan bezuinigen, maar kwam niet verder dan ongerichte bezuinigingen zonder enige overkoepelende visie.
Bij het asielbeleid draaide het uiteindelijk niet om geld, maar om de inhoud. Daar kwamen de coalitiepartijen niet uit, hoewel ze geen van allen belang hadden bij nieuwe verkiezingen. Het is tekenend voor het gebrek aan samenhang van Rutte IV, een kabinet dat als los zand aan elkaar hing.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden