Twee bezienswaardigheden, naast elkaar op de boulevard van Vlissingen. Eerst de kanonnen. Vier stuks. Ze tonen het verleden van Vlissingen als vestingstad. Kinderen klimmen erop. Toeristen willen ermee op de foto. Op hoogtijdagen worden de kanonnen afgevuurd door schietvereniging De Fles.
Naast de kanonnen staat sinds vorige week het slavernijmonument. Een kunstwerk dat het verleden herdenkt van Vlissingen als hoofdstad van de Nederlandse slavenhandel. Het slavernijmonument is klein. Verscholen staat het in de kom van een rond muurtje. Je mag het zien als je wilt, maar het hoeft niet.
‘Dat is met opzet,’ zegt beeldend kunstenaar Zeus Hoenderop. ‘Ik dacht: het moet niet boven het maaiveld uitsteken, dus ik maak het niet hoger dan het muurtje. Dat past bij Vlissingen. Vlissingen ontkent de geschiedenis van slavenhandel.’
Het is de week na Ketikoti en de nationale herdenking. Ook de burgemeester van Vlissingen maakte excuses voor de slavernij. Maar nu ligt het sorry achter ons, de mooie woorden zijn gesproken en het monument moet weg. Dat heeft de burgemeester dinsdag aan Zeus medegedeeld. Want hoe verscholen ook, het staat hier illegaal.
‘De vergunning ontbreekt’, zegt de woordvoerder van de burgemeester. ‘Als je het helemaal afpelt, dan wil de burgemeester geen precedent scheppen. We moeten handhaven.’
Onthoud even: geen precedent.
Zeus Hoenderop knielt naast het monumentje. Een voet van staal met tranen. Watertranen en bloed, zweet en tranen. Een goudkleurige kom zoals de schil van een kalebas. De initiatiefnemer, Angélique Duijndam, de aanjager van het Zeeuwse bewustzijn over het slavernijverleden, wilde een plengoffer kunnen brengen.
Je kunt de kalebas optillen. Vanuit het idee: trauma verwerk je als je in beweging bent. Je hoort een rammelende ketting, staal op staal. Zoals een scheepsketting. Of zoals kettingen waarmee gevangenen worden geketend.
Zeus plaatste het monument vorige week vrijdag bij het eerste daglicht. Natuurlijk wist hij dat een slavernijmonument in Vlissingen niet zomaar welkom is. Dit is een relatief arme havenstad. Inwoners hebben eigentijdse problemen. Niet iedereen wil wroeten in het verleden. Ook het maken van excuses voor slavernij was hier een politieke strijd.
Gelijk in de eerste nacht is het muurtje beklad. ‘2070 blanke minderheid.’ ‘Media is de vijand.’ Een gevalletje analfabetenlatijn: ‘hoc vourerunt’, waarschijnlijk is bedoeld hoc voluerunt, zoiets als ‘ze vroegen erom’. Het monument zelf werd volgeplakt met stickers. ‘Nee tegen omvolking.’
‘Je hebt blijkbaar mensen die zulke stickers thuis op voorraad hebben’, verzucht Zeus. Hij deed aangifte. De racistische teksten zijn zo goed mogelijk weggepoetst. Hij benadrukt: vernielen en bekladden mag niet. Maar het geluid dat dit monument in Vlissingen niet welkom is, dat mag gehoord worden.
Het monumentje werkt als katalysator. Een pionnetje op het schaakbord waarop mensen reageren. Woorden, excuses, dat is gemakkelijk. ‘Met z’n allen huilen bij de televisie. Maar dit brengt omhoog wat er speelt in de samenleving.’
Zo ook de burgemeester die excuses maakte voor de slavernij, maar tegelijk het monument weg wil hebben. ‘In hoeverre is zo’n excuus congruent? Wat betekent sorry?’, vraagt Zeus zich af.
Zeus kan een brief verwachten met een last onder dwangsom als hij het clandestiene monument niet binnen een week weghaalt. Een museum in Vlissingen zal zich erover ontfermen. Maar toch.
Even over de precedentwerking op de boulevard. Gekke vraag, ik weet het, maar hoe zit het met de vergunningen voor de kanonnen naast het slavernijmonument? De woordvoerder van de burgemeester heeft geen idee. De kanonnen staan daar sinds 1985. Dan heb je het over het ‘oude archief’, daar kan ze niet zomaar bij.
Bellen met Michiel Snoek, de Vlissinger die de kanonnen indertijd liet plaatsen. Hij schatert. Nee, natuurlijk is er geen vergunning. Nooit geweest ook. Dit moet je weten: Vlissingen is een stad waar buiten de lijntjes wordt gekleurd. De kanonnen staan op de boulevard bij wijze van ‘proefplaatsing’.
En dat bevalt goed, nu alweer 38 jaar.
Hij begint over het slavernijmonument. Perfect qua opstelling en afmeting. De symboliek van de rammelende ketting: prachtig. Vlissingen kan trots zijn. Als de burgemeester dit per se officieel met een vergunning wil regelen, dan ‘nu meteen de gemeenteraad bij elkaar en de versnelde procedure in’.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden