Het woord ‘woke’ duikt voor het eerst op in de Engelse taal omstreeks 1940. Afro-Amerikanen gebruikten het om te beschrijven wanneer iemand zich bewust wordt van raciale en sociale onrechtvaardigheden, waardoor die zich er ook tegen kan verzetten.
Een nobel streven, maar tachtig jaar later is het woord zelf een splijtzwam geworden in de Amerikaanse politiek en samenleving. Voor Democraten wijst het op progressieve waarden en sociale rechtvaardigheid, maar als het uit de mond rolt van Republikeinen is het doorgaans als scheldwoord. Volgens hen laat wie woke is de oren hangen naar snel gekwetste mensen en misplaatste wereldverbeteraars die hun overtuigingen willen opdringen aan de rest van de samenleving. Het heeft daar zijn plaats gevonden in het lexicon van ‘snowflake’, ‘social justice warrior’ en ‘cancel culture’.
Deze cultuuroorlog laat zich ook voelen in de financiële wereld. Het opmerkelijkste voorbeeld daarvan is de ‘antiwokebank’ GloriFi, die vorig jaar in de VS werd opgericht. Het geld daarvoor kwam onder meer van Peter Thiel, techmiljardair en aanhanger van Donald Trump.
Volgens het verkooppraatje waren loodgieters, elektriciens en politieagenten het beu dat ‘linkse’ grootbanken hun waarden niet deelden. De start-up zou bankrekeningen, creditcards, hypotheken en verzekeringen aanbieden, en ondertussen pro-Amerikaanse waarden promoten zoals kapitalisme, familie en de vrijheid om ‘je liefde voor God en land te vieren’. Hier dus geen gedoe over ‘zich zeer bewust zijn van racisme en sociaal onrecht jegens minderheden’, de definitie van woke door Van Dale.
De antiwokebank werd geen succes. Al na een paar maanden stond GloriFi op de rand van het faillissement. Het miste zelfopgelegde deadlines, volgens het bedrijf zelf door onder meer slechte technologie en fouten van leveranciers. Het plan om kredietkaarten te maken van hetzelfde materiaal als patroonhulzen flopte (ze waren te dik voor pinautomaten). In november, minder dan drie maanden na de start, hield GloriFi er alweer mee op.
Op politiek vlak is het gevecht tegen woke capitalism onverminderd verdergegaan. Anti-wokeness is ondertussen een dogma van de Republikeinen. Nu al legendarisch is de mislukte poging van Florida-gouverneur Ron DeSantis dit jaar om Disney te koeioneren vanwege de progressieve waarden die het entertainmentbedrijf uitdraagt. Desondanks toonde hij zich zo een generaal in de cultuuroorlog, ook al ging dat ten koste van een van de belangrijkste idealen van de Grand Old Party. ‘Ron DeSantis is anti-business’, verklaarde Disney-bestuursvoorzitter Robert Iger.
Bedrijven moeten laveren tussen de vele zere teentjes. Zo lag JPMorgan Chase afgelopen mei onder vuur van negentien Republikeinse procureurs-generaal omdat de grootste bank van het land er een een ‘dubbele standaard’ op na zou houden. JPMorgan had zijn ‘niet-aflatende steun’ uitgesproken voor Amerikaanse lhbti’ers. Waarom had JPMorgan niet hetzelfde gedaan voor religieuze of conservatieve groepen, wilden de procureurs-generaal weten.
Het verwijt van deugneuzerij gaat verder dan discussies over gender. Republikeinen zien ook een opdringerige politieke agenda op het vlak van duurzaamheid, en het zogeheten ESG-beleggen in het bijzonder. Daarbij gaat het om de eis dat bedrijven rekening houden met milieu- en maatschappelijke overwegingen, en garanties geven over de deugdelijkheid van hun bestuur (e van environmental, s van social, en de g van corporate governance).
Diverse Democratische staten hebben wetgeving ingevoerd die verbiedt dat de pensioenfondsen van de overheid nog geld stoppen in fossielebrandstofbedrijven. Daartegenover staat dat sommige Republikeinse staten financiële instellingen straffen die aan ESG doen. In het olie- en gasrijke Texas bijvoorbeeld, mogen zij sinds vorig jaar niet langer diensten verlenen aan de overheid als ze vanwege hun duurzaamheidsbeleid liever beleggen in hernieuwbare energie dan in bedrijven die zich focussen op de winning van fossiele brandstoffen. Onder de getroffen partijen zitten meerdere Wall Street-banken alsook BlackRock, de grootste vermogensbeheerder ter wereld.
Volgens Glenn Hegar, de Republikeinse financieel toezichthouder van Texas, heeft de ESG-beweging een ‘ondoorzichtig en verwerpelijk systeem voortgebracht’ waarin sommige financiële instellingen beslissingen nemen die niet altijd in het belang zijn van hun aandeelhouders of klanten. ‘In plaats daarvan gebruiken ze hun financiële invloed om een sociale en politieke agenda te bevorderen die gehuld is in geheimhouding.’
Een van de gevolgen van het Texaanse beleid is dat de vijf grootste banken die overheden helpen bij het uitgeven van obligatieschulden zich hebben terugtrokken. Economen schatten dat de staat en zijn lokale overheden daardoor alleen al in de eerste acht maanden na de ban tot 532 miljoen dollar (490 miljoen euro) extra moesten uitgeven. De begeleidende banken die de opdracht binnenhaalden konden door het wegblijven van de grootste jongens namelijk hogere tarieven rekenen.
Texas is geen op zichzelf staand geval, ook elders is de weerstand groot. In maart noemde de penningmeester van de staat Utah ESG-beleid zelfs een ‘plan van Satan’. Een analyse van advocatenkantoor Morgan Lewis leert dat er in 2023 in de door Republikeinen gedomineerde staten bij elkaar opgeteld zo’n honderd wetsvoorstellen op tafel zijn gelegd om de invloed van ESG aan banden te leggen.
De regering-Trump bepaalde eind 2020 dat fondsbeheerders de fiduciaire plicht hadden om aan te tonen dat hun ESG-beleid was ingegeven door hogere rendementsverwachtingen. Een jaar later trok de Biden-regering deze documentatieplicht alweer in. Zij bepaalde dat ‘de economische effecten van klimaatverandering’ een relevante factor kunnen zijn bij het maken van beleggingsanalyses.
Daar is dus op het niveau van de staten soms alsnog een mouw aan gepast. Het gaat dan vooral om een overwinning in de cultuuroorlog, klinkt het in een analyse van Bloomberg. Het persbureau wijst erop dat de regels van Trump en Biden in grote lijnen hetzelfde zijn. ‘Het primaire doel van een beheerder van een pensioenfonds is om voorzichtig gespreid te investeren voor toekomstige gepensioneerden. Daarbij hoort de gunstigste combinatie van risico en rendement. Dat moet zaken zoals crypto uitsluiten. Maar het is op geen enkele manier onverenigbaar met ESG-beleggen.’
Iets soortgelijk beweert ook Larry Fink al jaren. De bestuursvoorzitter van BlackRock is een favoriete schietschijf van Republikeinen omdat hij woke zou zijn. Daarvoor verwijzen ze onder meer naar de brieven die Fink jaarlijks verstuurt aan de ceo’s van alle bedrijven waarin BlackRock geld heeft gestopt. In 2019 schreef hij bijvoorbeeld dat ‘de samenleving in toenemende mate kijkt naar bedrijven om maatschappelijke en economische kwesties aan te pakken’.
Maar voor Fink is dit geen maatschappelijke of ideologische agenda, verduidelijkte hij vorig jaar in een soortgelijke brief. Het terugbrengen van de CO2-uitstoot draagt bij aan het voortbestaan van een onderneming op de langere termijn, iets waar beleggers en bedrijfsleiders zich om zouden moeten bekommeren. Dat is geen woke kapitalisme, ‘maar gewoon kapitalisme, gedreven door wederzijds voordelige relaties met werknemers, klanten, leveranciers en gemeenschappen waarop een bedrijf vertrouwt om te gedijen.’
Er is ook geen eensluidend bewijs dat ESG leidt tot meer of minder rendement. ‘De financiële voordelen van ESG zijn niet duidelijk vast te stellen’, besloten onderzoekers van het Rock Center for Corporate Governance en Stanford University vorig jaar na het bestuderen van een trits onderzoeken. ‘Verschillende studies vinden dat ESG het bedrijfsresultaat of de aandelenkoers kan verhogen, verlagen of geen waarneembare invloed kan hebben.’
Critici wijzen graag op de hypocrisie van de Republikeinse kruistocht tegen ESG. Via de Inflation Reduction Act, de klimaatwetgeving van Joe Biden, gaan er honderden miljarden dollars investeringen naar ESG-gerelateerde activiteiten zoals groene energie en elektrische voertuigen. Het merendeel belandt in staten waar Republikeinen het voor het zeggen hebben (Texas bijvoorbeeld, heeft de meeste windenergie van alle Amerikaanse staten). Nergens is dat geld geweigerd.
En in Nederland?
Het anti-wokeverhaal is in de Verenigde Staten zeer effectief gebleken om een bepaalde achterban te bedienen, stelt Jacob Boersema, die als socioloog aan de New York University de ‘war on woke’ op de voet volgt. ‘Het is een witte teg Source: Volkskrant