In 2017 riepen 15 duizend Tsjetsjenen in een moskee op tot wraak tegen journalist Jelena Milasjina wegens ‘het beledigen van de waardigheid van Tsjetsjeense mannen’. In 2020 beukte een menigte in een Tsjetsjeens hotel Milasjina’s hoofd tal van keren tegen een marmeren vloer. In 2022 noemde Ramzan Kadyrov, de dictator van Tsjetsjenië, haar ‘een handlanger van terroristen’ en eiste haar aanhouding.
Maar Jelena Milasjina (45) blijft terugkomen om verslag te doen van de zuidelijke provincie van Rusland. Dinsdag was ze er weer en werd ze opnieuw aangevallen, zwaarder dan ooit tevoren. Een groep van zeker tien gemaskerde mannen trok haar uit een auto, schoor haar kaal, gooide een bijtende vloeistof over haar gezicht, zette een pistool tegen haar hoofd, dwong haar om aarde te eten en ranselde haar af met pijpen van hard kunststof, een Tsjetsjeense martelmethode die Milasjina eerder had beschreven als journalist.
Over de auteur
Tom Vennink schrijft voor de Volkskrant over Rusland, Oekraïne, Belarus, de Kaukasus en Centraal-Azië. Hij reist geregeld naar de oorlog in Oekraïne. Eerder was hij correspondent in Moskou.
Aan het einde van dezelfde dag lachte ze alweer. In een vliegtuig naar Moskou vertelde ze spottend hoe haar aanvallers faalden om haar iPhone te ontgrendelen, omdat de telefoon haar vingerafdruk niet meer herkende wegens het vele bloed. ‘De iPhone besloot karakter te tonen, het is tenslotte mijn iPhone’, grinnikte Milasjina in een video tegen de mensen die haar ophaalden uit de Kaukasus, onder wie haar hoofdredacteur Dmitri Moeratov, een winnaar van de Nobelprijs voor de Vrede die vorig jaar ook met een bijtende vloeistof werd aangevallen in Rusland.
Maar in een andere video valt Milasjina flauw als gevolg van haar verwondingen.
Milasjina is een van de meest vastberaden journalisten van Rusland. Ze doet sinds 1997 onthullingen over wrede mensenrechtenschendingen in Rusland, vooral in de minst vrije provincies. Daarbij schrijft ze in de Novaja Gazeta, een krant die vorig jaar werd verboden door de autoriteiten en al zes journalisten verloor door moord. Zo werd Milasjina’s mentor, journalist Anna Politkovskaja, in 2006 doodgeschoten na kritische publicaties over Kadyrov en president Poetin.
‘Jelena is de beste journalist in Rusland sinds de moord op Anna Politkovskaja’, zegt Pavel Kanygin, een Russische journalist die vorig jaar uitweek naar Nederland en jarenlang samenwerkte met Milasjina bij Novaja Gazeta. Kanygin bewondert ‘haar onbevreesdheid en professionaliteit’ en haar betrokkenheid bij slachtoffers van het regime: Milasjina heeft tal van mensen geholpen uit Tsjetsjenië te vluchten naar veilige plekken.
Dinsdag reisde Milasjina naar Tsjetsjenië om een rechtszaak bij te wonen tegen Zarema Moesajeva, een moeder van drie gevluchte critici van Kadyrov. De dictator, die van Poetin de vrije hand heeft gekregen in Tsjetsjenië, wil dat alle familieleden van de drie critici ‘in de gevangenis of onder de grond’ verdwijnen, zo heeft hij gezegd. Inclusief hun moeder. Milasjina haalde de zitting niet, omdat ze op weg ernaartoe uit de auto werd gesleurd. Ook haar reisgenoot, advocaat Alexander Nemov, werd gemarteld en in zijn been gestoken met een mes.
Met haar journalistiek wijst Milasjina Russen en de internationale gemeenschap op systematische mensenrechtenschendingen onder Poetins presidentschap. Zo onthulde ze razzia’s van Kadyrovs veiligheidsdiensten tegen homo’s. Ze bewijst martelingen, executies en verdwijningen die de meeste andere Russische journalisten niet durven te bewijzen.
‘De autoriteiten waren en zijn bang voor haar, want haar artikelen roepen wereldwijd altijd veel reacties op’, zegt Kanygin. ‘Die enorme angst dat de waarheid hardop aan de wereld verkondigd zou worden, is de reden dat de Russische machthebbers deze laffe aanval hebben gepleegd op Jelena.’
Dmitri Peskov, de woordvoerder van president Poetin, sprak deze week van ‘een zeer ernstige aanval die om sterke maatregelen vraagt’. Woensdag opende het Russische Onderzoekscomité, vergelijkbaar met het Openbaar Ministerie, een strafrechtelijk onderzoek.
Maar Memorial, Ruslands oudste mensenrechtenorganisatie die is verboden door de autoriteiten, zegt niets te verwachten van het onderzoek. De organisatie zegt er niet aan te twijfelen dat de autoriteiten in Moskou en Grozny ‘gezamenlijk optreden’. Eerdere strafrechtelijke onderzoeken naar aanvallen op journalisten leverden weinig op in Rusland. De opdrachtgevers voor de moord op Milasjina’s mentor Anna Politkovskaja zijn nooit vervolgd.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden