Bel had een atelier in de Keilewerf, een broedplaats met veertig creatieve ondernemers in Rotterdam. Op 28 juni ging het verzamelpand in vlammen op. Met (crowdfunding-)acties proberen de ondernemers de schade te compenseren.
In de keuken van Maarten Bel staat een schoenendoos met stukken houtskool en as. ‘Atelier’ vermeldt de deksel. Het is alles wat nog resteert van zijn werkplaats – en tegelijk symboliseert het voor hem een nieuw begin.
De 36-jarige Rotterdammer was amper twee weken vader toen hij op 28 juni voor de verandering niet werd gewekt door een huilende baby, maar door een NL-Alert. Vanwege een grote brand op de Keileweg werden omwonenden opgeroepen ramen en deuren dicht te houden. Op zijn telefoon zag Bel een stroom appjes en ‘superveel gemiste oproepen’.
De kunstenaar die zijn verkeersboetes ingelijst en gesigneerd verkoopt en rondvaarten organiseert in een tot rat omgebouwde boot (‘Ratterdam Tours’), vreesde het ergste. Hij sprong op de fiets naar de Keilewerf, een broedplaats met veertig creatieve ondernemers waar hij sinds 2014 een atelier had. ‘Ik rook thuis bij de voordeur al meteen dat het goed mis was’, vertelt hij een week later. Hij serveert beschuit met muisjes terwijl zijn vriendin hun zoon Pierre de borst geeft. ‘Er stonden al veel mensen te kijken. Ze vonden het een prachtige fik, er werd gejuicht als er weer een gasfles de lucht in ging.’
Over de auteur
Bart Dirks schrijft voor de Volkskrant over kunst en cultuur. Eerder was hij onder meer verslaggever in Den Haag en Rotterdam en correspondent in Brussel.
Bij het afzetlint op het Marconiplein verzamelde zich ook een groep ‘Keilewervers’, zoals het collectief met meubelmakers, foodtruckbouwers, edelsmeden, filmmakers, decorbouwers en grafisch ontwerpers zich noemt. Ze keken vol ongeloof naar de uitslaande brand, terwijl ramptoeristen selfies maakten. ‘Het was ook wel een spektakel’, moet Bel toegeven.
De loods brandde die ochtend tot de grond toe af, terwijl bij de aangrenzende Leen Bakker de ramen sprongen en het logo van bouwmarkt Praxis wegsmolt. De getroffen creatieve ondernemers waren niet verzekerd tegen brandschade. Dat was niet mogelijk, omdat het verzamelpand op termijn zou worden gesloopt.
Maarten Bel bedacht wat hij allemaal was kwijtgeraakt. Accutollen, speakers, prijzige Posca-stiften, een vat met epoxy, een sportfiets en, o ja, de naaimachine die hij had geleend van zijn vriendin. Plus veel kunstwerken natuurlijk, zoals een levensgroot standbeeld dat hij van zichzelf had gemaakt, een lichtbak, rekwisieten, kartonnen ruimtepakken om met kinderen een expeditie te maken naar planeet Aarde. ‘Voorgoed naar de kunsthemel.’
Zijn ‘Ratterdam’-boot stond buiten op de parkeerplaats, maar moet door ‘smeltschade’ toch als verloren worden beschouwd. ‘Helemaal goor geworden.’ Het meest mist hij nog zijn schetsboeken, die hij al vanaf de kunstacademie heeft. ‘Het was toch altijd leuk om terug te bladeren om te zien wat ik in 2007 van de wereld dacht.’
Toch relativeert hij zijn verlies. ‘Veel Keilewervers hadden veel meer en duurdere apparatuur dan ik, of hadden in de loods voor een jaar aan opdrachten in de maak. Zij maken zich nu zorgen over hun vaste lasten. Ik kan het wel doorstaan, ik geef twee dagen les op de Willem de Kooning Academie en kan me praktisch gezien aanpassen aan de omstandigheden.’
Wat kun je verder doen als je met lege handen staat? Op het crowdfundingplatform GoFundMe zijn de veertig ondernemers van de Keilewerf een actie begonnen. De respons is overweldigend: 15 duizend donateurs hebben samen al ruim 500 duizend euro overgemaakt. Die som is nog exclusief campagnes van individuele getroffen ondernemers, die ook al vele duizenden euro’s hebben opgebracht.
Maarten Bel vond het ongemakkelijk om zelf geld te vragen zonder tegenprestatie. In plaats daarvan bedacht hij na een paar dagen een nieuw kunstproject. Zondag ging hij om 6 uur ’s ochtends naar de plek waar zijn atelier ooit stond. ‘Dat was wel bizar. Ik herkende alleen nog de badkamertegels die ik had opgeslagen.’
Hij verzamelde as en houtskool in alle hoeken van zijn voormalige atelier en vulde daarmee de schoenendoos die nu thuis in zijn keuken staat. De as vermaalt hij met een vijzel, om het vervolgens met een tekstsjabloon over een vel papier te rollen. Dan fixeert hij de as en laat hij de vellen aan wasknijpers drogen.
‘Deze tekst bevat de as van sowieso 100 kunstwerken van Maarten Bel die verloren gingen tijdens zijn atelierbrand op 28 juni 2023’, staat er op de vellen. Hij nummert en signeert ze en verkoopt ze voor 100 euro in een oplage van 250 stuks. Het is zo ongeveer de waarde van de verloren gegane kunstwerken, schat hij.
Humor is altijd al een rode draad in zijn werk geweest. Hij is geen kunstenaar die voornamelijk schildert of beeldhouwt, maar bedenkt telkens nieuwe dingen. Zo leefde de boomlange kunstenaar een tijdje als kabouter in het Amsterdamse Vondelpark, met een gedeukt bierblik (‘inhoud 33.000 liter’) als woning. Met Stedelijk Museum Schiedam deed hij een project waarbij buurtbewoners plaatjes van elkaar konden sparen, geënt op de voetbal- en dierenplaatjesacties van supermarkten.
‘Misschien is dit wel rouwverwerking’, zegt hij terwijl hij met een rollertje de volgende tekst maakt. ‘Ik ben er redelijk nuchter over. De afgelopen week was ik wel chagrijnig, maar niet verdrietig. Destructie is ook een vorm van creëren. Er komt door de brand ook weer ruimte voor nieuwe ideeën en plannen. Het belangrijkste is wat er in je hoofd gebeurt, en dat is niet van me afgepakt.’
Dan schiet hij in de lach. ‘Met een vriend was ik al aan het fantaseren over een Keilewerf-benefietdiner met Brand-bier, vlammetjes, geflambeerde aubergine en crème brûlée.’
In 1970 verbrandde de Amerikaanse conceptuele kunstenaar John Baldessari alle schilderijen die hij tussen 1953 en 1966 had gemaakt. De as van de schilderijen werd tot koekjes gebakken en in een urn geplaatst. De resulterende kunstinstallatie, The Cremation Project, bestaat uit een bronzen plaquette met de geboorte- en sterfdatum van de vernietigde schilderijen, plus het recept voor de koekjes.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden