‘Er is geen crisis, we zijn in gesprek.’ Premier Rutte deed in de nacht van woensdag op donderdag, na urenlang asielberaad in het kabinet, een poging kalmte uit te stralen. Daarmee ontkrachtte hij de sfeer die zijn eigen partij deze week juist probeerde op te roepen, de sfeer van buigen of barsten. Die boodschap probeert de VVD sinds enkele maanden met steeds meer kracht uit te stralen: er moeten nú duidelijke maatregelen komen die het aantal asielzoekers wezenlijk verminderen, anders is de VVD bereid het te laten aankomen op verkiezingen.
De andere coalitiepartijen reageerden daar eerder deze week laconiek op, maar inmiddels niet meer. Vanuit die partijen klinken geluiden dat ze woensdagavond zijn geschrokken van de toon en de houding van VVD-leider Rutte. Hij zou op ‘ramkoers’ liggen en bereid zijn er een harde politieke machtsstrijd van te maken. ‘Er zat opeens een heel andere Rutte’, aldus een ingewijde.
Over de auteur
Raoul du Pré is chef van de politieke redactie van de Volkskrant. Hij schrijft sinds 1999 over de nationale politiek.
Dat het asielbeleid de VVD hoog zit, is geen geheim. De partij voelt zich sinds de formatie van 2017 gevangen in een coalitie met partijen die steeds de wenkbrauwen optrekken als Mark Ruttes partij weer over asielmaatregelen wil praten.
In 2017 verliet GroenLinks de onderhandelingstafel, omdat de partij niet wilde instemmen met afspraken met Afrikaanse landen die het onmogelijk zouden maken in Nederland nog langer asiel aan te vragen. Daarvoor in de plaats schoof de ChristenUnie aan. Die partij zit misschien iets minder geharnast in het asieldossier, maar hecht wel evenzeer aan het respecteren van de afspraken over mensenrechten in internationale verdragen.
Sinds 2017 mikken de kabinetten Rutte III en IV dan ook vooral op internationale oplossingen, in Europees verband, al is daar jarenlang weinig van terechtgekomen. Rutte ondernam ook geen zichtbare pogingen om in Brussel iets in beweging te krijgen.
Dat is sinds kort veranderd. De Fratelli d’Italia van Georgia Melonie wonnen in Italië de verkiezingen en Rutte greep zijn kans samen met de Italianen voorop te gaan in onderhandelingen met Tunesië, waarvandaan de meeste asielzoekers de tocht naar Europa ondernemen. Dat bleef niet zonder resultaat: de deal tussen de EU en Tunesië is zo goed als af en moet volgens diplomaten gaan dienen als blauwdruk voor soortgelijke afspraken met landen als Marokko, Libië en Egypte.
Dat is het eerste tastbare internationale resultaat in jaren, maar de VVD wil nu ook op nationaal niveau spijkers met koppen slaan. Met de opkomst van de BBB is de electorale concurrentie op de rechterflank groter dan ooit. Rutte wil niet nog een zomer riskeren waarin het nieuws wordt gedomineerd door overlopende asielzoekerscentra en wanhopige smeekbedes van nota bene de eigen staatssecretaris Eric van der Burg aan burgemeesters om alsjeblieft wat meer mensen op te vangen.
Er is één praktisch probleem: voor een partij als de VVD, die niet uit de EU wil, zijn de nationale mogelijkheden zeer beperkt. Zonder afspraken met andere landen gaat het niet.
Een van de weinige nationale mogelijkheden is het beperken van het aantal nareizigers; de familieleden die mogen overkomen zodra een asielzoeker de officiële verblijfsstatus heeft gekregen. Rutte wil die mogelijkheden beperken.
Op tafel ligt onder meer het CDA-voorstel om terug te keren naar de situatie van vóór de Vreemdelingenwet van 2000. Die maakte onderscheid tussen ‘echte’ vluchtelingen en mensen die tijdelijk bescherming kregen. Deze ‘subsidiair beschermden’ konden geen aanspraak maken op gezinshereniging. Ook heeft Rutte geopperd om voortaan nog maximaal 200 gezinsherenigingen per maand toe te staan.
Zulke maatregelen vergen echter tijdrovende wetswijzigingen en stuiten onverminderd op bezwaren van de coalitiepartners D66 en ChristenUnie, die niet nog een keer willen worden teruggefloten door de rechter zoals vorig jaar gebeurde bij de vorige poging om de gezinshereniging in te dammen. Zij willen best meedenken, klinkt vanuit die partijen, maar niet als dat betekent dat het recht van oorlogsvluchtelingen op asiel wordt beperkt.
Zoals elke donderdag komen de vier coalitiepartijen donderdag eerst in eigen kring bijeen. Daarna, rond 21.00 uur, gaat het beraad in het kabinet verder.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden