‘Het is een droevig eind’, zegt architect Sjoerd Soeters. Na 45 jaar architectuur en stedebouw sluit hij deze zomer zijn bureau PPHP, Pleasant Places Happy People. Niet omdat de 75-jarige ontwerper van zijn pensioen wil genieten, want hij schetst nog dagelijks, zit vol ideeën voor woonhuizen en wijken. Nee, hij ziet zich ertoe gedwongen door de maatregelen die de regering heeft genomen om de woningmarkt te reguleren. ‘Alles wat in de pijplijn zit, vertraagt, wordt stilgelegd. Ik heb geen werk meer voor mijn twaalf medewerkers, het is niet meer vol te houden.’
Soeters was al anderhalf jaar in gesprek met zijn driekoppig managementteam over de (kosteloze) overname van het kantoor. ‘Jullie kennen alle cijfers en alle opdrachten’, zei hij twee maanden geleden. Durven jullie het aan? Nee, op dit moment, in deze markt niet, was het antwoord. ‘Toen heb ik besloten er een punt achter te zetten.’
Over de auteurs
Marc van den Eerenbeemt is redacteur economie voor de Volkskrant en schrijft over onder meer de woningmarkt en vastgoed. Kirsten Hannema is architectuurrecensent voor de Volkskrant. Ze schrijft sinds 2007 over architectuur, stedenbouw en landschapsontwerp.
Het kabinet wil 900 duizend extra woningen laten bouwen tot 2030, maar de jaarproductie loopt juist terug, net als het aantal vergunningsaanvragen. Soeters zag het aantal lopende projecten slinken, net als veel vakgenoten. Dat is volgens hem een direct gevolg van een reeks recente kabinetsmaatregelen waarmee beleggers en bouwers worstelen, naast de gestegen bouwkosten en de oplopende hypotheekrente.
Het is niet de eerste crisis die Soeters meemaakt. Als jonge architect zat hij in de jaren tachtig al eens een jaar thuis ‘boeken te lezen’, bij gebrek aan opdrachten. De financiële crisis van 2008, waardoor grote woningbouwprojecten tot stilstand kwamen, dwong Soeters en zijn toenmalige compagnon Jos van Eldonk om meer dan de helft van hun 105 medewerkers te ontslaan. Dat de overheid de huidige terugloop in de bouw opnieuw niet weet op te vangen en in een tijd van grote woningnood de situatie volgens hem zelfs weet te verergeren, noemt Soeters ‘een enorme teleurstelling’.
Het heeft volgens hem allemaal te maken met ‘de hetze tegen huurbazen, bouwbedrijven en projectontwikkelaars die constant worden afgeschilderd als geldwolven’. ‘Plus de gedachte dat de overheid het zelf allemaal beter kan.’ Hij denkt met weemoed terug aan de tijd dat hij ambtenaren op voet van gelijkwaardigheid zag samenwerken met de bouwsector. ‘Ervaren krachten die een gesprek konden voeren over bijvoorbeeld bij welke bouweisen welke grondprijs passend is.’
‘Maar de overheid heeft alle ervaren krachten tijdens de crisis de laan uitgestuurd’, verzucht hij. ‘Hun onervaren opvolgers verschansen zich achter een steeds hogere stapel van eisen, van een verplicht quotum aan sociale huurwoningen tot duurzaamheidsvoorschriften. Marktpartijen moeten maar uitzoeken hoe ze de boel financieel haalbaar krijgen. Van enige samenwerking tussen overheid en markt is nauwelijks nog sprake.’
In de woningbouw staan volgens Soeters nu alle seinen op rood. De gestegen rente maakt projectfinanciering duurder en huizenkopers koopschuw. De bouwkosten gingen omhoog, onder meer door oplopende grondstofprijzen. Dan is er nog de voorgenomen ‘aftopping van de huuropbrengst’: een groot deel van de huurwoningen in de vrije sector wordt gebonden aan een huurmaximum. Plus een verhoging van de overdrachtsbelasting voor professionele verhuurders.
Minister Hugo de Jonge van Wonen benadrukt dat hij wil opkomen voor huurders en jonge huizenkopers. Volgens Soeters begrijpt de CDA-bewindsman echter niet ‘dat hij de sector om zeep helpt’. ‘Zo jaag je beleggers weg, partijen die we juist keihard nodig hebben voor de woningbouw. Deze crisis gaat niet tien maar zeker twintig jaar woningnood opleveren.’
Wat is volgens hem de beste, efficiëntste ingreep die kan bijdragen aan een oplossing? ‘Het neerzetten van tijdelijke ‘flexwoningen’ is dat in ieder geval niet’, zegt hij, met een klap op tafel. ‘Dat zijn hondenhokjes, het gaat enkel om aantallen neerzetten, niet om kwaliteit. Het principe van de favela, de Zuid-Amerikaanse krottenwijk, maar dan overheidsgestuurd.’
Zijn suggestie is om de naoorlogse wijken aan te pakken, die zijn ontworpen naar de principes van het Nieuwe Bouwen, met galerij- en portiekflats omringd door grote groene openbare ruimten. ‘Die gebouwen zijn bouwfysisch en energietechnisch slecht, de openbare ruimte is vaak slecht beheerd of volgelopen met parkeerplekken, maar biedt ruimte om bij te bouwen.’
Onderzoek welke gebouwen het waard zijn om te verbeteren en sloop de rest. Zet daar vervolgens duurzame nieuwbouw neer, waarbij je meteen kunt verdichten. Bouw daarin net zoveel of meer sociale huurwoningen terug, en voeg middeldure huur- en koopwoningen toe, zodat je een meer gemengde wijk krijgt. En geef de woningcorporaties ook ruimte voor het maken van maatschappelijke voorzieningen.’
De bijbehorende ontwerpen zullen van anderen moeten komen. Soeters is aan het opruimen, komt regelmatig ‘met zwarte handen’ uit zijn archiefkelder: inkt en stof van tekeningen voor gebouwen en wijken als Haverleij in Den Bosch en Java-eiland in Amsterdam, die de afgelopen dertig jaar bepalend zijn geweest voor de Nederlandse architectuur. Hij selecteert: welke ontwerpschetsen en bouwverslagen kunnen weg en wat kan naar het rijksarchief?
De laatste lopende werken wil hij nog afmaken. Een particuliere woning in Bergen, een groot woonproject in Zaandam en nog honderdvijftig woningen in Diemen. Zijn rol als supervisor van de woningbouw in de Amsterdamse Houthavens en Spijkenisse Haven zal hij op persoonlijke titel voortzetten. En ondertussen is hij bezig met terugblikken, tijdens het maken van een boek over al zijn particuliere woonhuizen sinds 1983.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden