De grootste popster van haar tijd, zo noemt de Duitse filmmaker Frauke Finsterwalder (47) de Oostenrijkse Sisi. De prinses en hertogin (1837-1898) kreeg in drie films uit de jaren vijftig met Romy Schneider de behandeling van een gesuikerde sprookjesfantasie. Maar in handen van Finsterwalder, die haar landgenoten eerder in al hun lulligheid typeerde in haar satirische mozaïekfilm Finsterworld (2013), wordt ze een haast hedendaags icoon.
Finsterwalders Sisi & Ich speelt zich grotendeels af op het Griekse eiland Corfu, waar Sisi (Susanne Wolff) en haar kersverse hofdame Irma (Sandra Hüller) in een vooral door vrouwen bewoonde commune langzaam naar elkaar toegroeien, ver verwijderd van het keizerlijke gekonkel. ‘Mijn film gaat eigenlijk helemaal niet over de Sisi-sprookjesmythe’, zegt Finsterwalder. ‘Ik denk echt dat ze een van onze eerste popsterren was. Mensen wilden weten welk dieet ze volgde. Welke jurken ze droeg. Vrouwen in heel Europa kopieerden haar stijl. Haar bekendheid liep parallel aan de doorbraak van de fotografie, in de tweede helft van de 19de eeuw. Er bestaan zelfs een aantal paparazzo-achtige foto’s van haar.’
Berend Jan Bockting schrijft sinds 2012 voor de Volkskrant over film.
‘Ik ben Duits en dat betekent dat ik ben opgegroeid met de Oostenrijkse Sissi-films. Het zijn nog altijd de grote kerstfilms op tv. Voor de generatie van mijn ouders waren de films noodzakelijk escapisme: een manier om te ontsnappen aan de horror van de oorlog. Weelderige kostuums. Grote kamers. Als kind smulde ik ervan. Maar als tiener háátte ik Sisi.’
‘Zo’n zoete vrouw die om de haverklap zegt hoe mooi en wonderlijk ze alles vindt, dat vond ik als moderne jonge vrouw aan het eind van de jaren tachtig buitengewoon irritant. Jaren later zag ik de films met mijn dochter opnieuw. We woonden destijds in Los Angeles en het leek me een goed idee om haar een Duitse film met cultstatus te laten zien. Tot mijn verbazing vond ik de films behoorlijk goed. Vooral het derde deel, met aan het eind de scène waarin een van de dochters van de keizerin over een rode loper op het San Marcoplein in Venetië naar haar toe rent. Goed gedaan, vond ik. Fijn ook om met je eigen dochter te zien.’
‘Zeker wel, maar ik begreep beter waarom ze zo waren. Die films zijn onderdeel van een typisch Duits genre, de Heimatfilm, naoorlogse historische films over een land dat nooit echt heeft bestaan. Een soort Disneyversie van het verleden.’
‘Ik raak vaak verveeld tijdens historische films. Onberispelijk geklede personages. Allemaal rechtop zittend. Keurig pratend. Verschrikkelijk. Er bestond lang een bourgeois idee van hoe je royalty filmt. Mijn acteurs mochten geen moment stilzitten. Ze zitten hooguit op de vloer. Of ze liggen op de bank. Ja, soms zit iemand rechtop, als iemands moeder binnenkomt.
‘En het laatste wat ik wilde was een film maken over een depressieve prinses – dat is niet alleen een cliché, maar ook een mannelijk perspectief. En dat perspectief kennen we. Ook die beroemde musical, Elisabeth (met Pia Douwes als Sissi, red.), gaat er alleen maar over hoe depressief en eenzaam ze is.’
‘Uit jaloezie, misschien? In de 19de eeuw waren aristocratische vrouwen zeldzaam vrij. Ze mochten reizen, waren niet verplicht dat in het gezelschap van een man te doen en mochten zelfs met ándere vrouwen op pad. Ze mochten elke taal leren, naar bed met wie ze wilden. Niet in het openbaar, maar achter gesloten deuren kon alles.’
Eén Sisi-vertolking van Romy Schneider is volgens Frauke Finsterwalder met afstand de beste: die in Ludwig (1973) van de Italiaan Luchino Visconti. ‘Die film en Schneiders spel kunnen nauwelijks meer verschillen van de beroemde Sissi-films uit de jaren vijftig’, zegt Finsterwalder. ‘Dat sprookjesachtige is helemaal verdwenen. Visconti was een grote inspiratie voor mijn film. Ik hou ervan hoe hij vrouwen in beeld bracht. Het zijn vaak sterke vrouwen, die hij ook aankleedt alsof ze supersterk zijn. Hij viert vrouwen echt, op een manier die eigenlijk een beetje vergeten is.’
‘Ik realiseerde me dat mijn blik op Sisi nogal beperkt was. Ik begon biografieën te lezen. Daarin wordt ze neergezet als droevige vrouw. Wat saai. Toen las ik de dagboeken van de hofdames. Die bleken behoorlijk geestig en gevat.
‘Het leek me interessant om een andere, opgewektere kant van Sisi te belichten. Zo kom je wellicht ook dichter bij een antwoord op de vraag waarom ze zo werd bewonderd. Ja, ze was onvoorspelbaar. Dat was vermoeiend voor de mensen in haar directe omgeving. Maar ze was ook plezierig en inspirerend.’
‘Hooguit even, toen we de film maakten en voor de financiering soms in dezelfde vijver visten. Maar het was ook niet heel verrassend, want er worden de hele tijd Sissi-verhalen verteld. Vorig jaar waren er zelfs twee Sissi-series te zien (terug te kijken op Netflix en NPO Start, red.). Corsage heb ik overigens niet gezien. Omdat de film is geregisseerd door een Oostenrijkse (Marie Kreutzer), nam ik aan dat het personage historisch correcter zou zijn. Dat pad wilde ik sowieso niet bewandelen.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden