Verantwoordelijk staatssecretaris Eric van der Burg toonde zich na afloop van het overleg van woensdagavond optimistisch dat het gaat lukken. ‘Maar je hebt geen deal totdat je een totaaldeal hebt.’ Premier Rutte ontkende de berichten over een crisissfeer in het kabinet. ‘Er is geen crisis, we zijn in gesprek.’
Het asielbeleid is een van de meest complexe politieke dossiers in de regeringscoalitie, al sinds VVD, CDA, D66 en ChristenUnie in 2017 met elkaar in zee gingen. Vooral de VVD staat onder druk van de eigen achterban om te zorgen dat het aantal asielzoekers daalt. Premier Mark Rutte beloofde zijn partij al in het vorige najaar dat er een plan komt.
Fractieleider Sophie Hermans verbond daaraan onlangs de voorwaarde dat dit voor het zomerreces geregeld moest zijn (‘schiet eens op Mark’) en liet afgelopen dinsdag weten dat die termijn wat haar fractie betreft nog steeds geldt. De Tweede Kamer gaat vrijdag met reces, het kabinet een week later.
Duidelijk is dat de VVD de druk op de coalitiepartijen verder opvoert, maar onduidelijk is wat de partij precies wil. Maatregelen om met name de asielinstroom te beperken, liggen niet voor het oprapen. Dit kabinet en vele voorgaande kabinetten waren er al vaak naar op zoek. Europese regels en internationale verdragen staan doorgaans in de weg.
De schaarse mogelijkheden die er wel zijn, liggen stuk voor stuk gevoelig bij coalitiepartners D66 en ChristenUnie. Beperkingen hebben vrijwel altijd juridische consequenties en daarmee hebben de partijen leergeld betaald. Toen zij in augustus vorig jaar akkoord gingen met het opschorten van gezinshereniging voor een half jaar, vonnisten rechters binnen de kortste keren dat dit onwettig was en toch ook weer in strijd met internationale verdragen.
Bovendien strookt de alarmerende prognose van Van der Burg (dit jaar mogelijk 77 duizend asielzoekers) tot nu toe nog niet met de reële aantallen van de eerste zes maanden van 2023. D66 en ChristenUnie zien vooral een opvangprobleem, niet een instroomprobleem, juist omdat de VVD zolang heeft getalmd met instemming met de Spreidingswet. Die zal pas na het zomerreces in beide Kamers worden behandeld.
Niettemin aast de VVD op een tastbaar politiek resultaat. Al sinds november overleggen bewindslieden daarover. Dat gaat vooral over het terugdringen van het aantal asielzoekers dat naar Nederland komt, mede ingegeven door de aanhoudende noodsituatie in Ter Apel, maar ook over arbeidsmigratie en andere demografische ontwikkelingen.
Woensdag ontstond, volgens sommige betrokkenen, zelfs een ‘crisissfeer’ in Den Haag, over de vraag naar het voortbestaan van het kabinet. Die werd mede gevoed doordat premier Mark Rutte (VVD) en de drie vicepremiers zich voegden bij de reguliere gesprekken onder leiding van minister Dilan Yesilgöz (Justitie en Veiligheid, VVD).
Terwijl Rutte het afgelopen half jaar vooral zaken probeerde te doen in Europa (EU-pact, deal met Tunesië), overlegde Yesilgöz elke dinsdag en vrijdag met bewindslieden van de coalitiepartijen over mogelijke nationale maatregelen om de instroom van migranten te beperken. Die gesprekken gingen geruisloos voorbij, en steeds zonder tastbaar resultaat.
De huidige ‘crisissfeer’ is volgens sommige waarnemers in de andere drie partijen in hoge mate ‘een toneelstukje’ van de VVD, om te kijken hoeveel de liberalen nog voor de zomer kunnen lospeuteren bij de coalitiegenoten. Anderen zeggen dat de VVD bewust hoog spel speelt, nu de partij (en haar voorman Rutte) het in peilingen significant beter doet dan de andere drie coalitiepartijen. In die lezing zou de VVD verkiezingen in het najaar wel aandurven, ook met Caroline van der Plas (BBB) als mogelijk grootste uitdager.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden