Op het perron: een ambtenaar, een caissière, een beveiliger, een maatschappelijk werker en een schoonmaker. Spitsreizigers - routineus houden ze een schuin oog op het laatste nieuws. +5 minuten, valt mee.
Gisteravond verdween de trein, niemand weet waarheen, en Lidya deed twee uur over de tocht naar huis. Heb je geen zin in na een dag werken in de passagiersbeveiliging op Schiphol, ‘dan wil ik zitten en even m’n boek pakken’.
Marta, de schoonmaker, duwt de ellebogen tegen haar lijf om de drukte uit de beelden in de intercity van 07.34. Een trein zo kort en vol dat ze soms niet mee kan, en opnieuw haar supervisor moet bellen dat ze te laat komt.
Eigen schuld. Moesten ze maar op andere tijden reizen.
De Nederlandse Spoorwegen willen de spits te lijf met dure kaartjes, opdat de reizigers hun ‘gedrag’ aanpassen: later van huis, vaker videobellen. De president-directeur, Wouter Koolmees, haalde dit perron aan om het uit te leggen: ‘wie in de ochtendspits naar Amsterdam reist, zit in een volle trein. Maar wie op datzelfde moment naar Purmerend moet, heeft een rustige trein. Terwijl beide kaartjes even duur zijn. Dat is eigenlijk heel gek.’
Het hoongelach komt van Rob, de ambtenaar, ook al onderweg naar werk dat met videobellen niet geklaard kan worden. De baas betaalt, zegt hij, wat kunnen hem die tarieven schelen, hoewel: ‘ik hoop dat ze de treinkaartjes honderd euro maken, dan mag ik weer met de auto of de motor’. Dat is twee keer sneller, ondanks de file, maar zijn baas, de overheid, wil dat hij klimaatvriendelijk reist. Na de spits dan? ‘Als ik om tien uur begin met werken, ben ik pas ver na achten thuis.’
Gratis advies aan de NS-directie: ‘Leg het eens bij jezelf. Wij zijn niet het probleem, hè.’
Station Purmerend heeft twee perrons. De reizigers komen in golven, op het ritme van de dienstregeling, de trein legt zuchtend aan en vertrekt dan weer met een vriendelijk fluitje, alsof het geen moeite kost. In principe is het ideaal vervoer.
De president-directeur zegt dat de drukte komt door de ‘verspitsing’, een kantoorwoord. ‘Het lijkt alsof reizigers denken: als ik naar kantoor ga, dan wil ik ook echt om half negen op de zaak zijn. Om maar te laten zien dat ze nog echt aan het werk zijn’. Moeten ze hard om lachen hier. Of huilen. Het is spreadsheetpsychologie van een commercieel staatsbedrijf: de spoorwegen hebben het zwaar, de klant passe zich aan.
De caissière heet Nancy en doet haar werk met plezier, maar ze moet wel tijdig op de zaak zijn. Vorige week was er een stroomstoring, dat is onhandig. Reizen met de trein is permanent je apps verversen en hopen op het beste, ‘soms is het wel pittig, ja’.
Op die momenten logt de president-directeur vanuit huis in, met een kopje koffie voor de ochtendvergadering. Voor hem is dat een mooie oplossing van het spitsprobleem. Zoiets kunnen alleen mensen op kantoor bedenken, zeggen ze op het perron. Caissières zitten achter de kassa, die vergaderen nooit online.
‘Ik kan niet om tien uur beginnen met het schoonmaken van de kamers in het hotel,’ zegt Marta. Ze werkt vijf dagen per week, acht uur per dag, de baas betaalt 130 euro van het abonnement dat 139 euro kost. Het hotel ligt pal in het centrum van Amsterdam, ze is verhuisd naar Purmerend omdat de huur er beter te betalen is. Dure spitskaartjes helpen niet.
De maatschappelijk werker heeft ook een baas die de trein betaalt, en een dochter die straks voor half negen naar school moet gebracht, ‘dus dan ga je niet eerst thuis even werken om dan nog met de trein naar het werk te gaan’.
In Purmerend wonen 85 duizend mensen, zegt Lidya, de beveiliger, ‘die moeten toch gewoon thuis kunnen komen?’ Ook zegt ze: ‘buiten de spits gaat iedereen met de auto, dat is sneller en goedkoper’.
Niemand past zijn gedrag ‘vrijwillig’ aan, zei de president-directeur – hij moest eens weten.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden