Het wordt de 117de keer dat de Europese raket Ariane 5 richting de ruimte vliegt. Slechts tweemaal explodeerde hij. Bij de eerste lancering, in 1996, door een softwarefout, en nog eens in 2002, door een lek in een buis met koelvloeistof. De raket, ontwikkeld door het Franse bedrijf Arianespace, stond te boek als zeer betrouwbaar.
Het gaf daarom een prettig gevoel, zei Alessandro Atzei van het Europese ruimtevaartagentschap ESA in april tegen de Volkskrant, dat ‘zijn’ ruimtesonde Juice richting het kosmische mocht vertrekken met een Ariane 5. ‘Dat is een machtige en betrouwbare raket. De risico’s zijn nooit nihil, maar dit is wel het dichtste bij zekerheid dat je in de ruimtevaart kunt komen.’
De lancering slaagde. Juice is momenteel op weg naar de mysterieuze ijsmanen van Jupiter, waar het onder meer op zoek gaat naar aanwijzingen voor de aanwezigheid van buitenaards leven.
Over de auteur
George van Hal schrijft voor de Volkskrant over sterrenkunde, natuurkunde en ruimtevaart. Hij publiceerde boeken over alles van het heelal tot de kleinste bouwstenen van de werkelijkheid.
‘Europa domineerde tot tien jaar geleden de commerciële lanceringssector’, schreef Josef Aschbacher, directeur van ESA onlangs in een opiniestuk. Het succes was grotendeels te danken aan Ariane 5. Waar geopolitieke grootmachten als de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie tot grofweg de jaren negentig de dienst uitmaakten wat betreft lanceringen richting ruimte, trad Europa dankzij de betrouwbare vrachtraket (en zijn voorganger, Ariane 4) definitief toe tot de kosmische elite.
De glorietijden van de Ariane 5 zijn echter al lang op z’n retour. Het Amerikaanse ruimtevaartbedrijf SpaceX kan met zijn deels herbruikbare Falcon 9 immers simpelweg goedkoper raketten lanceren.
In een poging iets moderners tegenover de Falcon 9 te zetten, werkt Arianespace ondertussen aan een opvolger: de Ariane 6. Vandaar dat versie 5, als alles volgens planning verloopt, in de nacht van woensdag op donderdag tussen 23:30 en 01:30 uur Nederlandse tijd, zijn allerlaatste voorstelling zal uitvoeren. De raket vervoert dan vanaf de Europese lanceerbasis in Frans-Guyana de Franse defensiesatelliet Syracuse 4B en de Duitse communicatiesatelliet Heinrich-Hertz richting het kosmische.
Met die laatste vlucht neemt Europa niet alleen afscheid van een vijftig meter hoge succesraket, maar – in elk geval voorlopig – ook van een glansrijk Europees ruimtevaarttijdperk. Een tijdperk waarin Ariane 5 de ene na de andere belangrijke satelliet of sonde tot voorbij het aardse bracht.
Zo was het de Ariane 5 die ruimtetelescoop James Webb succesvol lanceerde, het huidige paradepaard van de internationale sterrenkunde. Het was Ariane 5 die de Europees-Japanse missie BepiColombo de eerste zet gaf richting planeet Mercurius. Die 12 van de 24 Galileo-satellieten naar boven bracht, de Europese tegenhangers van het Amerikaanse gps-netwerk. Die de Planck-satelliet lanceerde waarmee astronomen de nagloed van de oerknal in kaart brachten. En die de Rosetta-sonde tot buiten de aardse dampkring bracht, zodat de sonde een lander kon neerzetten op de verre komeet 67P/Churyumov-Gerasimenko.
Het afscheid van Ariane 5 markeert tegelijk ook het begin van een onzekere periode voor de Europese ruimtevaart. Ariane 6 laat na vertragingen door corona en technische problemen bij de ontwikkeling namelijk nog altijd op zich wachten. Hij is op z’n vroegst gereed in 2024 en verder uitstel ligt in de ruimtevaart altijd op de loer.
En hoewel ESA met Vega-C vorig jaar een moderne raket voor kleinere ladingen lanceerde, staat ook die tijdelijk aan de grond nadat een tweede lanceerpoging eind vorig jaar mislukte. Europa bevindt zich daarom tot nader order in een ‘acute lanceercrisis’, concludeerde ESA-directeur Aschbacher in zijn opiniestuk. Toch maar een extra Ariane 5 bouwen is geen oplossing: dat kost al snel een jaar.
Afgelopen weekend vertrok de belangrijke Europese ruimtelescoop Euclid daarom met een Falcon 9 richting ruimte. Wachten op de Ariane 6 bleek te duur. Dat Europa uiteindelijk juist concurrent SpaceX nodig had, werd in Europese ruimtevaartkringen gezien als pijnlijk. ‘Een blamage’, zei onafhankelijk ruimtevaartadviseur Erik Laan, die onder meer werkt voor onderaannemers van ESA, eerder in de Volkskrant. ‘Nu spekken we met ons Europese belastinggeld een Amerikaanse onderneming.’
Nu de eigen raketten nog op de tekentafel liggen of in ontwikkeling zijn, moet Europa de komende tijd vaker hulp vragen aan anderen. En dat schuurt, zeker gezien het strategisch belang van de ruimte.
Navigatie, communicatie, het internet: allemaal zijn ze afhankelijk van satellieten. Zelfs de economie kan niet zonder de kosmos: banktransacties vereisen bijvoorbeeld een tijdsignaal van navigatiesatellieten.
Bij de oorlog in Oekraïne zijn satellieten bovendien van doorslaggevend belang gebleken voor alles van informatievergaring tot het begeleiden van drones en raketten naar hun doelen. En dan ondersteunt de ruimtevaart ook nog de strijd tegen klimaatverandering. Klimaatwetenschap leunt immers onder meer op aardobservatiesatellieten die de uitstoot van broeikasgassen in kaart brengen.
Het is voor de Europese ruimtevaart dus te hopen dat het afscheid van de Ariane 5, zijn meest succesvolle volbloedraket, niet het begin markeert van een langdurige kosmische droogte.
De ontploffing bij de eerste vlucht van Ariane 5 in 1996 was een ordinaire softwarefout. Men had de besturingssoftware overgenomen van voorganger Ariane 4, maar was vergeten dat de nieuwe raket sneller kon vliegen. Dat kon de software niet aan, waarna de boordcomputer én de reserve op tilt sloegen, de raket uit koers raakte en uit veiligheidsoverwegingen van afstand werd opgeblazen.
Naast de twee explosies ging het ook in 2018 eens mis met een Ariane 5. 9,5 minuut na de lancering verloor de controlekamer het contact met de raket. De twee satellieten aan boord werden desondanks goed afgeleverd in de ruimte. Ze zaten alleen niet helemaal op de juiste positie en moesten iets corrigeren voordat ze in gebruik werden genomen.
De ontwikkeling van de Ariane 5 kostte 11 jaar. In januari 1985 nam ESA de raket voor het eerst op in haar langetermijnplanning. Oorspronkelijk waren niet alle lidstaten overtuigd van het nut van de nieuwe raket. Ariane 4 en 5 zijn mede daarom enkele jaren allebei actief geweest.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden