Groningen wil energietransitie, maar dan wel ten bate van Groningers
Op 29 juni werd Groningen de zesde provincie met een nieuw bestuur en collegeakkoord. De partijen hebben afgesproken geen plek meer te maken voor megadatacenters en grote wind- en zonneparken op land. Ze willen wel werken aan de energietransitie, zeker op het gebied van waterstof, maar alleen als dat ook de Groningers ten goede komt. Susan Top, oud-secretaris van het Groninger Gasberaad, krijgt als partijloze gedeputeerde het gasdossier in haar portefeuille.
Groningen is een van de twee provincies waar de BBB zonder de VVD in een bestuur stapt. De liberalen hebben er maar twee zetels en slepen de Haagse omgang met het aardgasdossier achter zich aan. PvdA en ChristenUnie (CU) geven de nieuwe coalitie een links tintje, de regionale partij Groninger Belang ligt inhoudelijk dicht bij de BBB.
In Friesland onderhandelde de BBB ruim drie maanden met PvdA, CDA en ChristenUnie. Op maandagavond 19 juni bereikten de partijen een akkoord, maar na een nacht van twijfels trok de PvdA-fractie zich de volgende ochtend terug. De partij kon zich niet neerleggen bij bezuinigingen op cultuur en natuurbeheer. Fractievoorzitter Edou Hamstra zei achteraf dat ze ‘onder druk en in het moment’ akkoord was gegaan, maar dat ze meteen daarna spijt kreeg. De overige onderhandelingspartners waren verbijsterd en teleurgesteld en noemden de sociaaldemocraten onbetrouwbaar. Ze herkenden zich niet in de bezwaren van de PvdA.
Op vrijdag 23 juni adviseerde informateur Chris Stoffer om verder te formeren met de Fryske Nasjonale Partij. Een opvallende keuze, omdat de Leeuwarder Courant op basis van ingewijden meldt dat de partijen zich in het conceptakkoord uitspreken vóór de Lelylijn naar Leeuwarden en Groningen: FNP is daar juist op tegen. De VVD, de andere optie voor een meerderheidscoalitie, is voor. Bovendien wijken de standpunten van FNP op het gebied van cultuur en natuur niet veel af van die van de PvdA. Toch hebben de partijen de ambitie om een akkoord te sluiten vóór het zomerreces dat over twee weken van start gaat.
Na een lange formatie was er dinsdag eindelijk witte rook in Drenthe. De partijen presenteren hun akkoord op donderdag. Als gedeputeerden heeft de BBB wethouders van lokale partijen uit de gemeenten Emmen en De Wolden gestrikt. CDA-gedeputeerde Henk Jumelet blijft aan, en de VVD vaardigt Statenlid Willemien Meeuwissen af.
Aanvankelijk ging de BBB vliegend van start in Drenthe: de partij probeerde met een motie de planvorming op het gebied van natuur en stikstof door het demissionaire college stil te leggen. Dat college moest op 1 juli een plan indienen bij het Rijk, maar na uitleg van CDA-gedeputeerde Henk Jumelet dat het slechts een conceptversie is, trok de BBB de motie in.
De onderhandelingen zijn begonnen met onderwerpen waarop de partijen elkaar kunnen vinden, vertelde BBB-fractievoorzitter Gert-Jan Schuinder eind mei aan het Dagblad van het Noorden. Lastige dossiers zoals stikstof, de wolf en natuurherstel komen pas later aan bod. ‘Zo kunnen we wat ervaring opdoen’, zegt Schuinder. ‘Omdat we nieuw zijn hebben we ook meer behoefte aan informatie over wat nu precies speelt bij allerlei dossiers. Gelukkig praten ambtenaren ons bij.’
Afgelopen maandag kondigden de beoogde collegepartijen in Overijssel aan dat zij een akkoord hadden bereikt en dat ze dit donderdag zullen presenteren. Het was na Zuid-Holland pas het tweede akkoord waar BBB en GroenLinks allebei hun handtekening onder zetten. BBB-fractievoorzitter Carla Evers sprak van een ‘prachtig coalitieakkoord’. Lucas Brinkhuis van GroenLinks zei dat zijn partij ‘wil samenwerken aan een nog beter Overijssel’.
Opvallend is dat de BBB in Overijssel niet koos voor de makkelijke weg, dat wil zeggen: een coalitie met de VVD en het CDA. De christendemocraten verloren flink bij de verkiezingen en vielen af, ook omdat ze geen ervaren gedeputeerde konden leveren. In plaats daarvan ging een bont gezelschap van vijf partijen met elkaar in onderhandeling.
Op 21 juni lichtten de partijen alvast een tipje van de sluier voor wat betreft hun plannen met de energietransitie. Alle vijf beoogde coalitiepartijen dienden een motie in die voorschrijft dat nieuwe windmolenprojecten in de provincie clusters moeten worden van minstens vier turbines. Daarmee wil Overijssel meer regie krijgen over plaatsing van de turbines. Gedeputeerde Tijs de Bree (PvdA) waarschuwde dat de maatregel de energiedoelen verder uit zicht brengt.
De samenwerking met de PVV blijft ChristenUnie-fractievoorzitter Harold Hofstra ook na het sluiten van het coalitieakkoord in Flevoland achtervolgen. Fractievoorzitter Mirjam Bikker zei eind juni tegen Nieuwsuur dat ze een ‘naar gevoel’ krijgt van de samenwerking met de partij van Geert Wilders, die volgens haar ‘de democratische rechtsstaat niet erkent’. Maar ze benadrukte dat de leden uiteindelijk over de samenwerking gaan, in tegenstelling tot de PVV ‘waar maar één lid is die oekazes kan geven’. Een deel van de Flevolandse leden van de ChristenUnie sprak haar teleurstelling uit over de samenwerking met de PVV, maar stak er geen stokje voor.
Voor de onderhandelingen noemde Hofstra’s partijvoorzitter Ankie van Tatenhove de samenwerking al ‘niet geloofwaardig’, en CU-jongerenorganisatie PerspectieF eiste van haar dat zij ingreep. Dat deed ze niet, en op 16 juni presenteerden de partijen hun collegeakkoord. Daarin schrijven ze zalvende woorden over een provinciebestuur ‘van en voor álle Flevolanders’ en het recht om te zien wie je bent en te geloven wat je gelooft.
Op 14 juni werd Gelderland de tweede provincie met een nieuw bestuur en collegeakkoord. De coalitie keert zich tegen gedwongen uitkoop van boeren en wil voor halvering van de stikstofuitstoot tot 2035 de tijd nemen, maar borduurt verder vooral voort op reeds bestaand beleid. BBB-gedeputeerden krijgen de twee zwaarste portefeuilles: die van landbouw en stikstof, en die van water, klimaatadaptatie en energie.
Opvallend is dat vijf conservatieve partijen het nieuwe bestuur vormen in een provincie met progressieve linkse steden als Arnhem, Nijmegen en Wageningen. BBB had de ChristenUnie zelfs in willen ruilen voor JA21, maar VVD en CDA staken daar een stokje voor. In Gelderland lijkt de BBB sowieso een wat rechtsere koers te varen: de partij sloot samenwerking met GroenLinks bij voorbaat uit, waarmee ook de PvdA afviel als potentiële coalitiepartner.
Hoewel de Utrechtse formatie aanvankelijk zeer rommelig verliep, ligt er ook in die provincie inmiddels een collegeakkoord. De nieuwe coalitiepartijen presenteren dat akkoord woensdagmiddag. Met 32 dagen serieus onderhandelen was het uiteindelijk een relatief snelle formatie. De BBB staat in Utrecht definitief buitenspel.
Nieuwkomer BBB behaalde iets meer stemmen dan GroenLinks, maar beide kwamen op zeven zetels uit. Vanaf het begin was het onderlinge vertrouwen broos. Toch gingen de twee tegenpolen aan tafel. Dat leek zelfs even goed te gaan. Over het thema ‘natuur en stikstof’ was een compromis aanstaande, maar de inhoudelijke verschillen rond de ontwikkeling van duurzame energie op land bleken onoverbrugbaar.
De Staten legden het initiatief bij GroenLinks en VVD. Zij gingen onderhandelen met D66, CDA en PvdA. Het liefst hadden ze een zesde partij erbij gehaald, maar vanwege onderlinge blokkades lukte dat niet.
BBB-fractievoorzitter Anton Verleun hekelde in de Provinciale Staten de ‘politieke spelletjes’ die volgens hem gespeeld worden. ‘Het gaat niet altijd om de inhoud.’ Verleun liet eerder weten dat de BBB zich na het bereiken van een akkoord mogelijk nog bij de coalitie aan wilde sluiten, maar de andere partijen gingen daar niet op in.
Noord-Holland is de derde partij waar donderdag een nieuw collegeakkoord wordt gepresenteerd. Wat in Utrecht niet lukte, kan in Noord-Holland wel: een samenwerking tussen BBB en GroenLinks. De partijen wisten een akkoord te bereiken achter gesloten deuren – al brachten ze in een blog op de website van de provincie af te toe wel iets naar buiten over de sfeer aan de onderhandelingstafel.
De formatiegesprekken duurden uiteindelijk ruim drieënhalve maand. ‘Zorgvuldigheid gaat boven snelheid’, schreef VVD-fr Source: Volkskrant