Meteen is Saskia Wolters alert als ze het bericht over de doodgestoken Albert Heijn-medewerker hoort. Het is dinsdag 20 juni, die ochtend is de 36-jarige Antoneta vanuit het niets neergestoken in de vestiging op de Haagse Turfmarkt. De verdachte is Jamel L., een 56-jarige man met een lang strafblad en psychiatrische problemen.
‘Ik kijk zo’n dag de hele tijd op mijn telefoon naar nieuws. Als een soort havik’, zegt Wolters. ‘Dat schijnen wel meer nabestaanden van soortgelijke zaken te doen.’ En naarmate er in de dagen erna meer details bekend worden, denkt ze steeds vaker: ‘Nee, niet nog een keer.’
Want de Albert Heijn-zaak vertoont veel overeenkomsten met die van haar broer Joost, een 38-jarige vader die in juli 2017 door een psychotische man werd doodgestoken in de Amsterdamse metro.
Wolters is niet de enige nabestaande die de details herkent. Ook de familie van Bart van U. ziet een ‘verontrustend patroon’ tussen de zaak van hun broer, de Haagse zaak en andere strafzaken waarbij verwarde personen betrokken zijn. Van U. doodde in 2014 oud-politica Els Borst, een jaar later doodde hij ook zijn eigen zus, Loïs.
Vorige week stuurden beide families, die met elkaar in contact zijn gekomen via sociale media, daarom een brief naar de Onderzoeksraad voor de Veiligheid (OVV). Ze pleiten voor een breed onderzoek, een onderzoek dat kan uitwijzen of het om losstaande incidenten gaat of dat er sprake is van een patroon, veroorzaakt door structurele fouten in de samenwerking tussen justitie, zorginstellingen en overheidsinstanties.
‘Ik schrok van veel details. Ook het Haagse slachtoffer lijkt willekeurig gekozen. Net als Joost. De verdachte, Jamel L., had bovendien kort voor het fatale incident nog voor de rechter gestaan. Net als de man die Joost doodde. En in beide zaken beschikte de rechtbank op dat moment niet over het volledige dossier. Informatie over de geweldsmisdrijven die ze in het buitenland hadden gepleegd, ontbrak. Bovendien lijkt het er in de Haagse zaak ook op dat de betrokken instanties langs elkaar heen hebben gewerkt.’
‘Er liggen al verschillende inspectierapporten, onder andere één over Philip O., de man die Joost doodde. Het is de vraag of een nieuw inspectierapport veel kan toevoegen.’
In 2019 oordeelde de Inspectie Justitie en Veiligheid dat de dood van Joost Wolters een gevolg was van een ‘opeenstapeling van fouten’: informatie werd niet goed gedeeld tussen de verschillende instanties, op cruciale momenten werd er niet doorgepakt en de risico’s van de schizofrene en psychotische Philip O. werden verkeerd ingeschat.
De conclusies deden denken aan die van de commissie-Hoekstra. Deze commissie, onder leiding van oud-topambtenaar Rein Jan Hoekstra, onderzocht wat er mis was gegaan in aanloop naar de moorden op Els Borst en Loïs.
Volgens Hoekstra waren er voor 2014 al signalen dat Bart van U. dreigde te ontsporen, alleen werd daar door een opeenstapeling van fouten, met name bij het Openbaar Ministerie, te weinig mee gedaan. In 2015 presenteerde hij daarom een reeks aanbevelingen. Deze werden destijds door de minister van Justitie en Veiligheid en de minister van Volksgezondheid omarmd.
Maar, constateerde Hoekstra na de dood van Joost Wolters, ‘de urgentie om die maatregelen in te voeren was weggeëbd.’ En ook nu, na het fatale steekincident in de Albert Heijn, bekruipt hem dat gevoel weer.
‘Al deze zaken zijn geen losstaande incidenten, maar komen voort uit een groter probleem’, laat de oud-topambtenaar desgevraagd weten. Volgens hem is de belofte dat alle maatregelen zouden worden overgenomen onvoldoende nagekomen. ‘Het wordt een steeds urgenter probleem. Het moet nu echt prioriteit krijgen.’
De familie Wolters en de familie van Bart van U. vrezen echter dat dat niet vanzelf zal gaan. ‘Het is niet zo dat er afgelopen jaren helemaal niets is gebeurd’, zegt Wolters. Uit een recente Kamerbrief blijkt bijvoorbeeld dat er in veel regio’s gewerkt wordt met een zogenoemde levensloop-aanpak, waarbij momenteel zo’n 360 mensen die agressief gedrag kunnen vertonen als gevolg van psychische problemen in beeld zijn bij samenwerkende instanties.
‘Maar daar staat tegenover dat er nog veel regionale verschillen zijn. En dat er in de afgelopen jaren ook veel voorstellen, plannen en moties zijn geweest die niet zijn uitgevoerd, of op de lange baan zijn geschoven’, zegt Wolters. ‘Neem bijvoorbeeld de discussie over het uitwisselen van informatie over verwarde personen dat botst met het beroepsgeheim en privacywetgeving, daar hoor ik nauwelijks meer iemand over.’
Wolters denkt dat een nieuw rapport van de Inspectie Justitie en Veiligheid hier weinig aan zal veranderen. ‘Bovendien doet de inspectie beperkt onderzoek, de rol van de rechtspraak of het OM wordt niet onderzocht. Dat zijn onafhankelijke organisaties, ze vallen niet onder de inspectie. Het is tijd voor een onderzoek van de OVV naar het hele systeem.’
Wolters: ‘Ik ben niet naïef, ik denk niet dat het hele systeem omgegooid wordt. Maar de afgelopen jaren zag je de urgentie en de roep om passende maatregelen na ieder dramatisch incident weer wegebben. Hopelijk kunnen we dat patroon nu een keer doorbreken. We willen weten waarom de aanbevelingen van Hoekstra maar deels zijn overgenomen? Waar zitten de lacunes in het zorgsysteem, of de knelpunten in de samenwerking tussen gemeenten, zorginstellingen, politie en het OM? Uiteindelijk hopen we op passende maatregelen en betere zorg voor deze verwarde mensen vóórdat het mis gaat. Zodat voorkomen wordt dat anderen in de toekomst te maken krijgen met de pijn en het verdriet waar wij mee te maken hebben gehad.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden