Terwijl Anne Nijland (37) een van de gevaarlijkste Rijks-N-wegen van Nederland oversteekt, is haar 4-jarige zoontje Job op zijn zwarte fietsje aan haar zicht onttrokken. Het jongetje wandelt in zijn eentje door de tunnel onder de N35 in het Overijsselse Mariënheem, het laatste dorp in Nederland dat met een rijksweg dwars door de bebouwde kom in tweeën wordt gespleten.
Omdat Nijland ook nog een kindje in het stuurzitje op haar fiets heeft, kan ze niet mee door de tunnel. Met zo’n zwaarbeladen gevaarte over de ondergrondse trap met fietsgoot, dat lukt haar niet. Job meenemen over de weg vindt ze te gevaarlijk. ‘Ik ben bang dat hij niet remt en de weg op schiet’, zegt ze. ‘Een beeld waarvan ik ’s nachts wakker kan schrikken.’
Die nachtmerrie houdt nog even aan voor Nijland. Woensdag verdedigt minister Mark Harbers (Infrastructuur en Waterstaat) in de Tweede Kamer een besluit waarvan ze in Mariënheem – na decennia lobbyen, smeken, bidden – nog niet kunnen geloven dat het genomen is. De 1.600 inwoners van het dorp krijgen toch geen rondweg, de langgekoesterde wens om de kern te ontdoen van 20 duizend verkeersbewegingen per dag.
En dus blijft Mariënheem het laatste dorp met een rijksweg die strak langs de kerk ligt.
Eind juni kwam Harbers met de uitwerking van zijn in maart aangekondigde, versoberde infrastructuurplannen. De N35 bij Mariënheem is een van zeventien verkeerspunten waarvoor geld was toegezegd, maar die nu niet doorgaan vanwege gestegen prijzen en tekort aan personeel en stikstofruimte. Het geld dat Harbers ermee bespaart, gaat naar achterstallig onderhoud. ‘Rijkswegen die door zwaarder en meer verkeer sneller zijn verouderd dan voorzien’, laat hij telefonisch weten.
Voor Mariënheem kwam het slechte nieuws een kleine anderhalf jaar nadat Harbers, even verderop in Raalte, persoonlijk zijn handtekening had gezet onder de aanpak van de N35. Vanzelf ging dat niet, met wat Harbers al eens ‘een van de meest onveilige wegen van het land noemde’. Het ministerie werd over de streep getrokken door de provincie Overijssel, die toezegde de 100 miljoen euro rijksgelden te verdubbelen als de weg eindelijk zou worden aangepakt.
Harbers heeft die belofte nu gebroken, al blijft hij spreken van een ‘pauze’. ‘We zorgen ervoor dat we aan de slag kunnen als de middelen en stikstofruimte er weer zijn.’ In Mariënheem weet men genoeg. En dus staan er niet alleen spandoeken langs de weg in het dorp, ernaast hangen ook omgekeerde vlaggen. ‘Onbetrouwbare politiek’, lieten Gerard Nij Bijvank en Nico Dijkman van de plaatselijke belangenvereniging op de doeken drukken. ‘Je krijgt inmiddels het idee dat wij in de regio er niet toe doen voor Den Haag’, zeggen ze terwijl de maandagochtendspits op de N35 langs ze raast.
Nij Bijvank was al betrokken bij de weg toen alles begin jaren negentig geregeld leek. De onderzoeken en studies waren verricht, de bulldozers stonden zowat klaar om de weg te verleggen. Maar net als nu ging het vanwege bezuinigingen niet door. Het duurde vervolgens nog tot 2007 voordat de maximumsnelheid in het dorp van 80 naar 50 kilometer per uur werd teruggebracht. ‘Het gaat ons om leefbaarheid en veiligheid, Rijkswaterstaat wil vooral doorstroming’, zegt Nij Bijvank.
In 2017 was er dan eindelijk weer geld om de weg aan te pakken. De rondweg kwam er nog steeds niet, maar speciale kruispunten zouden de verkeersdrukte in het dorp sterk verminderen. Alles beter dan niets, dachten ze inmiddels in Mariënheem. Maar ook de kruispunten gingen uiteindelijk niet door. Want in 2020 was een nieuw plan rond: de N35 tussen Wierden (bij Almelo) en Zwolle zou in zijn geheel worden aangepakt, inclusief de aanleg van een een rondweg om Mariënheem. De belofte die Harbers in 2022 bezegelde met zijn handtekening.
‘Ik weet hoeveel buikpijn dit oplevert, dat doet het bij mij ook’, zegt Harbers over het terugkrabbelen. ‘Het aanpakken van de N35 bij Mariënheem en de andere gepauzeerde projecten is nodig. Maar ik heb financieel niet meer de luxe, zelfs niet voor de 100 miljoen euro die Mariënheem was toegezegd. En met Natura 2000 in de buurt (de Sallandse Heuvelrug, het Boetelerveld, red.) is stikstof daar een probleem.’
Twintig plaatsen zijn er waar Rijks-N-wegen nog door de bebouwde kom lopen. Van Sneek tot Wassenaar en van Vught tot Voorburg. Maar wie erop inzoomt, ziet dat het nergens zo disruptief is als in Mariënheem. Daar zijn geen stoplichten, rotonden, zebrapaden of bruggen. Het dorp heeft, behalve onbewaakte oversteken, alleen die fietstunnel waar de 4-jarige Job in zijn eentje doorheen moet.
Het ding uit 1981 is een ‘klotetunnel’, zegt Nij Bijvank. Niet alleen is hij voor ouders met zware fietsen onbegaanbaar, maar ook voor ouderen. In het dorp is afgesproken dat in ieder geval basisschoolleerlingen altijd de tunnel nemen. De rest steekt over wanneer het verkeer – soms na minuten wachten – stokt, bijvoorbeeld als vier keer per uur de trein tussen Zwolle en Almelo de verkeersstroom onderbreekt. Of als voetgangers en fietsers worden voorgelaten, wat sympathiek is, maar door plotseling remmen geregeld tot kop-staartbotsingen leidt.
Dodelijke ongelukken mogen het dorp sinds het verlagen van de snelheid dan bespaard zijn gebleven, ‘deze weg bepaalt wel ons leven’, zegt Nijland, die haar zoontje Job aan het einde van de tunnel opwacht. Want met de woonwijk aan de ene kant, en kerk en school aan de andere, is iedereen in Mariënheem overgeleverd aan de N35.
‘Waardeloos’, zegt ze over Harbers’ besluit. Ze verhuisde naar het plattelandsdorp vanuit Groningen-stad, maar moet tot haar spijt concluderen: ‘Daar was het rustiger.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden