Uitingen van geloofs- of levensovertuigingen bij het uniform van politieambtenaren worden definitief verboden, kondigde minister Dilan Yeşilgöz (Justitie en Veiligheid) onlangs aan in een besluit. Hiermee worden bijvoorbeeld vrouwen met een hoofddoek uitgesloten van volledige deelname aan het politieambt en worden bestaande vooroordelen geïnstitutionaliseerd. Dat staat volgens ons, het College voor de Rechten van de Mens, op gespannen voet met het discriminatieverbod.
In de Gedragscode lifestyle-neutraliteit van de Nationale Politie, vastgesteld in 2011 en geactualiseerd in 2021, staat al dat een agent zich moet onthouden van ‘uitingen, toevoegingen en/of versierselen aan het uniform die afbreuk doen aan de neutrale houding’. Met de nieuwe kledingvoorschriften gaat de minister nog een stap verder door mee te gaan in de wens van de Tweede Kamer, die op 17 november 2022 met een meerderheid de motie van PVV-Kamerlid Lilian Helder aannam. Daarin werd de regering verzocht de neutraliteit van het politie-uniform te waarborgen en het dragen van een hoofddoek door politieambtenaren tegen te gaan, door het aanpassen en aanvullen van de geldende regelgeving.
Over de auteur
Jan-Peter Loof is ondervoorzitter van het College voor de Rechten van de Mens.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
In een rechtsstaat moeten ambtenaren neutraal optreden. Dat wil zeggen dat zij in hun werk geen ongeoorloofd onderscheid maken op grond van afkomst, godsdienst of levensovertuiging, politieke opvatting, geslacht of welke grond dan ook. Neutraliteit betekent dus vooral dat ambtenaren hun werk objectief en onpartijdig doen. Zij moeten de Nederlandse wetten en regels op dezelfde manier toepassen op iedereen.
Aan het nieuwe besluit van de minister, op basis van de voorgaande aangenomen motie- Helder, ligt een discriminerende aanname ten grondslag: het suggereert dat mensen die zichtbaar religieus zijn of religieuze uitingen dragen hun functie niet neutraal en onpartijdig uitoefenen, of dat het althans terecht is dat mensen daaraan twijfelen vanwege die zichtbare religieuze uiting.
Deze aanname is gebaseerd op vooroordelen, is stigmatiserend en bovendien niet effectief. Het discriminatieverbod in Nederland betekent in de kern dat mensen moeten worden beoordeeld op hun feitelijke handelen en gedrag, en niet op veronderstellingen gebaseerd op hun uiterlijke kenmerken. Neutraliteit en gezag van de politieagenten wordt effectief bereikt via selectie, opleiding en functioneringsgesprekken, niet door het verbieden van religieuze uitingen.
Een verbod op de hoofddoek bij de politie moet in lijn zijn met het fundamentele recht op non-discriminatie op grond van godsdienst en geslacht, en met de vrijheid van godsdienst. Dat blijkt ook uit jurisprudentie van het Europese Hof van Justitie. In 2008 stelde dit Hof dat het een werkgever niet is toegestaan om een hoofddoekverbod te baseren op vooroordelen van het publiek. In 2021 oordeelde het Europese Hof dat een werkgever die kleding met religieuze connotatie wenst te verbieden met het oog op een neutrale uitstraling, verplicht is om de noodzaak en proportionaliteit van een dergelijk verbod aan te tonen.
In de toelichting op de nieuwe kledingvoorschriften heeft de minister niet met onderzoek onderbouwd waarom deze noodzakelijk zijn. Ook is er geen weging van belangen van betrokkenen beschreven waaruit de proportionaliteit van de regeling blijkt.
De minister stelt dat de kledingregeling niet bedoeld is om te discrimineren. Maar in de praktijk treft een verbod op het dragen van religieuze kleding of symbolen vooral vrouwen die de hoofddoek als een religieuze plicht zien. Als neutraliteit en gezagsuitstraling op een manier worden uitgelegd dat religieuze uitingen niet zijn toegestaan, sluit dit deze vrouwen uit van functies waar het dragen van een uniform bij hoort.
Islamitische vrouwen in Nederland komen bovendien vooral uit etnische minderheden die op verschillende maatschappelijke terreinen al uitsluiting en achterstand ondervinden. Dat vrouwen die een hoofddoek dragen wel bij de politie kunnen werken op plekken waarbij er geen contact is met het publiek leidt niet tot een gelijkwaardige oplossing. De regeling staat hiermee niet alleen op gespannen voet met het discriminatieverbod op grond van godsdienst, maar ook het discriminatieverbod op grond van geslacht en ras of etniciteit.
Het College voor de Rechten van de Mens heeft eerder opgeroepen om het toestaan van de hoofddoek en andere religieuze uitingen bij de politie te overwegen in een zorgvuldig vormgegeven proces en gesprek, waarin alle betrokken belangen gehoord, onderzocht en gewogen worden. De Nationale Politie heeft daarnaast de ambitie om een representatieve, diverse en inclusieve organisatie te zijn. In een democratische rechtsstaat is het van groot belang dat de burger zich herkent en vertegenwoordigd ziet in het overheidsgezag. Hierbij helpt een zorgvuldig gesprek en zorgvuldige weging van argumenten en belangen.
Daarbij zou ook geleerd kunnen worden van ervaringen in andere landen, zoals Canada en het Verenigd Koninkrijk. Daar is een hoofddoek, tulband of keppel ontworpen die bij het politie-uniform past zonder dat dit problemen lijkt op te leveren voor het gezag of de neutraliteit van deze agenten.
De aangekondigde regeling van de minister kapt het proces van overweging en discussie af. Het mensenrechtencollege betreurt dit. We roepen de politie en de wetgever dan ook op het gesprek over discriminatie en neutraliteit te blijven voeren.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden