Gemeenten weten bijvoorbeeld niet hoelang ze nog opvang moeten blijven regelen voor Oekraïners, werkgevers tasten in het duister hoelang ze Oekraïners in dienst mogen houden en de Oekraïners zelf hebben ook geen idee waar ze aan toe zijn.
‘Veel mensen staan in de wachthouding’, zegt voorzitter Monique Kremer van de Adviesraad Migratie, het belangrijkste adviesorgaan van het kabinet als het om migratie of migranten gaat. ‘Mogen ze blijven? En zo ja, op welke manier? Dat levert veel stress op.’
Oekraïners verblijven hier momenteel met een tijdelijke ontheemdenstatus, die voortkomt uit een Europese richtlijn. Die richtlijn bepaalt dat Oekraïners niet eerst een asielprocedure hoeven te doorlopen om rechtmatig in een EU-land te mogen verblijven. Voor Nederland was dit een opluchting, want ook zonder tienduizenden Oekraïners is het asielsysteem al overbelast.
Met hun tijdelijke status hebben de Oekraïense oorlogsvluchtelingen meer rechten dan asielzoekers zonder verblijfsvergunning, maar minder dan migranten met een asielvergunning, de zogenoemde statushouders. Zo mogen Oekraïners anders dan asielzoekers wel direct aan het werk. Maar in tegenstelling tot statushouders hebben ze geen toegang tot bepaalde sociale regelingen, waaronder de bijstand. De beschermingsmaatregel is al twee keer verlengd en geldt nu tot maart 2024. Er is nog maximaal één jaar verlenging mogelijk.
Wat daarna met de Oekraïense ontheemden in Nederland gebeurt, is onduidelijk. Dit leidt op veel plekken tot onzekerheid. De tijdelijkheid ‘begint te knellen’, constateert de Adviesraad Migratie. Zo weten werkgevers niet hoelang ze een Oekraïense kracht nog kunnen inhuren. Daarom investeren ze mogelijk niet in een opleiding.
Ook gemeenten, die verantwoordelijk zijn voor de opvang van Oekraïners, worstelen met die tijdelijkheid. Omdat de financiering van de Rijksoverheid wordt gekoppeld aan de duur van de tijdelijke bescherming, gaan gemeenten geen langdurige huurcontracten aan voor opvanglocaties. Daardoor moeten Oekraïners geregeld verhuizen als ze net hun weg hebben gevonden in een buurt.
Volgens de Adviesraad Migratie moet daarom snel duidelijk worden wat er na 1 maart 2025 gaat gebeuren met de Oekraïners. ‘Als we niets doen, belanden ze allemaal op het bord van het COA en de IND’, zegt Kremer. ‘Dat lijkt me – gezien de noodkreten van de laatste tijd – een doemscenario.’
De raad schetst drie opties: een tijdelijke verblijfsvergunning tijdens de wederopbouw van Oekraïne, een vergunning voor onbepaalde tijd (zoals gebeurde met Joegoslavische vluchtelingen in de jaren negentig), of verblijfsvergunningen gekoppeld aan werk of studie. Een Europese regeling heeft de voorkeur, zodat in alle EU-landen dezelfde afspraken gelden. Lukt dit niet, dan moet de Nederlandse regering zelf knopen doorhakken. Daar is wel haast bij, benadrukt voorzitter Kremer. ‘Anderhalf jaar is kort.’
Vluchtelingenwerk Nederland opteert voor de niet-tijdelijke verblijfsvergunningen. ‘Dat biedt de meeste duidelijkheid voor deze groep vluchtelingen en geeft hun vergelijkbare rechten als een statushouder’, aldus voorzitter Frank Candel. Ook beperkt deze maatregel de druk op de IND.
Staatssecretaris Eric van der Burg (Migratie) laat in een reactie op het rapport weten het belang van een langetermijnperspectief voor vluchtelingen uit Oekraïne ‘van harte’ te onderschrijven. Ook hij hoopt op een Europese oplossing, om ‘willekeur en ongelijkheid tussen lidstaten’ te voorkomen.
De Adviesraad stipt in het rapport ook de ongelijke behandeling aan tussen Oekraïense ontheemden en asielzoekers uit andere landen. Die ongelijkheid is ‘niet houdbaar’, zegt Kremer. Waarom mag de Oekraïner meteen aan de slag en een andere asielzoeker pas na zes maanden?
Ook constateert de raad onder meer dat Oekraïners met een baan niet betalen voor hun woonruimte, terwijl van een werkende asielzoeker wel een bijdrage wordt verwacht. Volgens de Adviesraad moet de regering daarom de volgende vraag beantwoorden: dienen de voorzieningen voor tijdelijke migranten naar beneden bijgesteld te worden, zodat ze gelijk zijn aan die van asielzoekers en statushouders, of behoren asielzoekers en statushouders ook meer kansen en voorzieningen te krijgen?
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden