De strafzaak tegen Alex S. (30), de verstrekker van zelfdodingspoeder Middel X, is dinsdag al vele uren gaande als zijn advocaat Tom Gijsberts voor het eerst vertelt hoe het zover heeft kunnen komen. Hij vertelt over het autisme bij S., over de extreme zwaarlijvigheid waar hij sinds zijn jeugd mee kampte en over zijn traumatische kindertijd. S. kon nooit aan de verwachtingen van zijn moeder voldoen en werd geestelijk en fysiek mishandeld. Ook werd hij gepest op school.
S. voelde zich ‘ongewenst en ongeliefd’, zegt advocaat Gijsberts. ‘Hij walgde van zichzelf en kon zich niet voorstellen dat iemand van hem zou kunnen houden.’
De advocaat beschrijft aan de rechter hoe S. morbide obesitas ontwikkelde en aan artsen om een maagverkleining vroeg. Die werd volgens hem keer op keer afgewezen vanwege zijn autisme. Het leidde tot het gevoel dat niemand hem wilde helpen. Hij werd depressief, kreeg allerlei angsten, raakte geïsoleerd en werd suïcidaal. Ook raakte hij verslaafd aan kalmerende middelen. Vaak ging hij alleen nog ’s nachts naar buiten, om niemand tegen te komen. Uiteindelijk op zoek naar een manier om zichzelf op humane wijze van het leven te kunnen beroven.
En zo kwam hij voor het eerst in aanraking met Middel X.
Met zijn hoofd in zijn handen luistert S. naar de woorden van zijn advocaat. Hij oogt geschrokken. Vlak daarvoor heeft het Openbaar Ministerie bekendgemaakt welke straf ze tegen hem eisen: vier jaar celstraf voor het bieden van hulp bij zelfdoding aan tien mensen – een opvallend forse eis. Justitie zei ‘geen enkele andere straf passend te vinden’.
In de rechtszaal maakt het OM harde verwijten aan het adres van S. Hij zou op grote schaal het zelfdodingspoeder Middel X hebben verstrekt en daarbij ‘bedrijfsmatig’ en ‘professioneel’ hebben gehandeld. ‘Zijn appartement was ingericht als productieplaats.’ In totaal zou hij met de post aan ten minste zestienhonderd mensen Middel X hebben verstuurd, vaak in combinatie met antibraakmiddel, ‘om er zeker van te zijn dat de zelfdoding zou slagen’, aldus justitie. S. draaide de pillen, verkocht ze aan iedereen die ze wilde hebben en stelde geen vragen. ‘Het enige criterium was: eerst betalen, dan verstrekken’, aldus het OM.
S. controleerde niet of kopers misschien instabiel waren of in een opwelling handelden. Volgens justitie verlaagde hij zo de drempel voor zelfmoord voor mensen en was het ‘een fluitje van een cent’ om via hem aan het middel te komen. Justitie neemt het hem kwalijk dat hij deed alsof de dood met Middel X zacht zou verlopen. ‘De doodsstrijd die sommigen hebben moeten leveren, kan niet als humaan worden betiteld’, stelt de officier van justitie. Ook zou S. drie jaar lang ‘flink hebben verdiend’ aan zijn handel in Middel X. ‘De winstmarge was heel groot.’
De beschrijvingen van justitie vormen een groot contrast met het beeld dat advocaat Gijsberts dinsdag schetst van S. Hij beschrijft hem als ‘beïnvloedbaar’, als iemand die moeilijk nee kan zeggen. Psychologen stelden tijdens het onderzoek voor justitie vast dat hij verminderd toerekeningsvatbaar is, met name als het gaat om hulp bij zelfdoding.
Nadat S. voor het eerst een – legaal verkrijgbaar – zelfdodingsmiddel in handen kreeg, hoorde hij van de maatregelen van toenmalig minister Hugo de Jonge van Volksgezondheid om de verkoop aan banden te leggen. Uit boosheid zette hij het middel toen korte tijd op Marktplaats, zegt zijn advocaat. Zo kwam hij voor het eerst in contact met Tineke, een lid van de Coöperatie Laatste Wil (CLW), de organisatie die al jaren strijdt voor het recht op zelfbeschikking.
‘Tineke was geïnteresseerd in hem’, vertelt Gijsberts. Ze nodigde hem uit voor een bijeenkomst van de CLW. ‘Hij had een paar capsules met Middel X meegenomen en die waren populair. Hij gaf ze voor niets weg, maar hij had niet genoeg voor iedereen.’ Tineke en anderen deelden vervolgens zijn contactgegevens met belangstellenden, onder meer op huiskamerbijeenkomsten.
Niet lang daarna kwamen ‘er zo veel mails binnen dat S. niet wist hoe hij ermee om moest gaan’, zegt Gijsberts. De vraag naar Middel X ‘explodeerde’. Volgens hem zou Tineke, die ook verdacht is, bij een verhoor hebben erkend dat de wildgroei bij haar is begonnen.
Het betekende een ommekeer in het leven van S. Per dag ontving hij wel tien mails van mensen die het middel bij hem bestelden. ‘Ineens kon hij iets betekenen voor mensen die dezelfde gedachten en angsten hadden’, vertelt Gijsberts. ‘Hij werd gewaardeerd en geliefd, gevoelens die hem tot op dat moment onbekend waren. Hij wilde deze mensen niet teleurstellen of afwijzen, zoals hij dat zelf zo vaak had meegemaakt.’
Zijn handelingen hield hij niet geheim, zegt zijn advocaat. Zo bewaarde hij al zijn mailcorrespondentie, liet hij het geld gewoon op zijn bankrekeningen overmaken en zette hij op de pakketjes vaak zijn eigen adres als afzender.
In de rechtszaal stelt het OM dat S. zich schuldig maakte aan witwassen en dat hij bijna 90 duizend euro verdiende aan Middel X.
Maar volgens advocaat Gijsberts was het bedrag vele malen lager en was S. niet zo bezig met geld: het ging hem meer om zijn idealen. Zo luisterde justitie een telefoongesprek af tussen invloedrijke CLW-leden die S. beschrijven als een ‘heel bescheiden jongen’ die er in het begin ‘geen zak’ aan verdiende. ‘Ik heb hem destijds samen met Tineke nog gezegd: jongen, je moet echt meer vragen, want het is een risicovol ding waar je mee bezig bent’, zegt een van hen. ‘De mensen krijgen het op een presenteerblaadje aangereikt. Je mag best wat meer vragen.’
Twee jaar geleden werd S. aangehouden. Toen hij tijdelijk op vrije voeten werd gesteld, besloot hij nog één keer een maagverkleining aan te vragen. En op dat moment veranderde zijn leven opnieuw: de artsen rekten volgens hem de regels op, waardoor het toch kon. Hij viel tientallen kilo’s af, ging weer naar buiten en kreeg een baantje als schoonmaker. ‘Ik heb me de afgelopen vijftien jaar nog nooit zo goed gevoeld’, zei hij tegen de rechter. De 101 dagen die hij doorbracht in voorarrest maakten zo’n indruk op hem dat hij beloofde nooit meer zelfdodingsmiddelen te verstrekken.
Zijn advocaat zegt dat S. zich niet aan de indruk kan onttrekken dat hij wordt ‘geslachtofferd’ door het OM.
Justitie denkt daar anders over. ‘Dit moet aan ieder ander duidelijk maken dat hulp bij zelfdoding niet straffeloos kan blijven’, aldus de officier. ‘Ook al gebeurt het met de beste bedoelingen.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden