Veel reizigers kunnen niet kiezen op welk moment ze de trein moeten nemen. De NS kan daarom niet van hen verlangen dat ze voor reizen in de spits ineens veel meer gaan betalen. Bovendien werkt dat autorijden in de hand.
Als minister van Sociale Zaken kreeg Wouter Koolmees een aantal complexe dossiers voor zijn kiezen, zoals het nieuwe pensioenstelsel en de coronasteun. Als directeur van de Nederlandse Spoorwegen is zijn opdracht zo mogelijk nog ingewikkelder.
De NS is nog lang niet hersteld van de schade die corona heeft toegebracht. Waar het aantal files alweer hoger ligt dan voor de pandemie, blijft het aantal treinreizigers achter. Door het gebrek aan personeel kan de NS bovendien minder treinen laten rijden. Vooral in de spits zijn de treinen daarom overvol. Koolmees doet er alles aan om nieuwe conducteurs en machinisten te werven.
Hij kijkt ondertussen ook verder vooruit. Op den duur vindt hij het onhoudbaar dat de treinen op het ene moment, in de spits, overvol zijn en op het andere moment bijna leeg, waardoor ze – in zijn woorden – slechts ‘warme lucht’ verplaatsen. De NS kan dat oplossen door in de spits meer treinen in te zetten, maar dat kan het bedrijf zich bij de huidige financiële resultaten niet veroorloven.
De NS-directeur heeft zijn hoop daarom gevestigd op een betere spreiding. Hij hoopt dat te bewerkstelligen door reizen in de spits aanmerkelijk duurder te maken en reizen buiten de spits goedkoper. Een begrijpelijke gedachte die door de meeste vervoersexperts wordt toegejuicht. Maar het is ook een gevaarlijke gedachte, omdat het suggereert dat elke reiziger een keuze heeft.
Koolmees – en blijkbaar ook de meeste vervoersexperts – zijn nog steeds doordrongen van het marktdenken dat al veel schade heeft aangericht. Ze zien vervoer in de eerste plaats als een gewoon product, waarvan de prijs bij een hoge vraag omhoog kan, maar openbaar vervoer is in de eerste plaats een recht. Elke Nederlandse burger moet in staat worden gesteld om op elk moment tegen een draaglijk tarief van A naar B te reizen. Daarom houden provincies onrendabele buslijnen overeind, daarom staat de Nederlandse staat garant voor de NS.
Het prijsmechanisme werkt alleen als de consumenten een keus hebben om iets wel of niet te doen. Bij het openbaar vervoer hebben veel reizigers die keuze niet. Veel reizigers hebben geen invloed op het moment dat ze de trein moeten nemen. De NS kan daarom niet van hen verlangen dat ze ineens veel meer betalen.
Het voorstel van Koolmees zal ten gunste komen van de Nederlanders die hun werktijd en hun werkplaats vrij kunnen bepalen. Wie die vrijheid niet heeft – in het algemeen is dat het deel van Nederland dat het toch al minder goed heeft getroffen – betaalt de prijs. Het is precies de reden dat het kabinet er bij het rekeningrijden voor de auto vanaf heeft gezien om reizen in de spits extra duur te maken.
Als de prijs voor een treinkaartje in de spits wel fors stijgt, zullen reizigers nog vaker de auto pakken, wat slecht is voor het klimaat en de luchtkwaliteit. Het zou goed zijn als staatssecretaris Vivianne Heijen het idee zo snel mogelijk uit Koolmees’ hoofd praat.
In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.
Source: Volkskrant