Stilletjes zit Alex S. (30) in de rechtbank van Den Bosch. Hij voelt zich nerveus, zegt hij. ‘En een beetje misselijk.’ Hij houdt er niet van om in het middelpunt van de aandacht te staan. Op de slechtste momenten in zijn leven was hij zo angstig voor mensen dat hij alleen in het holst van de nacht naar buiten ging.
Toch is hij nu het middelpunt dat hij nooit wilde zijn. Vandaag staat S. voor de rechter omdat hij wordt verdacht van hulp bij zelfdoding aan tien mensen. Alle tien zouden ze Middel X van hem hebben gekocht. Het is de eerste rechtszaak tegen een verstrekker van Middel X. Het zelfdodingspoeder werd in 2017 ‘ontdekt’ door Coöperatie Laatste Wil, de organisatie die strijdt voor het beschikbaar stellen van middelen om het leven zonder tussenkomst van een arts op een humane wijze te kunnen beëindigen.
Maud Effting is algemeen verslaggever van de Volkskrant. Met twee collega’s deed ze onderzoek naar de misstanden op de werkvloer bij de tv-programma’s De Wereld Draait Door en NOS Sport.
Volgens justitie zou S. tussen 2018 en 2021 op grote schaal Middel X hebben verkocht aan iedereen die het wilde hebben. Hij kocht het poeder per halve kilo in bij de groothandel, zette een mondkapje en een veiligheidsbril op, trok zijn handschoenen aan, en draaide er pillen van. Gewoon in zijn huiskamer. Daarna verpakte hij het spul in witte dozen die hij zelf in elkaar vouwde en stuurde hij het via de post naar zijn klanten. Met track and trace. Per dag ontving hij soms wel tien mails met verzoeken, zegt hij. De kopers maakten het geld over op zijn bankrekening, soms via tikkies.
Verbaasd horen de rechters maandag aan hoe S. te werk ging. ‘Ik heb foto’s van uw huis gezien’, zegt de rechter. ‘Dat ziet er niet bepaald uit als een laboratorium.’
‘Nee’, zegt S. droogjes.
Maar de rechters willen maandag vooral weten waarom S. zijn klanten geen vragen stelde, waarom hij geen veiligheidsmarges inbouwde. ‘Wat wist u van hun omstandigheden?’, vragen ze hem meermaals. ‘Kende u hun beweegredenen?’
S., die aan autisme lijdt, geeft op vrijwel alle vragen antwoord. Bedeesd vertelt hij dat hij vaak niets van zijn kopers wist. Soms had hij daarin zorgvuldiger moeten zijn, geeft hij toe. Maar er zit óók een gedachte achter. ‘Mensen zijn mij geen verhaal verschuldigd’, zegt hij. ‘Ik vind dat het een autonome beslissing moet zijn. Mensen hoeven hun lijden niet te verantwoorden.’
Bovendien was er wel een buffer: zijn mailadres was niet in het openbaar te vinden. Als mensen hem wisten op te sporen, hadden ze al heel wat moeite gedaan.
Zijn overtuiging komt mede voort uit zijn eigen ervaringen. Zo leed hij aan morbide obesitas – een ziekte die zo erg was dat hij verwachtte eraan te overlijden. Zijn vraag om een maagverkleining werd door artsen echter stelselmatig afgewezen, zegt hij. Ook vroeg hij vergeefs om euthanasie. ‘Ik weet hoe het is om niet gehoord te worden’, zegt hij. ‘Daarom wilde ik dat mensen iemand zouden hebben die niet zou oordelen.’
Hij vertelt het verhaal van zijn opa, die geen euthanasie kreeg en vervolgens het kanaal inreed en verdronk. ‘Middel X’, zegt S. ‘is beter dan zoiets.’
Op een ledenvergadering van de coöperatie deelde hij het middel eerst gratis aan anderen uit. ‘Vervolgens vroegen mensen om me heen of ze het ook konden bestellen. En daarna werd de vraag enorm.’ Hij deed het, zegt hij, omdat hij mensen niet teleur wilde stellen.
De rechters confronteren hem met wat zijn handelen zou hebben aangericht. Zo vertellen ze het verhaal van de man die Middel X innam, en het daarna uitschreeuwde van de pijn. ‘Hij was in paniek, schreeuwde en sloeg om zich heen’, zegt de rechter. ‘Uiteindelijk kreeg hij een epileptisch insult. Volgens zijn familie was het een afschuwelijke dood, een lijdensweg. Wat vindt u daarvan?’
‘Heel erg om te horen’, zegt S. timide. ‘Dat vind ik vreselijk. Dat wens je niemand toe.’
Hij vertelt over de keer dat hij zèlf Middel X innam, om te testen wat het zou doen. ‘Ik heb de helft van de dodelijke dosering genomen’, zegt hij.
‘Was dat in een gecontroleerde omgeving?’, vraagt de rechter verbijsterd – het is de eerste keer dat hij dit hoort.
‘Nee, gewoon thuis’, zegt S.
‘En wat had dat dan voor een effect?’, vraagt de rechter.
‘Mijn hart ging sneller kloppen, ik had geen energie meer, ik werd heel slaperig en ik ging zweten. Dat was het’, zegt S.
S. wordt ook verdacht van overtreding van de geneesmiddelenwet en van witwassen. Als de rechters hem verwijten dat hij niet wist wat hij deed, dat hij toch geen arts was, reageert hij voor het eerst stekelig. ‘Ik heb ook geleverd aan artsen en apothekers’, zegt hij scherp. ‘En zelfs aan oud-rechters.’
Verschillende nabestaanden confronteren S. met wat ze meemaakten. Een van hen beschrijft hoe ze haar moeder na drie dagen vond met een felle lamp op haar gericht, omdat haar door de coöperatie zou zijn gevraagd haar dood te filmen. ‘De ramen waren beslagen. Was het door ontbinding? Ik weet het niet. Maar zo’n gruwelijk beeld wens ik niemand toe.’ Een andere nabestaande maakt hem harde verwijten. ‘Heb je wel eens stilgestaan bij het leed dat je familie aandoet?’, vraagt ze. ‘Nu is mijn moeder weg, en ik ben een wees.’
Stil neemt Alex S. een slokje water. Hij lijkt zich er nauwelijks raad mee te weten. ‘Ik vind het heel triest dat haar moeder niet meer bij haar is’, zegt hij. ‘Verder kan ik daar niks betekenisvols aan toevoegen.’
Dinsdag gaat de zaak verder en komt het Openbaar Ministerie met de strafeis.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden