‘Wij maakten ons geen zorgen over Pieter Omtzigt. Wij maakten ons zorgen over vertraging in het proces indien de nummer twee van het CDA meer stemmen zou krijgen dan de nummer één.’
Annemarie Jorritsma zegt het maandagmiddag in de Tweede Kamer in vele toonaarden. Het is een bekentenis en een ontkenning tegelijk. Ja, er leefden bij de verkenners in de formatie van 2021 zorgen over de positie van Pieter Omtzigt binnen het CDA. Maar nee, daarmee werd niet Omtzigt zelf als een probleem gezien, het ging er slechts om dat het CDA een onzekere onderhandelingspartner dreigde te worden en dat de formatie daardoor vertraging zou kunnen oplopen. ‘Het ging om een risico voor stabiele coalitievorming. Daarom hadden wij naar ons gevoel meer tijd nodig voor onze opdracht.’
Jorritsma was namens de VVD formatie-verkenner na de verkiezingen van 2021. Samen met haar collega-verkenner Kajsa Ollongren (D66) is ze maandag naar de Kamer geroepen om nóg een keer uitleg te verschaffen over de manier waarop er in die dagen over het toenmalige CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt werd gesproken.
Voor wie niet meer wie hoe het precies zat: in de beginfase van de kabinetsformatie na de verkiezingen van maart 2021, opnieuw gewonnen door Mark Ruttes VVD, werd D66-verkenner Kajsa Ollongren per ongeluk gefotografeerd op het Binnenhof met haar gespreksaantekeningen onder haar arm. ‘Pieter Omtzigt: functie elders’, was duidelijk leesbaar als een van de punten die aan de orde was geweest in het gesprek van de verkenners met VVD-voorman Rutte.
Een groot deel van de Tweede Kamer las daar een duidelijke aanwijzing in dat de top van bestuurlijk Nederland kennelijk op zoek was naar een ‘oplossing’ voor het Kamerlid Pieter Omtzigt – de man die zich had ontwikkeld tot luis in de pels van het voorgaande kabinet en die met SP’er Renske Leijten zo’n belangrijke rol speelde in de ontrafeling van de Toeslagenaffaire.
Toen Rutte op camera eerst ontkende dat het binnenskamers over Omtzigt was gegaan, maar vervolgens uit geopenbaarde stukken bleek dat het onderwerp wél aan de orde was geweest, zegde de voltallige oppositie het vertrouwen in de premier op. Voor veel partijen duurt die vertrouwenscrisis voort tot op de dag van vandaag.
In dat licht veerde een deel van de Kamer onlangs onaangenaam verrast op toen het tv-programma Nieuwsuur in een reconstructie meldde dat Jorritsma en Ollongren al vóór hun gesprek met Rutte al over Omtzigt spraken. Dat gebeurde al vlak nadat zij met hun opdracht waren begonnen, twee dagen na de verkiezingen, in een overleg met toenmalig Kamervoorzitter Khadija Arib. Jorritsma zou Omtzigt in dat gesprek een ‘risico’ en een ‘probleem’ hebben genoemd. In het zeer uitvoerige debat dat destijds over de kwestie werden gevoerd, repte niemand over dat gesprek. Waarom niet, wil de Kamer nu weten.
Ze zagen er simpelweg geen aanleiding toe, verklaren beide verkenners maandag, omdat het gesprek in hun beleving niet erg van belang was. Zij erkennen dat het dan misschien wel over Omtzigt ging, maar niet met kwade bedoelingen: hij wás rond die verkiezingen nu eenmaal een belangrijke factor, alleen al omdat er een kans bestond dat hij meer voorkeurstemmen zou behalen dan CDA-lijsttrekker Wopke Hoekstra. De laatste keer dat zoiets gebeurde was in 2006, toen Rita Verdonk meer stemmen kreeg van VVD-lijsttrekker Rutte, waarop de VVD in een splijtende machtsstrijd belandde én in de oppositie belandde. Vandaar dus dat de verkenners zich afvroegen, in afwachting van de officiële verkiezingsuitslag van 26 maart, hoe het zat met de stabiliteit van het CDA als potentiële regeringspartij.
Daarmee blijft er wel één punt over waar een deel van de Tweede Kamer over blijft struikelen. Want Nieuwsuur zegt over informatie te beschikken dat Omtzigt wel degelijk een ‘probleem’ en een ‘risico’ werd genoemd. Jorritsma ontkent (‘Het ging niet over de persoon Omtzigt’), evenals Ollongren (‘Het ging ons om de stabiliteit van het CDA’) en ook Arib herinnert zich dat het vooral ging over de sfeer die bij de christendemocraten zou kunnen ontstaan als Omtzigt als grote verkiezingsoverwinnaar zou komen bovendrijven.
‘Jorritsma zag een probleem met het CDA en daarover maakte zij zich zorgen’, aldus Arib. ‘De kans bestond dat Omtzigt meer stemmen zou halen dan Hoekstra. Dat noemde Jorritsma een probleem, een risico. Pas op 26 maart zou de definitieve verkiezingsuitslag komen. Daarom betwijfelden de verkenners of het zou lukken om de verkenning op 30 maart af te ronden. Daarvan heb ik gezegd dat dat wel de bedoeling bleef. Desnoods schreven ze maar een tussenverslag ofzo.’
Daarmee is, althans volgens deze drie betrokkenen, de jongste oprisping van de kwestie-Omtzigt teruggebracht tot een gesprek dat in die dagen in alle kamers van het Binnenhof werd gevoerd: moest het CDA zich opmaken voor een felle interne strijd om de macht en was de partij in dat geval wel klaar om te regeren? Waar Nieuwsuur dan andere informatie vandaan haalt, weet Arib ook niet: ‘Dat moet u echt aan Nieuwsuur vragen.’
Het lijdend voorwerp zelf zegt maandagmiddag dat het veel onrust had gescheeld als er destijds niet zo veel óver hem maar met hem was gesproken. ‘Ik zat in die dagen ziek thuis’, helpt Pieter Omtzigt iedereen nog even te herinneren, en bovendien is hij niet Rita Verdonk. ‘De kans dat ik een putsch zou zijn begonnen, was zo goed als afwezig.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden