Leijten (44) zag zich in haar studententijd niet zo snel politicus worden. Nee, liever oorlogscorrespondent, zodat ze de wereld kon vertellen over de waanzin die oorlog heet, zei Leijten in 2013 in een interview in de Volkskrant. Zaterdag kondigde Leijten haar afscheid aan als een van de langstzittende Kamerleden van dit moment. ‘Ik stop met de politiek in Den Haag, waar het giftig is en waar het te langzaam gaat.’
Leijten besloot in haar studententijd na de aanslagen op de Twin Towers lid de worden van de SP. De partij sprak zich bij monde van Jan Marijnissen uit tegen de bombardementen in Irak en dat sprak haar aan. Daarna ging het snel. De student Nederlands werd in 2005 voorzitter van de jongerentak Rood, lid van het partijbestuur en medewerker van de Tweede Kamerfractie. Niet lang daarna zou Marijnissen haar een plek op de Kamerlijst aanbieden, maar Leijten twijfelde. ‘Zie het als een stage om te kijken of jij wat voor ons bent en wij wat voor jou’, met die woorden overtuigde de charismatische partijleider Leijten haar doctoraalscriptie af te breken en voor het Kamerlidmaatschap te kiezen.
Over de auteur
Avinash Bhikhie is politiek verslaggever voor de Volkskrant. Hij schrijft sinds 2014 over de nationale politiek.
‘Mijn stageperiode zit erop’, zei ze zaterdag geëmotioneerd tegen haar partijgenoten. Ze verlaat het Binnenhof, waar zij in de afgelopen jaren tot de conclusie is gekomen dat de socialistische strijd misschien wel beter buiten het parlement gevoerd kan worden. Leijten belooft actief te blijven als SP’er, en zich in te blijven zetten voor de democratie door actie te voeren. Maar voortaan op straat, onder de mensen. ‘Voor mij ligt de democratie niet meer in de Tweede Kamer of in politiek Den Haag.’
Met het vertrek van Leijten verliest de SP niet alleen een van de belangrijkste socialistische boegbeelden in de Kamer, de fractie verliest ook 17 jaar aan parlementaire ervaring en een schat aan inhoudelijke kennis. Leijten heeft in haar jaren op het Binnenhof de zwaarste beleidsterreinen onder haar hoede gehad: van financiën en justitie tot zorg en onderwijs.
De socialist stond bekend als dossiervreter, een gevreesd debater, een pitbull wier passie voor de positie van de zwaksten in de samenleving door tegenstanders regelmatig werd opgevat als bozig of emotioneel. Haar ervaring en haar activistische, directe en vastberaden werkwijze maakten van haar een van de belangrijkste drijvende krachten achter het blootleggen van de toeslagenaffaire. Achter de schermen ontfermde ze zich geregeld persoonlijk over de slachtoffers en stond hen bij in hun strijd met de Belastingdienst. Het leverde de SP’er de afgelopen verkiezingen 144 duizend voorkeurstemmen op.
Het onafhankelijk Kamerlid Pieter Omtzigt, met wie zij zich vastbeet in de toeslagenschandaal, roemt haar inspanningen. ‘Zonder haar inzet zou het toeslagenschandaal niet zo boven tafel gekomen zijn en zouden veel mensen nog steeds ongezien zijn’, zegt Omtzigt in een reactie op haar vertrek. ‘Ze verdedigde het parlement door en door, omdat ze het belang ziet van controle, van doorvragen. Niet om het vragen, maar om de mensen die in de knel zitten en zaten.’
Voor de SP is de exit van Leijten een aderlating. De huidige partijleider Lilian Marijnissen zegt haar nummer twee te gaan missen. ‘Renske is precies dat waar het in politiek Den Haag veelal aan ontbreekt. Een echte stem van de mensen, altijd betrokken en bevlogen en voor iedereen benaderbaar.’
Het vertrek mag dan wel als een verrassing komen, de voortekenen waren er al langere tijd. In een interview met de Volkskrant van april 2021 sijpelden haar frustraties over de Haagse machinerie al door. Leijten liet doorschemeren bij de afgelopen verkiezingen te twijfelen over nog een termijn. ‘Ik dacht: ik ben nu 40, tijd voor iets anders. Ik vind het een onveilige omgeving’, aldus Leijten. ‘Iedereen met wie je iets opbouwt – iemand van een andere partij, een journalist – staat klaar om met je af te rekenen. Dat maakt de Tweede Kamer geen leuke werkplek. Als ik op straat met een actie meega, weet ik waarom ik SP’er ben.’ Ze vroeg zich toen al af of de Kamer wel de plek ‘het geijkte instrument is om je doel te bereiken’.
De frustratie over het parlementaire werk en het geloof buiten de Kamer grotere impact te kunnen hebben die in de afscheidswoorden van Leijten doorklinken, zullen Marijnissen de nodige zorgen moeten baren. In het interview met de Volkskrant reflecteerde Leijten al op haar alom geprezen rol in de toeslagenaffaire die de SP bij de verkiezingen niet wist te verzilveren. ‘We kregen waardering voor het boven water krijgen van het toeslagenschandaal, maar hebben mensen er niet van kunnen overtuigen dat we problemen ook kunnen oplossen.’
Onder het leiderschap van Marijnissen verloor de SP de ene na de andere verkiezing. Hoe overtuigt zij de kiezer ervan dat de partij verandering kan afdwingen als een van de belangrijkste prominente Kamerleden kiest voor het activistische handwerk in plaats van de Kamer?
Dinsdag 4 juli neemt Leijten afscheid van de Tweede Kamer. Ze wordt opgevolgd door Nicole Temmink.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden