N.B. Het kan zijn dat elementen ontbreken aan deze printversie.
Iedere week schrijft wetenschapper Rosanne Hertzberger over de raakvlakken tussen wetenschap en het dagelijks leven.
Iedere week schrijft wetenschapper Rosanne Hertzberger over de raakvlakken tussen wetenschap en het dagelijks leven.
Ze is initiatiefnemer en bestuursvoorzitter van Stichting Crispatus, waar een vrouwenonderzoekscollectief een vaginaal probioticum ontwikkelt. Sinds 2017 doet ze onderzoek naar het metabolisme van vaginale melkzuurbacteriën in het Systems Biology Lab aan de VU Amsterdam.
Eerder was ze als postdoctoraal onderzoeker werkzaam bij de afdeling moleculaire microbiologie van Washington University (St. Louis, Missouri, USA) en deed ze in samenwerking met Nestle Research Center promotie-onderzoek bij SILS, UvA & NIZO Food Research. Ze publiceerde twee boeken: ‘Het Grote Niets – waarom we te veel vertrouwen hebben in de wetenschap’ (2019) en ‘Ode aan de E-nummers -Waarom e-nummers, kant-en-klaar-maaltijden en conserveermiddelen ons leven beter maken‘ (2017).
Meer over Rosanne Hertzberger is te lezen op haar site.
Meer artikelen van Rosanne Hertzberger
Mensen zeggen zoveel dingen. Er zijn mensen die al mopperend en azijnpissend geweldig werk afleveren. Die zeggen zich elke dag ziek en moe te voelen, maar elke dag weer komen opdagen en uiteindelijk de gaten in het rooster dichtlopen. Er zijn mensen die zeggen te zijn afgehaakt, ‘Den Haag’ te hebben opgegeven maar toch steeds weer hun stem komen uitbrengen.
Je moet niet letten op wat mensen zeggen. Je moet letten op wat mensen doen. Dan pas weet je hoe de vlag erbij hangt. Daarom is de vaccinatiegraad een van de meer betrouwbare thermometers in de bips van de samenleving. Bij het vaccineren meet je niet welke informatie jonge ouders hebben ontvangen, maar hoezeer ze die informatie hebben vertrouwd. Je meet of mensen geloven dat de overheden en autoriteiten achter het Rijksvaccinatieprogramma het beste met jouw kind voor hebben. Dat ze zich niet laten omkopen, onafhankelijk zijn, op kunnen boksen tegen de lobby van de farmaceutische industrie en redelijke afwegingen hebben gemaakt. Als ze daarop vertrouwen laten ze hun kind vaccineren. Dat doen ze dan ook massaal. Tot ongeveer 2015 rolden 95 van de 100 Nederlandse ouders braaf de mouwen en pijpen van hun baby’s op. Zeker vijftien jaar van desinformatiecampagnes hebben dat vertrouwen niet kunnen breken.
De introductie van de nieuwe kinkhoestvaccinatie voor zwangeren is een goed voorbeeld van hoe groot dat vertrouwen precies is. Het is een van de minst effectieve vaccins, bovendien met een lange geschiedenis van publiek wantrouwen, die net voorafgaand aan de coronacrisis als eerste vaccin werd aangeboden aan zwangere vrouwen in plaats van aan hun baby’s vlak na de geboorte. Die zwangere moeder mag niet roken, niet drinken, moet bepaalde kruidenthee vermijden en krijgt allerlei andere gezondheidsadviezen en kreeg nu plotseling een injectie aangeboden door haar verloskundige. Geen buurvrouw, tante, of zus kon haar vertellen dat zij die ook tijdens hun zwangerschap hadden ontvangen zonder gevolgen. Een recept voor mislukking zou je denken. Toch zei 70 procent ja.
Het is precies de reden waarom het recentste vaccinatiecijfer zo zorgwekkend is. Deelname aan het Rijksvaccinatieprogramma liep de jaren vóór de coronacrisis wel iets terug van 95 procent naar 94 procent voor de mazelenprik. Maar nu is hij toch hard naar beneden gedonderd. 2022: 88,8 procent, misschien iets hoger, maar niet veel.
Steeds zul je bij de experts hetzelfde refreintje horen. Dit komt door desinformatie online, onbekendheid met de ziektes waartegen ze beschermen, gebrek aan vertrouwen in de instanties. Maar als je het mij vraagt begon de grote prik-aversie niet met wantrouwen gericht tegen de instanties. Het begon met wantrouwen ván de instanties. Ergens hebben de autoriteiten de mensen tegen zich in het harnas geprikt. En ik vermoed dat dat in september 2021 was. Na een zomer waarin de gebruikelijke 80 procent brave burgers was komen opdagen voor de coronavaccins, in tegenstelling tot in andere landen, en zoals gebruikelijk gewoon vrijwillig. Toen besloten de gezondheidsautoriteiten, met het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) voorop, dat het verstandig was om voor een paar procent extra vaccins het vrijwillige karakter van het prikken in Nederland op te heffen. Alleen met een vaccin mocht je op je werk komen, of in de kroeg, of op de vereniging. Een QR-code op je telefoon moest aantonen of je wel had gehoorzaamd. Het resultaat was een heleboel mensen die ondanks hun aarzelingen of aversie toch werden gevaccineerd. Tot op de dag van vandaag beweert men dat het geen dwang betrof omdat er een omslachtige uitweg was met testen, maar in de praktijk werd ongevaccineerden het maatschappelijke leven onmogelijk gemaakt. Zij werden tot zondebok bestempeld en uitgesloten, niet alleen door overheden, maar door de maatschappij als geheel.
Daar, in september 2021, is er iets fundamenteel kapot gemaakt in de verstandhouding tussen bevolking en instanties. Ik ben eerlijk gezegd blij dat het vaccinatie-enthousiasme niet verder daalde.
Het is belangrijk dat we niet vergeten hoe het begon: met wantrouwen van de instanties tegen de burger, niet andersom. Ik ben bang dat de gevolgen de komende jaren ernstiger zijn dan alleen een dalende vaccinatiegraad en de terugkeer van een uitbraak of twee. De rechtsfilosofen bij de Gezondheidsraad roepen al jaren, ook voordat het grote afhaken inzette, om meer dwang, bijvoorbeeld bij de kinderopvang. Het ministerie van VWS heeft inmiddels ervaring opgedaan met maatregelen om een vaccinatiegraad die net een paar procent lager uitvalt dan gewenst te corrigeren. Ze zullen het geen dwang noemen. Jeugdartsen zullen het proberen recht te praten bij de consultatiebureaus. U heeft nog steeds de keuze, hoor. U heeft nog steeds de optie uw kind niet naar de crèche te brengen.
Rosanne Hertzberger is microbioloog.
U kunt ons via dit formulier informeren over taalfouten of feitelijke onjuistheden, dat stellen wij zeer op prijs. Berichten over andere zaken worden niet gelezen.
Source: NRC