Koning Willem-Alexander hield de langverwachte toespraak zaterdag tijdens de Nationale Herdenking Nederlands Slavernijverleden. Afgelopen december bood premier Mark Rutte in een indrukwekkende toespraak al excuses aan voor de slavernij, voor het leed dat daaruit is voorgekomen en stond stil bij de doorwerking van het slavernijverleden dat tot de dag van vandaag voelbaar is in discriminatie, racisme en de slechte sociaaleconomische positie van de nazaten in de huidige samenleving.
In zijn kersttoespraak onderschreef de koning de woorden van Rutte, maar tot expliciete excuses kwam het toen nog niet. Dit tot grote ontevredenheid van de de Afro-Surinaamse en Afro-Caribische gemeenschap. Als staatshoofd en als afstammeling van de Oranje stadhouders en koningen zou het gepaster zijn als hij excuses zou aanbieden.
Over de auteur
Avinash Bhikhie is politiek verslaggever voor de Volkskrant. Hij schrijft sinds 2014 over de nationale politiek.
Die kwamen er zaterdag alsnog. ‘Op 19 december vorig jaar heeft de minister-president namens de Nederlandse regering excuses aangeboden voor het feit dat mensen in naam van de Nederlandse staat eeuwenlang tot handelswaar zijn gemaakt, zijn uitgebuit en mishandeld. Vandaag sta ik hier voor u. Als uw Koning en als deel van de regering maak ik vandaag deze excuses zelf. Ze worden door mij met hart en ziel intens beleefd.’ Excuses die in de stromende regen door aanwezigen, nazaten van tot slaafgemaakten, met luid gejuich en applaus ontvangen werden.
In de toespraak, die minstens zo indrukwekkend was als die van de premier in december, stond de koning stil bij de gruwelijkheden van de slavernij en de dehumanisering van de Afrikanen. ‘Van alle vormen van onvrijheid is slavernij wel het meest kwetsend, het meest vernederend, het meest mensonterend’, zei hij. ‘Een medemens zien als koopwaar waarover je naar goeddunken kunt beschikken. Als een willoos werktuig om winst mee te maken. Dat je kunt vastketenen, verhandelen, brandmerken, afbeulen, straffen, straffeloos doden zelfs.’
Tegelijkertijd herinnerde hij aan het heldhaftige verzet van de tot slaafgemaakten. ‘Het wekt ontzag dat niet weinigen van hen de kracht vonden om in opstand te komen, ook al was het vaak met de moed der wanhoop. Verzetsstrijders als Boni, Baron en Joli-Coeur daagden vanuit de uitgestrekte bos- en moerasgebieden in Suriname het onmenselijke slavernijsysteem uit. Hun heldhaftigheid, en die van vele anderen, getuigt van trots en kracht die niet te breken is.’
Dat de koning lid is van de regering en Rutte eerder dus ook namens het staatshoofd excuses heeft gemaakt, maakt deze excuses niet minder bijzonder. Niet alleen hebben de woorden, uitgesproken door de koning, grote symbolische betekenis, Willem-Alexander stond nadrukkelijk stil bij de rol en de betrokkenheid van zijn eigen familie. Onlangs bleek al uit historisch onderzoek dat de Oranje stadhouders naar hedendaagse standaarden meer dan een half miljard euro hebben verdiend aan het Nederlands kolonialisme en slavernij. Over de precieze rol van het koningshuis in dit hoofdstuk van de Nederlandse geschiedenis wordt momenteel, op verzoek van de koning, diepgravend onderzoek gedaan. Dat heeft Willem-Alexander zaterdag niet verhinderd om nu al de harde conclusie te trekken over zijn voorgangers en zijn familie.
Volgens Willem-Alexander gaat de argumentatie dat destijds werd gehandeld binnen de kaders van de destijds geldende wetten en regels niet op. ‘De Tweede Wereldoorlog heeft ons geleerd dat je je niet tot het uiterste achter wetten kunt verschuilen wanneer medemensen tot beesten worden gereduceerd en aan de willekeur van machthebbers zijn overgeleverd. Op een gegeven moment groeit de morele plicht om op te treden. Temeer daar slavernij hier in Europees Nederland strikt verboden was. Wat in de koloniën en in de handel overzee normaal werd gevonden en op grote schaal werd gepraktiseerd en aangemoedigd, was hier niet toegestaan. Dat wringt’, aldus de koning. ‘Voor het overduidelijke gebrek aan handelen tegen deze misdaad tegen de menselijkheid, vraag ik vandaag, op deze dag dat we samen het Nederlands slavernijverleden herdenken, vergiffenis.’
In zijn toespraak vroeg hij de samenleving open te blijven staan voor elkaars opvattingen. Dat er mensen in Nederland zijn die excuses overdreven vinden, noopt tot een dialoog. ‘Stel uw hart open voor al die mensen die hier vandaag niet zijn, maar die wél samen met u willen werken aan een samenleving waarin iedereen volwaardig kan meedoen’, vroeg hij de aanwezigen in het Amsterdamse Oosterpark. ‘Respecteer dat er verschillen zijn in beleving, achtergrond en voorstellingsvermogen.’
Nu de excuses, 150 jaar na de feitelijk afschaffing van het slavernijverleden zijn gemaakt, staat Nederland volgens de koning een nieuwe uitdaging te wachten. ‘Er is geen blauwdruk voor het proces van heling, verzoening en herstel. We betreden samen nieuw gebied. Laten we elkaar steunen en vasthouden.’ De toespraak is illustratief voor de grote stappen voorwaarts die in het slavernijdebat in korte tijd gezet zijn. ‘Ten kon drai’, aldus koning Willem-Alexander. ‘Tijden zijn veranderd.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden