Milton Verseput (40) staat met tranen in zijn ogen naar de koning te kijken. Zijn tienjarige dochter staat voor hem. Verseput: ‘Ik had niet verwacht dat het me zo zou emotioneren. We hebben hier zolang op gewacht. Het is een bepaalde erkenning voor mij.’
Verseput komt uit Haarlem en moest zijn vrienden uitleggen wat Keti Koti is. ‘Waar is die dag voor nodig?’, vroegen ze hem. Verseput: ‘Dat hoef ik na vandaag niet meer uit te leggen. Door de woorden van de koning heeft het legitimatie gekregen. Alsof ik er nu bij hoor. Hiervoor voelde ik me niet altijd een echte Nederlander. Door deze woorden voel ik me heel erg gezien.’
Vicky Amo-Addae (31) staat naast Verseput en schudt instemmend haar hoofd. Ze is half-Ghanees, half Nederlands. ‘Het overviel me’, zegt ze over de toespraak van koning Willem-Alexander. ‘Ik zag de emotie niet aankomen. We wilden vandaag hier zijn. Erkenning is het sleutelwoord.’ Dit is voor haar het begin van ‘echte erkenning’ voor de zwarte gemeenschap.
Liliane Dirks (44) vond de toespraak ‘heel indrukkend en emotioneel.’ Dirks had de laatste dagen veel activiteiten over slavernij bijgewoond. Vanwege haar huidskleur was ze zich dit jaar steeds meer gaan verdiepen in het verleden. Vrienden van Surinaamse afkomst trokken haar mee op wat ze een ‘ontdekkingsreis’ noemt.
‘Ik heb er dit jaar veel meer bij stil gestaan dan afgelopen jaren.’ Ze is geadopteerd en van Afrikaanse afkomst. ‘Veel mensen zijn niet bekend met het verleden. Daarom zijn de getuigenissen goed.’ Dat de koning om ‘vergiffenis’ vroeg, raakte haar. ‘Ik vond het oprecht overkomen. De tekst kwam vanuit zijn hart.’
Ook voor Elmira van Dongelen (53) was het een ‘zeer emotionele’ toespraak. ‘Een historisch moment voor Nederland.’ Ze was zich de laatste jaren steeds bewuster geworden van de positie van de zwarte gemeenschap. Door Zwarte Piet, Sylvana Simons en de podcast Plantage van mijn voorouders.
‘Dat bouwde op tot dit moment.’ Dat er ook Nederlanders zijn die zich verzetten tegen excuses, komt volgens haar voort uit ‘schuld en schaamte.’ Van Dongelen: ‘Die zijn bang dat het Sinterklaasfeest wordt afgepakt en realiseren zich niet de pijn van achterstelling, die nog steeds doorwerkt. Zelfs op scholen. Ongelooflijk dat dat nog steeds gaande is.’ De excuses zijn voor haar het begin van een nieuwe tijd. ‘We moeten ons richten op de mensen die naar elkaar toe willen groeien.’
Huib Modderkolk
‘Een mooie speech’, reageert Clifton Walker, predikant van beroep. ‘De excuses zaten er aan te komen. Het is duidelijk gemaakt dat het koningshuis een rol heeft gespeeld. Nu wachten we op de praktische uitwerking. Nu moet er daad bij het woord worden gevoegd worden. Er moet geld komen voor beter onderwijs over slavernijverleden. En kinderen mogen niet langer een te laag advies krijgen op grond van afkomst.’
Ook Mitchell Esajas, activist en mede-oprichter van The Black Archives, is gematigd enthousiast over de toespraak van Willem-Alexander. ‘Dat kon een stuk slechter’, zegt Esajas. ‘Hij vroeg om vergiffenis. Dat vind ik nog mooier dan excuses. En hij nam het woord ‘herstel’ in de mond. Dat zie ik als een handreiking.’
Ook Merlin Martels uit Amsterdam hecht waarde aan het woord ‘vergiffenis’: ‘Dan geef je toe dat het verkeerd was, nog meer dan als je alleen excuses uitspreekt. Ik vond de speech prachtig, recht uit het hart, ik kreeg er kippenvel van. Woorden doen ertoe. Nu pas wordt er ruchtbaarheid gegeven aan deze geschiedenis.’
Charlotte Huisman
Koning Willem-Alexander heeft zijn excuses aangeboden voor het Nederlandse slavernijverleden en ging daarbij ook in op de rol van zijn eigen familie. ‘De stadhouders en de koningen van het Huis van Oranje-Nassau hebben hier niets tegen ondernomen.’
‘Ze handelden binnen het kader van wat toen wettelijk geoorloofd werd geacht’, zei Willem-Alexander. 'Maar het slavernijsysteem illustreerde het onrecht van die wetten. De Tweede Wereldoorlog heeft ons geleerd dat je je niet tot het uiterste achter wetten kunt verschuilen wanneer medemensen tot beesten worden gereduceerd en aan de willekeur van machthebbers zijn overgeleverd.’
Het onderzoek naar de familie Van Oranje-Nassau, dat geleid wordt door hoogleraar koloniale geschiedenis Gert Oostindie (Universiteit Leiden), moet meer licht werpen op de exacte rol van de koninklijke familie, zei Willem-Alexander. Dat onderzoek zal ongeveer drie jaar in beslag nemen.
Abel Bormans
Koning Willem-Alexander heeft in zijn toespraak in het Amsterdamse Oosterpark zijn excuses aangeboden voor het Nederlandse slavernijverleden. Hij doet dat in navolging van premier Rutte, die dat in december 2022 deed. ‘Ze worden door mij met hart en ziel intens beleefd’, zei Willem-Alexander. Vanuit het Oosterpark steeg bij die woorden gejuich op.
De koning vroeg om ‘vergiffenis’. Hij noemde slavernij ‘kwetsend, vernederend, mensonterend’. ‘Wij dragen de gruwelijkheid van het slavernijverleden met ons mee’, zei Willem-Alexander. ‘De gevolgen daarvan zijn vandaag nog steeds te voelen in racisme in onze samenleving.’
De koning refereerde ook duidelijk aan Nederlanders die excuses voor het slavernijverleden niet nodig vinden. ‘Er zijn ook inwoners van Nederland die het aanbieden van excuses zo lang na de afschaffing van de slavernij overdreven vinden’, zei Willem-Alexander. Hij riep op tot begrip voor hun standpunt.
‘Stel uw hart open voor al die mensen die hier vandaag niet zijn, maar die wél samen met u willen werken aan een samenleving waarin iedereen volwaardig kan meedoen’. Volgens Willem-Alexander ondersteunt die groep wel degelijk ‘in overgrote meerderheid de strijd voor gelijkwaardigheid van alle mensen, ongeacht kleur of culturele achtergrond.’
Na zijn toespraak werd een minuut stilte in acht genomen.
Abel Bormans
Op dit moment verricht wintipriesteres Marian Markelo, oftewel Okomfo Nana Efua, het rituele plengoffer bij de jaarlijkse slavernijherdenking in Amsterdam.
Of ze vindt dat we vooruit zijn gegaan? ‘Je zou kunnen stellen dat slavernij een stip is geworden in het Nederlandse zelfbewustzijn.’ Lees hier het interview van Ianthe Sahadat en Sterre Lindhout met Marian Markelo.
Gejuich klinkt bij de ingang van het Oosterpark. Daar komt koning Willem-Alexander, samen met koningin Máxima. De nationale herdenking van het Nederlands slavernijverleden gaat beginnen. Het openingswoord is van presentator Natasja Gibbs.
Voordat de koning zijn toespraak begint, klinkt er eerst muziek van Izaline Calister, verricht wintipriesteres Marian Markelo een plengoffer en neemt Linda Nooitmeer, voorzitter van het Nationaal instituut Nederlands slavernijverleden en erfenis (NiNsee), het woord.
Abel Bormans
Rudson Kwidama (59) is naar het Museumplein gekomen omdat deze dag ‘heel veel’ voor hem betekent. Zijn grootouders op Curaçao werkten als slaaf op de plantages, ontdekte hij toen hij zijn stamboom had uitgezocht. Hij hoopt dat koning Willem-Alexander excuses aan zal bieden en is benieuwd hoe de samenleving daarop zal reageren. ‘Ik ben niet boos op de Nederlanders. Ik hoop dat mensen uit Afrika en Europa in vrede naast elkaar kunnen leven, zonder discriminatie.’
Voor Kylie Martin (47) zou Ketikoti dezelfde status mogen hebben als Bevrijdingsdag. ‘Een Bevrijdingsfeest en vrije dag voor heel Nederland.’ Martin kwam 22 jaar geleden in Amsterdam wonen. ‘Toen wist niemand wat Ketikoti was. Moest ik uitleggen waarom ik een dag vrij wilde.’ Het besef heeft over deze dag heeft ze zien veranderen. Martin werkt bij een marketingbedrijf. ‘Zelfs de expats bij het bedrijf kennen inmiddels de betekenis van deze dag.’ Ze heeft haar kinderen meegenomen om hen het belang mee te geven. ‘Het is een moment om terug te kijken. Om stil te staan. Te onthouden wat er is gebeurd. Niet alleen voor de nazaten van de tot slaaf gemaakten maar voor alle Nederlanders.’
Huib Modderkolk
In de discussie over het slavernijverleden wil koning Willem-Alexander ook de mensen betrekken die excuses nog steeds niet nodig vinden. ‘Onderdeel van mijn rol is ook juist die groep mee te nemen in het verhaal van heling en verzoening van de komende jaren’, zei Willem-Alexander.
Het koningspaar zei in ‘verzoeningsgesprekken’ (met maatschappelijke organisaties en wetenschappers) getroffen te zijn door het feit dat gebeurtenissen van generaties terug vaak nog diep ‘in de haarvaten’ van mensen zitten. Máxima: ‘We moeten ons goed realiseren dat het nog steeds zo veel pijn doet.’ Willem-Alexander: ‘Die pijn komt iedere keer als mensen in de huidige Source: Volkskrant