Het kostte vijftien jaar onderzoek, maar nu is het zover. Komend jaar moet duidelijk worden of Australische onderzoekers erin geslaagd zijn om een succesvol vaccin te ontwikkelen tegen een ziekte die vele koala’s fataal wordt: chlamydia.
Het is niet precies bekend hoeveel er jaarlijks sterven aan de seksueel overdraagbare aandoening, maar het gaat om een aanzienlijk aantal. Alleen al in de dierenziekenhuizen in zijn thuisstaat Queensland zijn het er elk jaar 250, vertelt Sam Phillips. Hij is microbioloog aan de University of the Sunshine Coast en een van de wetenschappers achter het experimentele vaccin.
De chlamydiabacterie nestelt zich in de cellen van de ogen, de blaas en de geslachtsorganen van een koala. Daardoor kunnen de dieren blind, incontinent en onvruchtbaar worden. Sommige koala’s raken zo verzwakt dat ze geen bomen meer kunnen beklimmen. Dan kunnen ze niet meer eten en zijn ze kwetsbaar voor roofdieren.
Dierenartsen kunnen geïnfecteerde koala’s antibiotica toedienen, maar dat is geen garantie voor succes. Antibiotica bestrijden weliswaar de chlamydia-infectie, ze doden ook de darmbacteriën die koala’s nodig hebben om hun vaste dieet van giftige eucalyptusbladeren te verteren. Zonder hun darmflora kunnen de dieren verhongeren.
Het vaccin dat Phillips en zijn collega’s ontwikkelen bevat een van de buitenste eiwitten van de chlamydiabacterie. Door het immuunsysteem van de koala bloot te stellen aan dat eiwit kan het beter optreden bij een infectie met chlamydia, zo is het idee.
In eerdere experimenten kregen zo’n zevenhonderd wilde koala’s het vaccin. Steeds ging het om dieren die vanwege een andere ziekte werden opgenomen in een dierenziekenhuis of om dieren die tijdens bouwprojecten werden verplaatst en intensief gemonitord. Daardoor was het lastig om precies te bepalen wat het effect van het vaccin was.
Sinds maart vaccineren Phillips en zijn collega’s vijftig wilde koala’s in New South Wales zonder dat ze extra beheermaatregelen treffen. De resultaten van dit onderzoek laten nog een jaar op zich wachten, maar Phillips is hoopvol. Hij verwacht dat het vaccin op zichzelf voldoende is om het aantal ziekte- en sterfgevallen te verminderen, zodat koalapopulaties weer kunnen groeien in plaats van krimpen.
Als dat inderdaad het geval blijkt, willen de onderzoekers het vaccin op bredere schaal inzetten. ‘Het is onmogelijk om alle koala’s in Australië te vaccineren’, geeft Phillips toe, ‘dus we willen ons richten op de populaties die het grootste risico lopen om uit te sterven.’
Chlamydia is niet de enige bedreiging voor het Australische buideldier. Koala’s worden ook geregeld aangereden door auto’s of aangevallen door tamme of wilde honden. En het leefgebied van de koala krimpt en fragmenteert door het kappen van eucalyptusbomen, vanwege verstedelijking en landbouw.
Daar komt de opwarming van de aarde nog eens bovenop. Ecoloog Romane Cristescu, net als Phillips werkzaam aan de University of the Sunshine Coast, maakt zich grote zorgen over het effect van klimaatverandering op koala’s. Volgens haar worden de Australische zomers heter en droger en de bosbranden groter en intenser. ‘De bosbranden van 2019 en 2020 verwoestten 11 procent van het in kaart gebrachte leefgebied van de koala’s’, zegt Cristescu.
Door de bosbranden verliezen koala’s hun habitat en lopen ze het risico te sterven in de brandende bossen. De dieren zijn slechte vluchters. Cristescu: ‘Koala’s hebben maar weinig vetreserves en moeten elke dag eten. Daarom houden ze het niet vol om langere tijd te rennen zonder toegang tot voedsel.’
Vanwege hun enorme verspreiding – ze komen voor langs de gehele oostkust van Australië – is het precieze aantal koala’s onbekend. ‘De meest extreme schattingen die ik heb gehoord varieerden van 50 duizend tot een miljoen dieren’, zegt Cristescu.
Desalniettemin is het duidelijk dat de populatie achteruitholt. Het International Fund for Animal Welfare schatte dat het aantal koala’s in New South Wales, een van de vier staten waar de koala voorkomt, in twee decennia afnam met minimaal 29 en maximaal 66 procent. In 2020 waarschuwde een parlementair onderzoek uit diezelfde staat dat de koala voor 2050 zal uitsterven in New South Wales, tenzij de overheid beschermende maatregelen neemt.
Absoluut, zegt Phillips. Koala’s spelen bijvoorbeeld een rol in het beperken van bosbranden. ‘Ze eten de blaadjes van eucalyptusbomen en breken kleine takjes van de bomen af. Daardoor wordt het bladerdak minder dicht en kunnen branden zich minder snel verspreiden.’
De buideldieren laten ook blaadjes en takjes op de grond vallen, net als hun eigen uitwerpselen. Die leveren voedingsstoffen voor planten, bacteriën, insecten en andere kleine dieren, wat de biodiversiteit ten goede komt.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden