De Franse regering zit in haar maag met de Nationale Raad van Verzet van Iran (NCRI). De Iraanse oppositiegroep op haar beurt voelt zich verraden door de regering-Macron. Die had een betoging zaterdag (1 juli) tegen het Iraanse regime in Parijs ‘om veiligheidsredenen’ verboden. Volgens de organisatie heeft president Emmanuel Macron toegegeven aan pressie door het regime, dat zo op zijn wenken werd bediend.
De Franse bestuursrechter draaide het besluit van de autoriteiten (genomen toen van rellen in de Parijse voorsteden nog geen sprake was) vrijdag terug. Het verbod vormt een ‘ernstige en onwettige schending van de vrijheid van demonstratie’, aldus de rechtbank. De Iraniërs mogen volgens plan betogen op Place Vauban, nabij het Hôtel des Invalides, op voorwaarde dat ze niet gaan lopen.
‘Die zogenaamde veiligheidsredenen waren een façade’, zegt NCRI-bestuurslid Shahin Gobadi vanuit Parijs, waar veel van de kaders van de organisatie wonen. ‘Daarom gingen we in beroep. We hebben jarenlang honderden protesten georganiseerd in Europa. Die zijn altijd vreedzaam verlopen.’
Dat klopt niet helemaal: in 2018 probeerden agenten van het Iraanse regime een bomaanslag te plegen tijdens de jaarlijkse massabijeenkomst Free Iran Rally op 1 juli in Parijs. NCRI-leider Maryam Rajavi zou het doelwit zijn geweest. Vier mensen werden opgepakt en berecht in België. De hoofdverdachte werd eind mei vrijgelaten in een gevangenenruil met Iran.
Ter toelichting van het verbod van de bijeenkomst wees de Franse politie op de mogelijkheid van opnieuw een terroristische aanslag en op de onrust het afgelopen half jaar in Iran. Volgens de politie speelde ook de ‘geopolitieke situatie’ een rol. Dit voedde het vermoeden van de NCRI dat het verbod een gevolg was van het negentig minuten durende telefoongesprek dat president Macron op 10 juni voerde met zijn Iraanse collega Ebrahim Raisi. Een week later volgde de afgelasting.
Het Elysée liet weten dat Macron erop had aangedrongen bij Raisi geen drones te leveren aan Rusland, maar Gobadi ziet het gesprek vooral in het licht van de westerse pogingen afspraken met Teheran te maken over het Iraanse atoomprogramma. De NCRI is daar fel op tegen. Gobadi rept van een naïef beleid van ‘verzoening’ jegens Iran. ‘Wat heeft praten voor zin? Het geheime atoomprogramma wordt gewoon voortgezet.’
De kritiek van de NCRI op het streven van het Westen het Iraanse regime via onderhandelingen te beteugelen, is een van de redenen waarom Parijs niet goed raad weet met de Iraanse oppositiegroep. Daarbij speelt mee dat de NCRI geenszins representatief is voor het volksverzet in Iran en voor de Iraanse diaspora, ook al probeert de organisatie zich als zodanig te presenteren.
In feite is de NCRI een breder ogend uithangbord van de Iraanse Volksmoedjahedien (MEK), een organisatie die veel Iran-kenners in het Westen beschrijven als intolerant en sektarisch. Maryam Rajavi is leider van zowel NCRI als MEK en Gobadi zegt woordvoerder te zijn van beide organisaties.
De MEK ontstond in de jaren zeventig als verzetsgroep tegen het bewind van sjah Reza Pahlavi. In de revolutie van 1979 speelde de organisatie een grote rol, maar in de daaropvolgende machtsstrijd legde ze het af tegen ayatollah Khomeini.
Vanuit het buitenland koos de van oorsprong marxistisch-islamistische MEK voor terreuraanslagen als strijdmiddel. Dat deed haar populariteit binnen Iran bepaald geen goed. Die daalde verder toen de groep in de Iran-Irakoorlog de zijde koos van Saddam Hussein en meevocht met het Iraakse leger.
In de VS en Europa stond de MEK jarenlang op de lijst van terroristische organisaties. In 2009 schrapte de EU de groep van de lijst, in 2012 gevolgd door de VS. Daar ligt de NCRI/MEK goed bij rechtse Republikeinen, die het prachtig vinden dat de groep zich keerde tegen het door de regering-Obama gesloten kernakkoord met Iran. Mensen uit het (voormalige) Trump-kamp zoals John Bolton en Rudy Giulani zijn vaste gasten op NCRI-bijeenkomsten. Oud-vicepresident Mice Pence is dit weekend van de partij.
Onder Iran-watchers staat de MEK te boek als rigide en gesloten. ‘Het is een sekte rond een verdwenen of mogelijk dode leider, Massoud Rajavi, en zijn weduwe Maryam Rajavi’, aldus Barbara Slavin, directeur Iran van denktank Atlantic Council tegen Al Jazeera. ‘De sekte hersenspoelt mensen, dwingt hen hun aardse goederen op te geven, van hun echtgenoten te scheiden, afstand te doen van hun kinderen, en houdt ze tegen hun wil in kampen.’
In haar boek Het geheim van het vuur (2005) beschreef huidig Eerste Kamerlid voor GroenLinks/PvdA Farah Karimi hoe zij zich ontworstelde aan de greep van de MEK. In een interview destijds met Trouw sprak het oud-groepslid van een ‘criminele sekte’ die zijn leden indoctrineert, met een ‘dogmatische ideologie en een onmenselijke structuur’. In Iran heeft de organisatie nauwelijks aanhang, zei Karimi in 2005.
Volgens Slavin is dat nog steeds het geval. ‘Deze groep is niet geschikt om de Iraanse regering te vervangen’, zegt ze in de video van Al Jazeera. ‘Wat mensen willen is echte democratie, zeker geen marxistisch-islamistische sekte die zich voordoet als democratisch.’
Die laatste observatie is zonder meer juist. Op het ‘tienpuntenplan’ van MEK-leider Rajavi valt weinig aan te merken: het pleit voor een seculier, democratisch Iran, met strikte scheiding van godsdienst en staat en volledige gelijkheid van man en vrouw. Woordvoerder Gobadi ontkent dat de MEK ooit marxistisch is geweest en noemt het verwijt van sektarisme ‘framing door het Iraanse regime’.
Druk door het regime is volgens hem ook de verklaring voor de inval door de Albanese politie tien dagen geleden in Ashraf, het complex in Albanië waar circa 2.800 aanhangers van de MEK sinds 2016 verblijven. Volgens de autoriteiten hielden de bewoners zich bezig met politieke activiteiten, tegen de afspraken in. De inval ging volgens de NCRI met veel geweld gepaard. Op dezelfde dag werd de betoging in Parijs verboden.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden