De rubriek Beeldvormers onderzoekt hoe een foto onze kijk op de werkelijkheid beïnvloedt. Deze week: een actiefoto van Oranje-speler Victoria Pelova in de vriendschappelijke voetbalinterland tegen Duitsland.
Een counter. In het voetbal is dat een snelle tegenaanval, bedoeld om de tegenstander te overrompelen en effectief te scoren. Op de foto hierboven is ook sprake van een counter, maar dan op het gebied van beeldvorming. Waarom? Dat komt zo.
Eerst die foto zelf, zo een die je weer eens doet juichen om de fotografie en haar vermogen om de tijd te bevriezen. Hij stond begin april in deze krant bij een artikel over de creatieve tactiek van bondscoach Andries Jonker. We zien Oranje-speler Victoria Pelova in duel met haar Duitse tegenstander Jule Brand tijdens een oefeninterland. Brand trekt Pelova aan haar shirt, probeert haar uit evenwicht te brengen. Pelova’s gezicht is één brok geconcentreerde onverzettelijkheid. Met de ene kant van haar lijf trotseert ze Brand en met de andere houdt ze de bal bij zich. Een heerlijke momentopname van het heetst van de strijd.
Precies daarom is dit een counter-stereotype. Dit soort actiefoto’s zie je namelijk niet vaak wanneer het over vrouwenvoetbal gaat. Dat staat in Scoren zonder stereotypen, een onderzoek van Women Inc. (een organisatie die zich hardmaakt voor de emancipatie van vrouwen in Nederland) naar de verslaggeving van het Nederlandse mannen- en vrouwenvoetbal. Tijdens een periode van twee maanden in 2022 (‘Best kort, ja’, beaamt onderzoeker Sander Heithuis, maar, zo zegt hij, het onderzoek moest verschijnen vóór het WK Vrouwen van deze zomer en krijgt bovendien nog een vervolg) werd de berichtgeving over de vrouwe-eredivisie en de mannen-eredivisie bij verschillende Nederlandse media onderzocht.
Van de interessante resultaten die daaruit kwamen, is hier vooral het gebruik van beeld van belang. Het komt erop neer (en leest u alle details vooral zelf op de website van Women Inc.) dat in 16 procent van de foto’s bij nieuwsartikelen voetballende vrouwen actief in beeld worden gebracht, tegenover 56 procent bij de voetballende mannen. Waar mannen op die beelden dus vaker druk aan het voetballen zijn, zijn voetballende vrouwen vooral passief in beeld: lachend in de camera, zo ingezoomd dat je niet eens kunt zien dat het om een sportfoto gaat, of knuffelend met teamgenoten. De bal is dikwijls ver te zoeken.
Waarom dat zo is – daar kun je je hoofd over breken. Beeld- en sportredacteuren verklaren desgevraagd dat actieve beelden van vrouwelijke voetballers vaak gewoon niet worden aangeboden. Maar Sander Heithuis toont in het onderzoek met verbazingwekkende voorbeelden overtuigend aan dat voor elke passieve foto van een voetballende vrouw vaak ook een actieve foto te vinden is, meestal tijdens dezelfde wedstrijd door dezelfde fotograaf gemaakt. Waarom dan toch vaak die andere foto’s worden gekozen? Worden foto’s van voetballende vrouwen soms minder aantrekkelijk gevonden? En zijn we het niet gewend om die beelden te zien, omdat we ze niet vaak tegenkomen?
Dat kan. Als het op aandacht (en geld) aankomt, loopt het vrouwenvoetbal gewoon achter. Dat heeft tot gevolg dat het grote publiek er minder mee geconfronteerd wordt, waardoor ook het beeld van de voetballende vrouw treuzelt. En juist dáár, zegt Heithuis, kunnen we stappen maken. Kies eens wat vaker voor het beeld dat afwijkt van het gangbare. Ga voor het counter-stereotype. Alleen dan is het straks geen uitzondering meer.
Een foto dus zoals die van het duel tussen Pelova en Brand. ‘Wij gaan, zowel bij mannen- als bij vrouwenvoetbal, altijd voor de actiebeelden. Emoties bewaren we liever voor heel bijzondere prestaties’, zegt Mark van Driel, chef Sport van de Volkskrant. Dat dit soms niet lukt, komt doordat de redactie ook weleens afhankelijk is van het aanbod van andere fotografen dan de eigen, die weten dat ze niets anders dan voetbal moeten vastleggen.
‘Dit onderzoek heeft ons wel weer extra alert gemaakt’, zegt Van Driel. Zo werkt dat dus. Voor een succesvolle counter is beweging onmisbaar.
Source: Volkskrant