De bas sombert, de gitaar slaakt vertwijfelde kreetjes en zanger Jos Bloemkolk van de band Noodweer duidt de tijd waarin hij leeft. ‘Leven om te winnen’ en ‘graaien naar je deel’ is het devies van de succesvollen, maar zíjn generatie? ‘Morgen ben je oud / De toekomst laat me koud.’
Welkom in 1983, tijd van werkloosheid, woningnood, Koude Oorlog en zure regen, maar ook: een vloedgolf aan Nederlandstalige popmuziek, gespeeld door opgeruimde bands in de Top 40 (Comment ça va van The Shorts, Annabel van Hans de Booij, Suzanne van VOF de Kunst, Stiekem gedanst van Toontje Lager, Een beetje van dit van Vulcano; dan was Pa van Doe Maar nog ernstig), maar ook een donkerder, grimmiger, met synthesizers en drumcomputers experimenterend segment daaronder.
Over de auteur
Menno Pot is sinds 1998 muziekjournalist van de Volkskrant. Hij schrijft recensies, interviews en langere verhalen over popmuziek.
Van die vergeten ‘Nederwave’ is een schitterende bloemlezing verschenen die de wanhoopskreet van Noodweer als titel draagt: De toekomst laat me koud, samengesteld door Niek Hilkmann, die zes jaar jonger is dan de tekstregel van Bloemkolk en zelf ook mooie Nederlandstalige pop maakt, al is het dan geen Nederwave.
Hij bracht 24 nummers samen, uit alle hoeken van het land, van bands en solisten, schuilgaand achter artiestennamen als Klemtoon, Scherp Zand, Fall Out, Op De Koffieband of (uit Drenthe) Turf, Jenever en Achterdocht.
In zijn introductie op de albumhoes noemt Hilkmann terloops de verzamel-lp Uitholling overdwars (1979), die je kunt opvatten als het hoofdstuk dat aan zijn compilatie voorafging.
‘Ik dacht: is het daarna opgehouden? In de jaren tachtig braken Doe Maar, Toontje Lager en Het Goede Doel door, maar zat daar nog een laag onder? Ja dus. Dat ben ik gaan verzamelen. Singles, cassettes, verzamel-lp’s van bijvoorbeeld jongerencentra.’
Wat hij tegenkwam, wil hij geen genre of scene noemen. Hilkmann: ‘Punk was vrij uniform in stijl en boodschap, maar deze bands uit de jaren ná punk zijn totaal verschillend. Bij de een hoor je artistieke pretenties, pogingen om poëzie te schrijven. Andere zijn wat balorig, flirten bijvoorbeeld met schlagers. De meeste bands die ik selecteerde, kenden elkaar niet.’
Bekende namen? Enkele, zoals De Div uit Delft en MAM uit Tilburg, van de nog immer actieve Tom ‘Sammie’ America. Zij maakten albums en hadden succes als liveband. En Noodweer uit Rotterdam dus. Die band wist in 1983 een brug te slaan naar de Top 40 met hun discoparodie In de disco (plaats 12, een dikke hit).
De muziek wint aan zeggingskracht omdat de problemen en angsten van toen zo lijken op die van nu: angst voor de bom, woningnood, zorgen om milieu en klimaat. In Staccato benoemt de band Nadagen nog iets herkenbaars: ‘loze kreten, zenuw vreten, slap gelul, flauwekul’ in talkshows op tv.
Het zijn de woorden van Marc Josten, tegenwoordig hoofdredacteur van omroep Human, maar in 1983 een studerend ‘puistenkoppie’ van 21 en frontman van de Amsterdamse band met wortels in het zuiden des lands. Nadagen is in veel opzichten de ‘gemiddelde’ band op De toekomst laat me koud: paar singles gemaakt, leuke optredens gedaan, maar een album kwam er nooit. Landelijk succes evenmin.
‘Ik kan me niet herinneren dat we grote ambities hadden’, zegt Josten nu. ‘Niemand van Nadagen vindt dat aan hem een groot muzikant verloren is gegaan. We haalden een beetje onze neus op voor de luchtige Nederpop uit die tijd. Dat vonden we muziek voor jonge meisjes. Ik wilde iets met het Nederlands doen wat serieuzer en waarachtiger was. De mooiste tekstzin aller tijden schrijven. Niet gelukt natuurlijk, maar de intentie was er wel.’
Een andere verklaring voor de populariteit van het Nederlands lag besloten in een belangrijk verschil met nu: de staat van het land en de aftandse steden.
Josten: ‘Veel Nederlandse steden zijn nu bruisende plekken. Ze liggen er mooi bij. Veertig jaar geleden was Amsterdam een teringzooi: dichtgespijkerde panden, werkloosheid, vandalisme, veel drugsoverlast. Dat bestond om je heen, je hoefde het niet te lenen uit het buitenland. Dan voelt de keuze voor je eigen taal ook logischer. Het Nederlands als koevoet.’
De muzikale invloeden waren dan weer Brits. Josten was groot fan van Joy Division, een inspiratiebron die je bij meer bands op de compilatie terughoort. Zoiets in het Nederlands, dat was het streven.
‘En natuurlijk: het een beetje leuk hebben in sombere tijden’, zegt Josten. ‘Met Nadagen hebben we in de Mazzo in Amsterdam gespeeld en een paar singles gemaakt, maar het allerleukst was het eindeloze jammen op de zolderverdieping van een kraakpand, in de ongehoorde zooi die de Czaar Peterstraat toen was.’
Die boodschap hoor je, als je goed luistert, in bijna alle liedjes op De toekomst laat me koud: laat ons loltrappen. De somberte was echt, ze werd diep gevoeld, maar wie van de toekomst niets verwacht, viert het heden des te uitbundiger.
Josten: ‘Het was een vrijere tijd. Anarchistisch, niet zo overgevoelig. Je kon de gekste dingen roepen. Wat ik schreef, was misschien niet erg goed, maar wel heel echt, al had ik tot voor kort niet gedacht dat er ooit belangstelling voor zou zijn. De compilatie van Niek Hilkmannn is een wonderlijke spiegel. Als ik mijn 21-jarige zelf voor me haal, mag ik hem wel: hij vond zichzelf geen rockster, geen genie. Een beetje kapsones had hij wel, maar nu, in 2023, zou hij mij waarschijnlijk een grotere kapsoneslijer vinden dan ik hem.’
De toekomst laat me koud. De nieuwe Nederlandse golf 1980-1985. Excelsior/V2 (vinyl, cd en digitaal). Online is het album drie nummers korter.
Live: 7/7 dB’s, Utrecht. 9/7 Occii, Amsterdam (aan het album gewijde avonden met De Engelen van het Vuur en speciale gasten).
Meer Nederwave
Van enkele bands op De toekomst laat me koud is muziek te streamen via diensten als Spotify. Het oeuvre van MAM en De Div staan er mooi verzorgd op, net als albums van Bert Barten uit 1985 én 2016 en later. Van Nadagen is er, naast Staccato, een contemplatief nieuw album ‘met de wijsheid van nu’: Selfies van de ziel (2023).
In een eerdere versie van dit stuk stond per abuis dat het optreden van 7/7 in Worm in Rotterdam was.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden