Het is slechts een van vijftien rechtszaken waarin Jair Messias Bolsonaro zich moet verantwoorden om zijn vele drieste daden als president en de kwestie betreft niet zijn meest extreme optreden. Toch raakt de zaak de kern van de jarenlange worsteling tussen een immer provocerende politicus en de democratische instituten die hij zo vaak aanviel. Toen Bolsonaro in juli 2022 ten overstaan van buitenlandse ambassadeurs de betrouwbaarheid van het Braziliaanse kiessysteem in twijfel trok, overtrad hij de democratische spelregels. Het electoraal hof veroordeelt hem tot acht jaar uitsluiting van het spel.
Vrijdagochtend even voor 10 uur lokale tijd bracht rechter Cármen Lúcia de vierde en beslissende stem uit: daarmee oordeelde een meerderheid van de zeven rechters van het hof dat Bolsonaro zich schuldig heeft gemaakt aan machtsmisbruik. De straf: hij mag tot 2030 niet deelnemen aan Braziliaanse verkiezingen op welk bestuurlijk niveau dan ook.
Over de auteur
Joost de Vries is correspondent Latijns-Amerika voor de Volkskrant. Hij woont in Mexico-Stad. De Vries werkte eerder op de economische en politieke redactie.
Centraal in de zaak stond de ambassadeursbijeenkomst die hij organiseerde in de presidentiële ambtswoning op 18 juli 2022, tweeënhalve maand voor de eerste verkiezingsronde. De Braziliaanse stemcomputers waren fraudegevoelig, hield hij de buitenlandse diplomaten voor. Hij gebruikte daarbij een reeds ontkracht politieonderzoek ter onderbouwing. Zijn betoog werd live uitgezonden op de staatstelevisie.
Bolsonaro had vaker twijfels gezaaid over de stemcomputers waarmee Brazilië sinds 1996 zijn politici kiest, maar zelden waren zijn misstappen zo duidelijk aan te wijzen: met de pet van president op, vanuit de presidentiële woning, verspreidde hij ondermijnende leugens om zijn kiezers warm te maken voor het idee van fraude. De gevolgen waren te zien op 8 januari, toen duizenden opgehitste Bolsonaro-aanhangers in Brasilia het parlement, het gebouw van het hooggerechtshof en het presidentieel paleis bestormden.
Precies een half jaar na Bolsonaro’s vertrek uit de macht, rekent Brazilië af met zijn meest omstreden politicus sinds de militaire dictatuur (1964-1985). Tot 2030 staat hij aan de zijlijn: de voormalig legerkapitein die dweepte met het militaire regime, de eeuwige excentrieke parlementariër (27 jaar) met zijn extreme uitspraken, de schreeuwerige nationalist die opgestuwd door een boos en teleurgesteld volk landelijke macht verwierf, de macho-president die corona bagatelliseerde, maatregelen dwarsboomde, vaccinatie-aankopen tegenhield, de anti-president, anti-lhbti, anti-Amazone, anti-rechtsstaat, de pro-president, pro-leven, pro-landbouw, pro-wapens, de volksmenner, de ruziezoeker, de complotspuier.
Maar ook een man die net als zijn tegenpool, de linkse comeback-president Luiz Inácio Lula da Silva, Brazilië belichaamt, zij het een boze, destructieve kant van een ogenschijnlijk opgewekte samenleving. In de beslissende tweede verkiezingsronde eind oktober was het verschil tussen beiden 2 miljoen stemmen op een totaal van bijna 120 miljoen. Bolsonaro gaat het oordeel aanvechten bij het hooggerechtshof (waartegen hij eveneens talloze malen aan schopte).
De vraag is of Bolsonaro na een politieke verbanning kan terugkeren in 2030, dan 75. Het lukte Lula (nu 77), die hard viel na zijn eerste twee termijnen (2003-2011) en in 2018 in een omstreden corruptieproces werd veroordeeld. Maar terwijl Lula’s populariteit torenhoog was aan het eind van zijn tweede termijn, schommelde die van Bolsonaro rond de 30 procent (dankzij of ondanks zijn halsstarrige aanpak van de pandemie).
Toch blijft hij op een andere manier prominent aanwezig in de Braziliaanse politiek. Zijn harde en expliciete conservatief-nationalistische geluid, zijn Bolsonarismo, zetelt in groten getale in het parlement en kent een overtuigde aanhang van miljoenen Brazilianen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden