Als er niks aan het beleid verandert, komen alleenstaanden en stellen zonder kinderen de komende jaren per maand 100 tot bijna 200 euro tekort. Gezinnen met meerdere kinderen hebben straks tot 500 euro per maand te weinig op hun rekening. De tekorten worden nu nog gedrukt door tijdelijke maatregelen zoals het prijsplafond voor energie, maar zodra die volgend jaar aflopen, valt er een gat.
Om te voorkomen dat mensen in die situatie belanden, moet volgens de commissie op korte termijn zowel de bijstand als het minimumloon omhoog, met respectievelijk 7,4 en 7 procent. Ook een verhoging van de huurtoeslag kan voor veel huishoudens een verschil maken. Om armoede bij gezinnen met (meerdere) kinderen aan te pakken, kan het beste de kinderbijslag of het kindgebonden budget omhoog.
Over de auteur
Hessel von Piekartz is politiek verslaggever voor de Volkskrant en schrijft over de volksgezondheid, pensioenen en sociale zekerheid. Hij werd in 2022 genomineerd voor de journalistieke prijs De Tegel.
De tekorten veroorzaken veel onzekerheid en stress, zegt Godfried Engbersen, hoogleraar sociologie aan de Erasmus Universiteit en voorzitter van de commissie. ‘Door de vloer van het bestaansminimum wat omhoog te tillen, geven we mensen meer gemoedsrust. De dagelijkse praktijk staat dan niet enkel meer in het teken van overleven. Bovendien is de kans dat iemand zich in steeds ergere schulden werkt dan kleiner.’
Dergelijke maatregelen zouden het kabinet naar schatting zo’n 6 miljard euro per jaar gaan kosten, zo concludeert de commissie op basis van berekeningen. Aan welke knoppen precies gedraaid kan worden en hoe hoog de bedragen uitvallen, is aan de politiek, benadrukt Engbersen. ‘Maar je ontkomt er niet aan om iets hieraan te doen.’
De verwachting is dat zowel de Tweede Kamer als minister Carola Schouten (armoedebeleid) serieus naar de adviezen zullen kijken. Al in 2021 steunde vrijwel de voltallige Tweede Kamer een motie van Kamerlid Pieter Omtzigt om een speciale commissie naar het bestaansminimum te laten kijken. Vorig jaar gaf de minister daar gevolg aan.
Voor het overgrote deel worden de tekorten veroorzaakt door het wegvallen van tijdelijke maatregelen, zoals het prijsplafond. Maar dat huishoudens volgens de nieuwe berekening een tekort zullen merken, komt ook doordat de commissie een nieuwe methode voorstelt om het sociaal minimum vast te stellen.
Zo keek de commissie, bestaande uit leden van organisaties als het Sociaal Cultureel Planbureau en het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (Nibud), opnieuw naar noodzakelijke uitgaven. Inmiddels zijn naast voedsel en huisvesting ook bijvoorbeeld internetabonnementen en smartphones onontbeerlijk. Mensen moeten volgens de commissie bovendien kunnen participeren in de samenleving, bijvoorbeeld door het lidmaatschap van een vereniging.
Daarnaast moeten huishoudens zelf tegenvallers kunnen opvangen, vindt Engbersen. ‘Dan gaat het om een heel strenge winter waardoor je een hogere energierekening hebt, of opeens hoge tandartskosten. Daarom vinden we dat bovenop de noodzakelijke kosten een flexbudget moet komen.’ De commissie neemt daarvoor als voorbeeld 3, 6 of 9 procent extra, waarvan 3 procent ‘eigenlijk te karig is’, aldus de voorzitter.
Zelfs als het kabinet de adviezen volgt, is dat volgens de commissie niet genoeg om minima op lange termijn bestaanszekerheid te bieden. ‘Daarvoor moet het sociaal stelsel voorspelbaarder en toegankelijker worden’, zegt Engbersen. ‘Op die manier voorkom je dat mensen bepaalde toeslagen niet krijgen waar ze wel recht op hebben.’ Bovendien zijn er grote verschillen tussen gemeentelijke regelingen waardoor iemand in de ene gemeente wel hulp krijgt terwijl iemand anders onder dezelfde omstandigheden maar in een andere gemeente die hulp niet krijgt.
Het was de bedoeling dat de commissie ook nu al met een advies zou komen over zo’n stelselwijziging, maar dat is nog niet gelukt. ‘Daarvoor hebben we simpelweg meer tijd nodig’, zegt Engbersen. In september komt er een tweede rapport over dat vraagstuk. Dat is te laat voor de rijksbegroting. Daarom komt de commissie nu alvast met dit advies.
Er is dan ook haast geboden, benadrukt Engbersen. ‘Afgelopen jaren zijn er heel veel rapporten verschenen met blauwdrukken voor de toekomst. Papier is geduldig, maar de urgentie is groot. Doe ook iets nu.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden