De inflatie is nu 5,7 procent, zo meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) op basis van voorlopige cijfers. Iets lager dan de 6,1 procent in mei. Dit zijn de consumentenprijzen vergeleken met die van een jaar geleden, alleen is er deze maand iets bijzonders aan de hand. De inflatie wordt vanaf nu op een andere manier berekend, voor het eerst tellen ook bestaande energiecontracten mee. Als de afgelopen maanden ook op die manier was gerekend zou de inflatie nog steeds richting de 10 procent lopen. Nu valt het mee, omdat juni 2023 volgens de nieuwe methode wordt vergeleken met juni 2022 volgens het oude regime. Het gaat te ver om van appels en peren te spreken, maar een vergelijking tussen Elstars en Goudreinetten kan dit wel worden genoemd.
Nog steeds hebben de energieprijzen, die 16,3 procent lager zijn dan een jaar geleden, een dempend effect op de inflatie. In het dagelijks leven is daar nog niet veel van te merken. In de supermarkt liggen de prijzen gemiddeld 12,6 procent hoger dan in juni 2022, en dat terwijl de prijzen toen al een tijd fors opliepen.
Voorheen keek het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) enkel naar de kostprijs van nieuwe energiecontracten. Na de start van de oorlog in Oekraïne gingen de energieprijzen over de kop, en dus ook die van nieuwe energiecontracten. Dat betekende dat het inflatiecijfer fors steeg, meer dan in de meeste Europese landen.
Dit gaf een vertekend beeld van de werkelijke geldontwaarding. Heel wat Nederlanders hadden immers nog altijd een vast gas- of stroomcontract, en hun leven was dus niet zo veel duurder geworden als het inflatiecijfer deed voorkomen. Mocht de nieuwe rekenmethode eerder zijn gebruikt, dan was de inflatie in september 2022, de piek in het oude systeem, niet 14,5 procent maar 7,8 procent geweest.
Het CBS kijkt met de nieuwe berekeningswijze naar zowel bestaande als nieuwe energiecontracten. Deze aanpassing was aanvankelijk gepland voor 2026, wanneer de rekenmeester de consumentenprijsindex zal onderwerpen aan een ‘groot onderhoud’, vertelt CBS-hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen. ‘De ontwikkelingen in de energieprijzen waren zodanig dat we daar niet op wilden wachten.’
Over de auteur
Daan Ballegeer is economieverslaggever, Serena Frijters is datajournalist.
De consumentenprijsindex (cpi) is sinds jaar en dag het meest geraadpleegde cijfer op de website van het CBS omdat veel contracten in Nederland gekoppeld zijn aan het inflatiecijfer. Dat getal wordt gebruikt voor het indexeren van allerlei premies, uitkeringen en allerhande tarieven, legt Van Mulligen uit. ‘Denk aan belastingschijven, verzekeringspremies, huurcontracten en abonnementen.’
Niet alleen de overheid is grootverbruiker van de cpi, maar ook commerciële partijen die in contracten met afnemers hebben vastgelegd welk deel van de cpi ze gebruiken voor de indexatie van hun prijzen. ‘Soms is dat de totale cpi, soms een onderdeel dat voor dat betreffende contract relevanter wordt geacht’, aldus Van Mulligen. ‘Het CBS heeft daar geen stem in, wij zijn alleen verantwoordelijk voor het maken van de cijfers, niet voor het gebruik ervan.’
De Kamer van Koophandel raadt ondernemers aan de prijsindices van het CBS te volgen als zij hun tarieven willen verhogen. ‘Door een prijsindex te gebruiken, bent u duidelijk naar uw klanten over hoe u uw prijzen aanpast’, schrijft de KvK. Zo kan de inflatie ook direct invloed hebben op de prijzen van uw sportschool en de bakker op de hoek.
Biedt de nieuwe methode om energieprijzen te berekenen inspiratie om die van andere goederen en diensten uit het indexmandje te herbekijken? ‘We zijn altijd bezig met de verbetering van de cpi’, zegt Van Mulligen. ‘Omdat we natuurlijk niet alles direct kunnen doen moeten we prioriteiten stellen. Die zijn voor de cpi gebaseerd op het belang van dat onderdeel in het mandje en de grootte van de prijsschommelingen. Bij energie waren die beide groot genoeg om daar voorrang aan te geven.’
Voor andere grote methodewijzigingen of de introductie van nieuwe goederen en diensten in het mandje is het wachten op het grote onderhoud (jaarlijks is er een ‘klein onderhoud’, zoals het aanpassen van de wegingen voor het mandje).
Dat grote onderhoud gebeurt niet jaarlijks omdat het veelvuldig aanpassen van de rekenmethode het moeilijk maakt om metingen verspreid over een langere periode te vergelijken. Statistici spreken in dat geval van een methodebreuk.
Door de herziening van de berekening van de energieprijzen wordt de nieuwe cpi tot en met mei 2024 vergeleken met de oude cpi. Het CBS herberekent namelijk niet de oude cijfers volgens de nieuwe methode, en mag dat ook niet doen van het Europese statistiekbureau Eurostat.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden