Zwemmen in het Lammetjeswiel, een recreatieplas bij Alblasserdam, moet ernstig worden afgeraden. Het onderzoeksprogramma Zembla kwam gisteren met alarmerende cijfers betreffende de concentraties pfoa – een variant van poly- en perfluoralkylstoffen, ook bekend als pfas – in het water. Die liggen 250 keer boven de norm. De stoffen zijn afkomstig van de teflonfabriek Chemours in Dordrecht.
Het was al jaren bekend dat Chemours de omgeving van Dordrecht vervuilde, maar de mate van vergiftiging die Zembla naar buiten bracht, overtrof alles. Het programma besteedt al een tijdje aandacht aan ‘het pfas-schandaal’, en in elke nieuwe uitzending blijkt dat het allemaal nog erger is dan we al dachten. In een gebied op een kilometer van de fabriek werden waarden gemeten die 13 duizend keer boven de norm liggen. Op die plek is de gemeente juist bezig met de bouw van een nieuwbouwwijk – maar milieuchemicus Chiel Jonker raadde in Zembla af daar te gaan wonen.
Over de auteur
Bert Wagendorp is journalist en schrijver. Hij schrijft wekelijks een column voor de Volkskrant, die niet noodzakelijkerwijs de mening van de redactie reflecteert.
Pfas is een in duizenden varianten gefabriceerd synthetische verbinding, die het bekendst is van de anti-aanbaklaag in de koekenpan, maar die ook wordt gebruikt in kleding, cosmetica, verpakkingen, computerchips en blusschuim. Te veel pfas kan bij de mens leiden tot nieraandoeningen, kanker, hartproblemen en beschadiging van het immuunsysteem. En als je in een ring van 15 kilometer rond de Chemoursfabriek woont, krijg je er al snel te veel van binnen: dat is zo’n beetje de hele Alblasserwaard. Via het oppervlaktewater komt pfas terecht in planten en dieren en via die weg ook in de mens. Volgens de The New York Times heeft niet alleen een inwoner van Sliedrecht pfas in zijn lijf, maar iedere wereldburger.
De consequenties van de vervuiling door pfas, een niet-afbreekbare stof die daarom ook wel bekend staat als een forever chemical, moeten nog in hun volle omvang duidelijk worden. Wat dat betreft lijkt het op de kwesties rond tabak, asbest, microplastics en stikstof. De enigen die de gevaren ervan kenden waren, zo bleek uit een eerdere Zembla-uitzending, de pfas-producenten zelf. Maar die keken wel uit om de gezondheidsrisico’s aan de grote klok te hangen, dat zou maar tot schadeclaims leiden.
Tot drie jaar geleden dachten ze bij het RIVM dat het wel meeviel met de gevolgen voor de gezondheid. Maar toen de normen na nieuw wetenschappelijk onderzoek werden aangepast, bleek de Westerschelde zo vergeven van het spul – dat overigens afkomstig was uit een Belgische fabriek van chemiereus 3M – dat de consumptie van Zeeuwse mosselen moest worden afgeraden.
Het is een bekend patroon. Jarenlang krijgen economische belangen de voorkeur boven de volksgezondheid – zie Tata, zie Schiphol, zie Groningen, zie Shell – tot de overheid eindelijk wakker schrikt en haar verantwoordelijkheid neemt. In de VS schikte 3M vorige week voor 10,4 miljard euro met diverse overheden, vanwege de door pfas veroorzaakte vervuiling.
Chemours noemde het Zembla-onderzoek in een reactie ‘schandaaljournalistiek’. Pfas is een schitterend product, zegt het bedrijf, dat we nodig hebben in de moderne samenleving en voor de overgang naar een groene energievoorziening. Die verdedigingslijn hanteren de pfas-producenten in alle mondiale rechtszaken – dat zijn er honderden. In plaats van verontwaardigd te zijn, moeten we de Chemoursen van deze wereld juist dankbaar zijn voor hun bijdrage aan de oplossing van het klimaatprobleem.
De anti-aanbaklaag wordt niet alleen toegepast in de keuken, maar ook in de rechtszaal.
Source: Volkskrant