Wie de indruk heeft dat het allemaal niet wil lukken met de energietransitie, moet een dagje meelopen met Kees Vendrik, zegt Kees Vendrik. Sinds hij een half jaar geleden door het kabinet werd aangesteld als voorzitter van het Nationaal Klimaatplatform, bezocht hij al honderdvijftig burgers, bedrijven en maatschappelijke organisaties die bezig zijn hun CO₂-uitstoot te verminderen.
Daarbij loopt de oud-GroenLinks-politicus constant tegen ‘hartstikke goed nieuws’ aan. Onlangs nog, bij hockeyclub Kampong, die dankzij zonnepanelen, energiezuinige verlichting en isolatie al bijna geen gas meer gebruikt. ‘Binnenkort komen de warmtepompen en dan zijn ze helemaal van het gas af. Super inspirerend, dat gun je alle tienduizend sportaccommodaties in Nederland.’
Tegelijkertijd hoort hij in veel gesprekken ook hoe ongekend lastig het vaak is om een bedrijf, buurt of vereniging te verduurzamen. Zeker als je als collectief iets wil organiseren. Over die ‘signalen’ rapporteert hij vandaag in een brief aan energieminister Rob Jetten. Er is meer daadkracht en draagvlak nodig, schrijft hij.
‘Nou, wanhopig wil ik niet zeggen. Maar je krijgt soms wel verhalen te horen van alle regels waar mensen tegenaan lopen. Als ondernemers op een bedrijventerrein onderling energie willen delen, bijvoorbeeld. Dan stoten ze aan alle kanten hun kop. De ene keer zit de Aanbestedingswet in de weg, dan de bestaande regels voor de elektriciteitsmarkt, en dan zitten we ook nog met zijn allen te wachten op de nieuwe Warmtewet.
‘Maar op zulke momenten zeg ik ook tegen mezelf: wat had je dan gedacht, beste vriend? We opereren in een staatsbestel dat in 1848 is ontworpen, een door en door fossiele economie en een energiesysteem dat vooral vanuit particulier ondernemerschap en marktwerking is gemaakt. Nu wordt er een heel grote transitie in dat systeem geschoven; natuurlijk stoot je dan je kop. De enige weg vooruit is met veel liefde en precisie kijken waar het dan misgaat, en wat we eraan kunnen doen.’
Over de auteur
Tjerk Gualthérie van Weezel schrijft voor de Volkskrant over energie en de impact van de energietransitie op het dagelijks leven.
‘Ja. Dat is niemands schuld, maar toen in 2019 het Klimaatakkoord werd gemaakt, was de vraag van het kabinet: waar kunnen we voor 2030 zoveel mogelijk tonnen CO₂ besparen tegen de laagst mogelijke maatschappelijke kosten? Dan concentreer je je al snel op grote uitstoters als de industrie en kolencentrales. Maar als we uiteindelijk naar nul willen, is het natuurlijk een opgave voor de hele samenleving en moet je je afvragen hoe iedereen eraan kan meedoen.’
‘De consequentie van die ‘tonnenjacht’ is dat er vooral geld en aandacht gaat naar de industrie, naar elektrische auto’s en naar een gunstige salderingsregeling voor zonnepanelen, waar alleen mensen met een koophuis gebruik van kunnen maken. Maar niet naar kleinere bedrijven en huurders met lagere inkomens. Voor het draagvlak voor de energietransitie is dat niet goed. Het kabinet ziet inmiddels zelf ook dat het eerlijker moet. In het aanvullend klimaatpakket van dit voorjaar zitten plannen om sociale huurwoningen te isoleren en van zonnepanelen te voorzien.’
‘Uit al onze gesprekken en uit een enquête die wij hebben laten doen, blijkt dat een meerderheid van de mensen en bedrijven in Nederland het belangrijk vindt dat er streng klimaatbeleid is. Maar ze willen wel weten wat er precies van hen wordt verwacht, en hoe ze dat kunnen bereiken.’
‘Dat is een evident voorbeeld. Rond de onderhandelingen over het landbouwakkoord hebben wij een sessie georganiseerd met meer dan honderd boeren om zeven duurzame verdienmodellen uit te werken. Die hebben we naar de minister gestuurd. Dat zijn modellen die al worden toegepast door boeren die ondersteuning verdienen. Maar het gaat in het publieke debat nog steeds weinig over hen.
‘Ik vond de reactie van de voorzitter van de jonge boeren op het klappen van het landbouwakkoord heel goed. Zij willen gewoon weten wat ze moeten doen om te verduurzamen en daar hebben ze heldere regels voor nodig. Het risico is dat boeren die aan het verduurzamen zijn, nu ontmoedigd worden en vertrekken. Dan raak je dus de koplopers kwijt.’
‘Ja. Er lag dit voorjaar een plan op tafel om te verplichten dat alle zakelijke leaseauto’s vanaf 2025 elektrisch zijn. Maar dat haalde niet het klimaatpakket. Ik vond het heel wonderlijk om te horen dat de belangrijkste reden is dat er dan te weinig belasting zou binnenkomen, want die wordt vaak geheven op fossiele bronnen. Dat moeten we toch echt een keer gaan oplossen. Je ziet nu ook dat de verkoop van elektrische auto’s afzwakt. Ik heb Jetten dus aangeboden om uit te zoeken hoe je belastingen zou kunnen aanpassen om die verplichting voor 2025 wel te regelen. Want dat helpt echt.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden