De Tweede Kamer debatteerde donderdag met de ministers Piet Adema en Christianne van der Wal over – ja, over wat eigenlijk? Niemand die het weet, zo te horen ook Adema (Landbouw) en Van der Wal (Natuur en Stikstof) niet. Om te beginnen is daar het concept-Landbouwakkoord dat Adema vorige week vrijdag naar de Kamer stuurde. Adema spreekt tijdens het debat hardnekkig van ‘Het Akkoord’, totdat diverse Kamerleden hem erop wijzen dat deze term niet van toepassing is. De onderhandelingen met de boeren zijn immers mislukt. Na de terechtwijzing stapt de bewindsman over op ‘Het Niet-Akkoord’.
Tot zover duidelijk. Maar BBB-Kamerlid Caroline van der Plas wappert al vroeg tijdens het debat met een ‘Acht Punten Plan’ dat landbouworganisatie LTO op 14 juni bij het kabinet indiende. Het betreft een lijst geschilpunten die volgens LTO een akkoord in de weg stonden. De boeren eisten dat het kabinet op die punten zou bewegen. Adema kreeg van LTO ‘huiswerk’ mee, zegt hij.
Een week later, op de dag dat LTO de onderhandelingen opblies, hadden Adema en de rest van het kabinet netjes hun huiswerk gedaan. Op alle acht punten wilde het kabinet de boeren tegemoet komen. Die nieuwe concessies had Adema ook op papier gezet. Maar LTO wilde niet meer over deze nieuwe versie praten. De belangenclub had ’s ochtends al besloten de onderhandelingen te staken.
Die extra concessies staan niet in de concepttekst, maar zijn mogelijk wel relevant. Het gaat om substantiële beleidsversoepelingen, zoals het schrappen van de verplichte koeien-per-hectare-norm. Adema maakt tijdens het debat niet duidelijk of de concessies die het kabinet op 21 juni deed, in een ultieme poging LTO tot een akkoord te bewegen, nu van tafel zijn. Sowieso is onduidelijk welke delen uit de concepttekst die met de Kamer is gedeeld (de voorlaatste onderhandelingsversie) wordt omgezet in kabinetsbeleid nu LTO zijn handtekening niet zet.
Het CDA draagt bij aan de verwarring over de status van het Niet-Akkoord, en over welke versie het dan gaat. De vaste landbouwwoordvoerder van de partij, Kamerlid Derk Boswijk, zei dinsdag namelijk dat hij er begrip voor heeft dat het kabinet een aantal concessies terugdraait. Bij Op1 zei Boswijk: ‘Je wilt natuurlijk niet iemand gaan belonen die wegloopt, want dan sluit je nooit meer akkoorden’.
Boswijk is wegens een begrafenis echter afwezig bij het debat en wordt vervangen door Eline Vedder. Zij zegt dat het CDA wil voortborduren op de afspraken die op tafel lagen, maar waaraan LTO zich dus niet heeft gecommitteerd. ‘Wat ons betreft is al het werk niet voor niks geweest en gaan we ermee door.’ Uit de woorden van de Kamerleden van VVD, ChristenUnie en D66 blijkt dat dit ook de insteek van de andere coalitiepartijen is. Het lijkt dus zeker dat het kabinetsplan dat Adema eind september aan de Tweede Kamer wil presenteren, voor het overgrote deel een uitwerking zal zijn van het Landbouwakkoord-dat-geen-akkoord-is.
GroenLinks, PvdA, SP en Partij voor de Dieren (PvdD) voelen zich in het ootje genomen. Deze oppositiepartijen hebben er steeds op gehamerd dat het kabinet parallel aan de onderhandelingen over het Landbouwakkoord een Plan B zou maken voor het geval de gesprekken zouden mislukken. De linkse oppositie wilde dat het kabinet dit alvast zou voorbereiden om tijdverlies te voorkomen. Adema heeft de Kamer meermaals toegezegd dat hij dit zou doen, maar nu er geen Landbouwakkoord komt, lijkt dat Plan B helemaal niet te bestaan.
Tenminste, die conclusie trekt GroenLinks-fractievoorzitter Jesse Klaver nadat Adema drie keer ontwijkend reageert op zijn verzoek Plan B onmiddellijk met de Tweede Kamer te delen. Met ingehouden – of gespeelde – woede zegt Klaver: ‘Ik geloof er niks van dat de minister al die tijd heeft gewerkt aan een eigen plan. Ik denk dat hij zich volledig heeft uitgeleverd aan het Landbouwakkoord.’ De linkse oppositiepartijen zijn extra gefrusteerd, omdat zij een jaar geleden al vreesden dat al het overleg met boeren tot grote vertraging van de stikstofaanpak zou leiden.
Adema doet weinig om Klavers conclusie te ontkrachten. Integendeel, hij wekt tijdens het hele debat de indruk dat hij sinds zijn aantreden vooral de boodschappenjongen van LTO is geweest. Tekenend is bijvoorbeeld de onthulling dat Adema op 14 juni LTO óók huiswerk had meegegeven. Hij wilde dat de boeren zélf met een alternatief zouden komen voor de door hen gehate koeien-per-hectare-norm. Terwijl Adema op 21 juni zijn huiswerk af had (de concessies die LTO eiste in het Acht Punten Plan), leverde LTO niet het gevraagde alternatief.
Normaal gesproken komt een akkoord tot stand na een proces van geven en nemen door beide partijen. Dit Niet-Akkoord is het resultaat van een jaar waarin de boeren namen en het kabinet gaf. LTO heeft geen concessies gedaan, want is niet akkoord gegaan met maatregelen waar boeren op tegen zijn. Als gevolg van de onderhandelingen met de boeren is het oorspronkelijke kabinetsbeleid sterk verwaterd.
Adema rechtvaardigt dit tegenover de Kamer met het argument dat het doordrukken van beleid waar de boeren niet achter staan ‘polariserend’ is. Hij siddert en beeft voor de oprukkende tractoren. ‘Ik wil graag in verbinding blijven met de sector. We hebben er echt belang bij te voorkomen dat Den Haag straks weer vol trekkers staat.’
Adema zegt vervolgens dat hij bij het maken van het kabinetsplan gewoon met de boeren zal blijven overleggen, hoewel hij geen akkoord meer nastreeft. De boerenlobby blijft dus – maar nu achter de schermen – het kabinetsbeleid beïnvloeden, maar Adema merkt op dat dit niets nieuws is en al jaren staande praktijk. PVV-Kamerlid Alexander Kops wil weten in hoeverre ‘overleggen’ verschilt van ‘onderhandelen’: ‘Wat doet u als de boeren tijdens dat ‘overleg’ zeggen dat ze het ergens niet mee eens zijn?’ Adema stelt dat het kabinet dan zijn eigen beslissing neemt, maar benadrukt nogmaals hoezeer hij hecht aan draagvlak onder de boeren.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden