‘Ik heb nog geen idee wat het moet gaan worden’, zegt Brian Eno (75) in zijn Londense werkruimte annex atelier. Enkele journalisten zijn in Notting Hill uitgenodigd vanwege zijn toch opmerkelijke besluit om als uitvoerend muzikant op tournee te gaan. Aan tafel zit naast de Volkskrant een journalist van het Britse tijdschrift Uncut, via Zoom is er verbinding met een journalist in Milaan. De gastheer schenkt muntthee in, installeert een gloednieuwe microfoon (‘elk interview grijp ik aan om iets nieuws uit te proberen, of dat nu een gedachtengang is of een gadget’) zodat Milaan en Londen elkaar goed kunnen verstaan.
Maar we krijgen niet zomaar antwoord op de vraag waarom Brian Eno, die niet meer op tournee is geweest sinds de vroege jaren zeventig, toen hij in Roxy Music speelde, op zijn 75ste toch weer het podium betreedt. En wat hij precies gaat doen, tja, dat weet hij eigenlijk nog niet. ‘Eerst maar even het idee wegnemen dat ik als oude rocker wild met mijn haren ga zwaaien en liedjes door de microfoon ga brullen. Het ontbreekt me niet alleen aan het juiste kapsel, ik zie de reeks optredens niet als Brian Eno On Tour.’
Over de auteur
Gijsbert Kamer is sinds 1992 muziekjournalist. Hij schrijft voor de Volkskrant recensies, interviews en beschouwingen over pop en jazz.
Geen man op leeftijd die poppodia afstruint om oude succesnummers te spelen dus. ‘Dat heeft nooit mijn interesse gehad. Ik ga ook eigenlijk zelden naar concerten. Maar iets nieuws is het ook weer niet voor me. Ik heb twee jaar geleden in Athene bij de Akropolis een concert gegeven. Dat heeft me twee dingen geleerd: live zingen vind ik leuker dan ik dacht. En het kost me zo veel tijd om een concert voor te bereiden dat het zonde is het eenmalig te doen.’
Toen er vanuit de Muziek Biënnale van Venetië het verzoek kwam om een soloconcert te geven, zei hij eerst heel streng ‘nee’. ‘Maar ik zou het wel leuk vinden als iemand mijn werk ging spelen. Dat heb ik in Nederland in 1999 in Paradiso ook laten doen door het Metropole Orkest. Na wat overleg kwam ik op het idee om een orkestraal werk te laten spelen dat ik zeven jaar geleden opnam voor een album, The Ship. Toen dacht ik: ik kan net zo goed zelf mee gaan doen.’
Hij werd er met de minuut enthousiaster over, zeker toen het mogelijk bleek de muziek te laten uitvoeren door het Baltic Sea Philharmonic onder leiding van de door hem bewonderde dirigent Kristjan Järvi. ‘Ik houd van orkesten die meer met hun gevoel spelen dan met hun verstand en dit is precies zo’n ensemble dat zonder bladmuziek uit de voeten kan. Het gaat in mijn werk niet zozeer om noten, maar om klanken. De sound is de essentie.’
Waarom hij dit niet eerder heeft bedacht? ‘Ik heb nooit muziek gemaakt met de bedoeling die live te brengen. Mijn ambientproducties lenen zich daar ook niet voor. Maar zingen vind ik eigenlijk wel heel leuk. Ik hou van het mezelf overgeven aan het moment. Het gevoel van bevrijding dat je krijgt als je iets hebt gezongen, dat is uniek. Ik zal de muziek door het orkest laten spelen en zelf regelmatig het podium opkomen om iets te zingen. Denk ik, want ik weet het eigenlijk nog niet precies.’
Dezelfde avond nog onderstreept Eno zijn liefde voor het zingen, tijdens de opening van een tentoonstelling van lichtinstallaties die hij maakte met de Amerikaanse kunstenaar Dan Flavin (1933-1996). Het is warm, Eno is buiten gaan staan en formeert spontaan een koortje met wat genodigden. Ze zingen Sam Cookes gospel Bring It On Home to Me.
Die spontaniteit en die overgave aan het moment maken livemuziek voor hem interessant. ‘Ik zal voor Ships, zoals de voorstelling heet, ook nieuw werk schrijven dat me hopelijk eenzelfde gevoel van bevrijding geeft als Lou Reeds I’m Set Free. Ik zing het op het album The Ship, ook omdat ik al sinds ik het in 1969 voor het eerst hoorde door het nummer gefascineerd ben. Waarvan is Lou bevrijd? Ik weet het nog altijd niet. Maar altijd als ik het zing, voel ik een soort transcendentie, ik word er even een ander mens van.’
Eno vindt optreden nu behalve ‘doodeng’ ook gepast omdat de concertzaal zo ongeveer de enige plek is waar mensen niet kunnen multitasken. ‘Als de mensen tenminste zo beleefd zijn hun telefoon uit te laten. Wat ik hoop. Steeds meer beschouwen we de wereld om ons heen door de smartphone. Het filmen, fotograferen en appen van en over je omgeving is belangrijker geworden dan die omgeving zelf. Zittend in een zaal met niks anders om je aan te laven dan spelende muzikanten, is even een moment ontsnapping.’
De woorden van Eno resoneren zo diep dat uw verslaggever dezelfde avond voor de Paul Stolper Gallery geen foto durft te maken als Brian Eno voormalig R.E.M-zanger Michael Stipe omarmt. Het geluid van tientallen klikkende smartphones doet vermoeden dat Eno’s wens nog niet is ingeburgerd.
Op 28 oktober zal Brian Eno het concertprogramma Ships uitvoeren in het Utrechtse TivoliVredenburg. Behalve in Utrecht is de voorstelling te zien in Londen, Parijs, Berlijn en Venetië. Brian Eno kreeg de opdracht een programma samen te stellen voor de Biënnale van Venetië, maar zegt dat de angst hem om het hart slaat nu de datum dichterbij komt. ‘Podiumangst is een gevoel dat ik als een van de weinige muzikanten nooit hoefde te hebben.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden