N.B. Het kan zijn dat elementen ontbreken aan deze printversie.
Urmie Plein, actrice Voor haar rol als tot slaaf gemaakte in ‘Ik zeg toch sorry’ werd actrice Urmie Plein genomineerd voor de Colombina, de prijs voor de beste vrouwelijke bijdragende rol. De voorstelling is komend weekeinde te zien op het Keti Koti Festival.
Onlangs werd actrice Urmie Plein genomineerd voor de Colombina, de Nederlandse prijs voor de beste vrouwelijke bijdragende rol in het afgelopen theaterseizoen. In de voorstelling Ik zeg toch sorry speelt ze onder andere een voormalig tot slaaf gemaakte vrouw, die over de verschrikkingen van de slavernij vertelt. De Colombina, onderdeel van de VSCD-Toneelprijzen, wordt uitgereikt op het Nederlandse Gala van het Nederlands Theater op zondag 17 september. De voorstelling Ik zeg toch sorry zal komend weekeinde ook te zien zijn op het Keti Koti Festival in De Schuur in Haarlem.
Een paar dagen voor het interview stuurt Urmie Plein alvast een appje: wat wil ik straks graag drinken? En bij het gesprek in haar tuinhuisje op een volkstuinencomplex in Rotterdam schuift ze bovendien nootjes, fruit en kersen op tafel.
Ik denk dat ik nog nooit zo gastvrij ben ontvangen bij een interview.
„Is lekker toch? Ik vind dat goed eten hoort bij een goed gesprek.”
Urmie Plein (1966) werd in Paramaribo geboren, maar verhuisde in 1974 naar Nederland met haar moeder en zeven van haar broers en zussen, in navolging van haar vader. „Ik was zeven, en mijn moeder zei dat we een ijsje gingen halen. Toen we in het vliegtuig stapten, zei ze: ‘Ja het is een heel speciaal ijsje.’ Maar toen we in Nederland aankwamen en ik mijn vader zag, was dat een veel mooiere verrassing – hoewel ik het ijsje toen wel nog heb gekregen.”
Na de middelbare school, op haar zestiende, schrijft Plein zich in voor de opleiding verloskunde, maar tijdens de toelatingstoets beseft ze dat dat meer de droom van haar moeder dan die van haarzelf is, en loopt ze vroegtijdig weg. Via een vriendin komt Plein op de Rotterdamse mode-opleiding MDGO-MK terecht. Daar krijgt ze dramalessen, en ontwikkelt ze liefde voor het theater – waarna ze overstapt naar de Hogeschool voor de Kunsten in Utrecht, waar ze de net opgerichte acteursopleiding doorloopt. „Mijn moeder vond dat maar niets, ze zei: ‘Ik zie bijna geen zwarte vrouwen in film of op tv, je gaat het heel moeilijk krijgen.’”
Kreeg ze gelijk?
„Ik heb gelukkig mooie rollen mogen spelen in mijn loopbaan, zowel in het theater als in tv en film. Maar het is zeker waar dat gelaagde rollen voor zwarte vrouwen, zeker in de Nederlandse film- en tv-wereld, niet voor het oprapen liggen. Aan de buitenkant lijkt dat beter te zijn geworden: waar zwarte actrices vroeger rollen als schoonmakers en sekswerkers aangeboden kregen, zijn dat nu advocaten en dokters. Maar ze zijn nét zo eendimensionaal geschreven.
Ik denk dan altijd terug aan toen ik zelf nog een kind was, en op de bank met mijn vader of moeder een film zat te kijken. Als er dan een zwarte acteur langskwam, ging de film voor mij over dat personage, ongeacht of ze de hoofdrol hadden of niet – omdat ik me met hem of haar kon vereenzelvigen. Als er nu een zevenjarig zwart meisje zit te kijken, en ik speel een rol die niets om het lijf heeft, geef ik haar het gevoel dat ze in haar leven nooit ‘de hoofdrol’ zal spelen. Daar wil ik niet aan meewerken.”
In ‘Ik zeg toch sorry’ speel je een voormalig tot slaaf gemaakte vrouw die vertelt over de verschrikkingen die ze heeft doorstaan. Hoe ben je bij het project betrokken geraakt?
„Ik werd gebeld door regisseur Victorine Plante, op voorspraak van co-regisseur Raymi Sambo, met wie ik al vaker heb samengewerkt. Toen ze zei dat ze een project over slavernij wilde maken dacht ik ‘ahhhhh’ (ze legt haar hoofd in haar handen), want het is nogal een gevoelig thema. Dus vroeg ik haar om de tekst. Toen ik die las, moest ik eerst heel hard huilen, en daarna dacht ik: oh wow, hoe ga ik dit spelen? Ik moest er namelijk voor zorgen dat de emotie niet bij mij opspeelde, maar wel bij het publiek. Ik besefte dat zij met een bepaalde afstandelijkheid zou vertellen over wat haar is aangedaan, omdat ze zo veel had meegemaakt dat ze erdoor gehard is. Ik heb de tekst toen getest bij mijn zus en haar (witte) partner, en zij zaten allebei met tranen in hun ogen, ikzelf niet. Toen wist ik dat ik het kon.”
Het stuk heeft een grote impact gehad en leverde een belangrijke bijdrage aan de gesprekken over het slavernijverleden die het afgelopen jaar zijn gevoerd. Hoe was het om dat mee te maken?
„Je hoopt natuurlijk dat een stuk over dit thema tot gesprekken zal leiden, maar het overtrof wel mijn verwachtingen. Eén voorval na een van de voorstellingen op Oerol is me vooral bijgebleven. Toen ik al aan het opruimen was, zaten er nog een witte en een zwarte vrouw op de tribune, in gedachten verzonken. De witte vrouw vroeg aan de ander: ‘Mag ik iets vragen? Wat voelt u nu vooral na het zien van dit stuk?’ De zwarte vrouw zei: ‘Pijn. En u?’ Waarop de witte vrouw, na enig nadenken, zei: ‘Vooral schaamte.’ Toen zijn ze in gesprek geraakt over waar die pijn en schaamte dan vandaan komen. Ik moet weer huilen als ik eraan terugdenk, omdat dat natuurlijk precies is wat je wilt, dat mensen na het zien van de voorstelling dichter bij elkaar komen, en de emotie van de ander leren te begrijpen.”
Dit weekend begint het klassieke muziek festival ‘Festival Zeeland Klassiek’. Onderdeel van het programma is een gastoptreden op de Keti Koti herdenking in Middelburg. Op het Abdijplein speelt violiste Lisa Jacobs met festivalmusici en studenten muziek van de Surinaamse componist Johan Victor Dahlberg. Gratis toegankelijk.
1 juli, 13:30. Info: ssmz.org
Het Amsterdam Museum is tijdens Keti Koti-weekend gratis toegankelijk. Er worden gratis Heri Heri-maaltijden uitgedeeld, er worden rondleidingen gegeven, er is een concert in de tuin en er is de mogelijkheid tot knutselen. Speciaal gelieerd aan de dag is ook de tentoonstelling De Maasdamme Collectie, waarin inzicht wordt gegeven in het slavernijverleden. De Maasdamme Collectie bestaat uit ruim 200 handgemaakte stoffen poppen die de koloniale geschiedenis en het dagelijkse leven in Suriname, Curaçao en Aruba verbeelden. Daarnaast zijn er 17 driedimensionale historische scènes met ruim 130 van deze poppen. In NRC was Paul Steenhuis enthousiast over deze Maasdamme expositie.
Ook het Frans Hals Museum biedt op 1 juli gratis toegang, en ook daar staat het museum in het teken van muziek, workshops en eten. Er worden extra tekstbordjes toegevoegd en zijn er rondleidingen die ingaan op verhalen over de stad vanuit de „blik van slavernij en de ongelijke machtsverhoudingen van het Nederlands koloniale systeem”, zoals het persbericht vermeldt. „Het Frans Hals Museum heeft veel werken uit de periode vanaf 1600, toen de grondslagen van het Nederlandse koloniale rijk werden gelegd. Hoe is de geschiedenis van handel, die gepaard ging met geweld en slavernij, zichtbaar in het museum? Wat stellen kunstenaars van nu daar tegenover?” Een van de kunstenaars van nu is de Zuid-Afrikaanse Buhlebezwe Siwani. In NRC hadden we eerder dit interview met haar.
Het tweedaagse ‘Jazz & Vrijheid festival’ herdenkt en viert in samenwerking met NiNsee (Nationaal Instituut Nederlands Slavernijverleden en Erfenis) in theater DeLaMar. Muziekculturen van Curaçao en Suriname staan centraal met een all-star line-up van artiesten die op innovatieve wijze traditie en tegenwoordige tijd verbinden.
Vrijdag 30 juni: Stobá di Kòrsou. De muzikale roots van Curaçao met seu, dansbare tumba en tambú: de blues en protestmuziek van tot slaaf gemaakten die nog steeds voortleeft. Pianist Randal Corsen en het Jazz Orchestra of the Concertgebouw treden op met o.a. Shirma Rouse, Kris Berry, Tamara Nivillac en Stanley Clementina.
Info: delamar.nl
Zaterdag 1 juli: Keti Koti. Tijdens een galaconcert zijn naast muzikale terugblikken op het koloniale verleden ook optredens met soul, jazz, kaseko en kawina door het Jazz Orchestra of the Concertgebouw met fluitist Ronald Snijders, zangeres Pink Oculus, Humphrey Campbell, Jeannine La Rose, Ed Rust, en presentatie door Jörgen Raymann.
Info: delamar.nl
Met Group of Friends presenteert drummer Yoràn Vroom eigen werk, onder meer van zijn debuutalbum Across a Spectrum. De muziek staat vooral in teken van de rijkdom van de Caraïbische cultuur, waar de musici hun eigen kijk op geven met collectieve improvisatie als gemene deler. Het concert is verbonden aan Keti Koti.
1/7, Bimhuis, Amsterdam. Info: bimhuis.nl
Keti Koti Muziekfestival, 1/7 Beestenmarkt, Leiden. Er treden bands op met Surinaamse, Antilliaanse en Ghanese muziek. Hoogtepunt is het groot Songs of Freedom projectkoor met negrospirituals en black gospelmuziek samen met jazz zangeres Denise Jannah en de Ronald Snijders Band.
Source: NRC