Het verbale steekspel over de zes maanden durende, vergeefse praatsessies over verduurzaming van de landbouw, zal om kwart over tien in het parlementsgebouw beginnen. Het Landbouwakkoord, dat een belangrijke bijdrage had moeten leveren aan de oplossing voor de stikstofcrisis, is een fata morgana gebleken. De Tweede Kamer zal van Adema willen weten hoe het nu verder moet.
De Kamerleden kunnen het antwoord grosso modo terugvinden in de concepttekst van het Landbouwakkoord, die Adema vorige week vrijdag publiceerde. Het kabinet zal het voorlopige onderhandelingsresultaat zeer waarschijnlijk niet in de prullenbak kieperen, ook al voelen de boeren zich nergens aan gebonden. De kans is groot dat die concepttekst toch de blauwdruk wordt voor het verdere beleid – akkoord of geen akkoord.
De tekst van het bijna-akkoord biedt vooral de linkse oppositiepartijen veel inspiratie voor splijtende vragen aan het kabinet, met name omdat hij vergezeld gaat van een zeer kritisch oordeel van drie kennisinstituten. De BBB en andere rechtse oppositiepartijen zullen juist de kritiek van boerenbelangenorganisaties LTO en Agractie als leidraad nemen voor hun vragen aan de minister.
Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), de Wageningen Universiteit (WUR) en het kennisinstituut voor de biologische landbouw Louis Bolk schreven op verzoek van Adema een ‘reflectie’ op een eerdere versie van het conceptakkoord. Hoewel zij dus niet de meest recente versie hebben beoordeeld, wijkt die op de cruciale punten niet wezenlijk af van het geapprecieerde document.
Alle drie stellen vast dat de plannen uit het conceptakkoord veel te vaag zijn om te garanderen dat de stikstof- en natuurdoelen gehaald worden. Het PBL is het meest expliciet: ‘De voor stikstof en klimaat gestelde doelen voor 2030 zullen niet gehaald worden’. Omdat het kabinet de landbouwsector tegemoet wil komen (er werd tenslotte met boeren onderhandeld), kiest het zoveel mogelijk voor vrijwillige, ‘zachte’ maatregelen die zo min mogelijk pijn doen. Maar zulke maatregelen zijn minder effectief dan het opleggen van heldere geboden en verboden, en het afdwingen van veestapelkrimp.
Het PBL bekritiseert bijvoorbeeld dat het kabinet boeren al vanaf volgend jaar enige vrijheid wil bieden om hun stikstofuitstoot te verlagen op een manier die zij zelf kiezen. Vanaf 2030 wil de landelijke overheid zelfs helemaal geen normen en werkwijzen meer voorschrijven. In plaats daarvan moeten boeren louter administratief verantwoorden hoe zij hun individuele stikstofdoelstelling halen. Volgens het PBL is dat systeem fraudegevoelig en staat of valt het met controle en handhaving – die in de tekst nog niet geregeld zijn.
Deze keuze is bovendien duur. Veestallen moeten volgehangen worden met – grotendeels nog te ontwikkelen – meet- en controleapparatuur. Dit om te waarborgen dat de administratieve (‘papieren’) stikstofemissies de werkelijkheid weergeven. En niet, zoals tot nu toe, een fictieve stikstofdaling registreren die in de praktijk niet plaatsvindt. Al die meetapparatuur kost honderden miljoenen euro’s, raamt het PBL.
De concepttekst maakt daarnaast niet duidelijk welke sancties boeren die hun stikstofdoel niet halen, kunnen verwachten. Dat moet allemaal nog uitgewerkt worden. Met het conceptakkoord beweegt het kabinet opnieuw in de richting van het beleid dat de Raad van State in 2019 in strijd met de Europese natuurwetgeving verklaarde. Ook dat had als kenmerk: we geven de economie (in dit geval: de boeren) nu alvast de ruimte; de natuur helpen we later wel. In dit conceptakkoord krijgen boeren nu al handelingsvrijheid en veel geld voor innovaties toegezegd, terwijl het kabinet de borging en eventuele sancties die ervoor moeten zorgen dat de natuur er echt beter van wordt pas later wil regelen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden